Tego dnia w 1759 roku otwarto British Museum, pierwsze publiczne muzeum na świecie, które od samego początku stało się symbolem demokratyzacji wiedzy i dostępu do kultury
British Museum było efektem wizjonerskiej inicjatywy Sir Hansa Sloane’a, którego niezwykła kolekcja artefaktów, książek i przedmiotów przyrodniczych dała podwaliny tej instytucji. Jego pragnienie, by zbiory te służyły nauce i społeczeństwu, znalazło poparcie w brytyjskim parlamencie, co zaowocowało powstaniem jednego z najważniejszych muzeów na świecie. 15 stycznia 1759 roku muzeum otworzyło swoje podwoje w Montagu House, w sercu londyńskiej dzielnicy Bloomsbury.
Idea narodzin muzeum: wizja Sir Hansa Sloane’a
British Museum zawdzięcza swoje istnienie Sir Hansowi Sloane’owi, lekarzowi, przyrodnikowi i zapalonemu kolekcjonerowi. Sloane przez całe życie gromadził przedmioty z różnych zakątków świata, w tym dzieła sztuki, książki, rośliny, minerały i starożytne artefakty.
W chwili śmierci w 1753 roku jego kolekcja liczyła ponad 71 000 obiektów. Sloane pragnął, by jego zbiory nie przepadły po jego odejściu, lecz by służyły nauce i społeczeństwu. Dlatego w testamencie zapisał je narodowi brytyjskiemu pod warunkiem wykupienia ich przez państwo za kwotę 20 000 funtów – sumę, która w tamtych czasach była znacząca, ale nie astronomiczna.
Królewska zgoda i akt założycielski z 1753 roku
Pomysł stworzenia muzeum zyskał poparcie króla Jerzego II oraz brytyjskiego parlamentu. W 1753 roku uchwalono specjalny akt prawny, który formalnie ustanowił British Museum.
Ustawą tą nie tylko przeznaczono fundusze na wykupienie kolekcji Sloane’a, ale także zadecydowano o włączeniu do nowo powstałego muzeum innych zbiorów, takich jak biblioteka Roberta Harleya i Towarzystwa Królewskiego. W ten sposób Muzeum od samego początku stało się instytucją wielodyscyplinarną, łączącą sztukę, historię i naukę.
Montagu House: pierwsza siedziba muzeum
Jako pierwszą siedzibę muzeum wybrano Montagu House, elegancką rezydencję w londyńskiej dzielnicy Bloomsbury. Budynek, zakupiony przez rząd, został dostosowany do potrzeb ekspozycyjnych. W czasach swojego otwarcia był to jeden z największych i najbardziej reprezentacyjnych gmachów w Londynie.
Montagu House miał być miejscem, gdzie ludzie z różnych warstw społecznych mogą zapoznać się z dorobkiem ludzkości i przyrody, choć początkowo dostęp do zbiorów był ograniczony do nielicznych.
Otwarcie drzwi British Museum dla publiczności – początek nowej ery
15 stycznia 1759 roku British Museum oficjalnie otworzyło swoje drzwi dla publiczności. Było to pierwsze publiczne muzeum na świecie, oferujące bezpłatny wstęp dla odwiedzających. Początkowo wprowadzono jednak system rezerwacji, a liczba gości była ograniczona.
Zwiedzający musieli składać formalne wnioski o wstęp, co miało na celu ochronę delikatnych eksponatów. Mimo tych ograniczeń otwarcie muzeum było przełomowym wydarzeniem, które zwiastowało nową erę w dostępie do kultury i nauki.
Ewolucja kolekcji: od osobistej kolekcji po światowe dziedzictwo
W pierwszych latach istnienia muzeum opierało się głównie na kolekcji Sloane’a. Z czasem jednak zbiory zaczęły się rozrastać, obejmując znaleziska archeologiczne, starożytne rękopisy, monety i dzieła sztuki z całego świata.
W XIX wieku do muzeum trafiły tak znane obiekty, jak Kamień z Rosetty czy rzeźby z Partenonu. Każdy z tych nabytków przyczynił się do ugruntowania pozycji British Museum jako jednej z najważniejszych instytucji kulturalnych na świecie.
Wkrótce gmach muzeum stał się zbyt mały, by pomieścić wszystkie zbiory placówki. W latach 50. XIX wieku wzniesiono nowy budynek w stylu świątyni greckiej zaprojektowany przez brytyjskiego architekta Roberta Smirke’a specjalnie dla potrzeb muzeum.
Widok fasady Muzeum w Bloomsbury oraz „Postęp cywilizacji” na frontonie muzeum. Autor zdjęcia: Marta Gurbała
British Museum – symbol otwartości: pierwsze muzeum publiczne na świecie
Muzeum było rewolucyjnym projektem, który od początku miał na celu szerzenie wiedzy i inspirowanie ludzi bez względu na ich status społeczny. W przeciwieństwie do prywatnych kolekcji, dostępnych tylko dla wybranych, Muzeum stanowiło symbol otwartości i demokratyzacji kultury. Jego założyciele wierzyli, że nauka i sztuka powinny być dostępne dla każdego, co uczyniło muzeum wzorem dla innych instytucji na całym świecie.
Czy British Museum jest za darmo?
Od swojego otwarcia British Museum oferowało bezpłatny wstęp, choć z czasem wprowadzono opłaty za niektóre wystawy czasowe. Główna kolekcja pozostaje jednak dostępna za darmo, co przyciąga miliony odwiedzających rocznie.
Polityka darmowego wstępu jest kontynuowana jako wyraz założenia, że dziedzictwo kulturowe powinno być dostępne dla wszystkich. British Museum jest dziś jednym z najczęściej odwiedzanych muzeów na świecie, pozostając symbolem edukacji, kultury i globalnego dziedzictwa.
Dziedziniec – The Queen Elizabeth II Great Court z British Museum Reading Room. Autor zdjęcia: Marta Gurbała
Bibliografia:
- MacGregor N., A History of the World in 100 Objects, Londyn 2010.
- Jenkins I., The Parthenon Sculptures, Londyn 2007.
- Caygill M., The Story of the British Museum, Londyn 2003.
- British Museum, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 01.01.2025].
- The British Museum: History, britishmuseum.org [dostęp 02.01.2025].
Fot. Marta Gurbała
