Awokado to jedno z najpopularniejszych superfoods, które nie tylko zachwyca smakiem, ale także ma głębokie korzenie w historii ludzkości. Współczesne uprawy tej rośliny są efektem tysięcy lat selekcji, a odpowiedź na pytanie, kiedy udomowiono awokado, skrywa fascynującą historię. Badania naukowców z Uniwersytetu Kalifornijskiego rzucają nowe światło na ten proces, odsłaniając nie tylko tajemnice starożytnych rolników, ale i wyzwania, które stoją przed tym wyjątkowym owocem w erze zmian klimatycznych.
Uwielbiane na całym świecie za swoje walory zdrowotne i kulinarne, awokado stało się nie tylko symbolem zdrowej diety, ale także istotnym filarem gospodarki. Jego uprawa to obecnie wielomiliardowy przemysł o globalnym znaczeniu. Mimo tak ogromnej popularności, historia jego udomowienia przez długi czas pozostawała tajemnicą. Dopiero najnowsze badania rzucają światło na ten fascynujący proces.
Nowe odkrycia zespołu naukowców z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Barbara, kierowanego przez Amber VanDerwarker i Douga Kennetta, dostarczają przełomowych informacji na temat ewolucji uprawy awokado. Wyniki ich badań zostały opublikowane w prestiżowym czasopiśmie Proceedings of the National Academy of Sciences.
Nasza praca pokazuje, że rdzenni rolnicy wybierali awokado o większych rozmiarach i grubszych skórkach na przestrzeni czasu, co sprawiło, że owoce stały się bardziej produktywne i łatwiejsze w transporcie – wyjaśnił Kennett, specjalizujący się w archeologii środowiskowej i ekologii behawioralnej człowieka. Te celowo dobrane cechy przyczyniły się do ich szerokiego rozpowszechnienia w Ameryce Środkowej i Południowej, kładąc podwaliny pod ich dzisiejsze znaczenie gospodarcze.
11 000 lat uprawy awokado
Badania wykazały, że ludzie w Ameryce Środkowej zajmowali się dzikimi odmianami awokado już 11 000 lat temu. Około 7500 lat temu zaczęto celowo selekcjonować rośliny, by uzyskać większe i bardziej odporne owoce.
Uprawa roślin i ich udomowienie stanowią fundament systemów rolniczych, globalnego wzrostu liczby ludności oraz powstawania miast i państw – podkreśla Kennett. Podczas gdy historia zbóż, takich jak pszenica, ryż czy kukurydza, jest dobrze poznana, teraz zdajemy sobie sprawę, że przez ostatnie 12 tysięcy lat na całym świecie udomowiono ponad 2 tys. roślin o znaczeniu gospodarczym, w tym awokado.
Korzystając z dobrze zachowanych pozostałości wysuszonych i zwęglonych pestek awokado, odnalezionych w stanowisku El Gigante Rockshelter w zachodnim Hondurasie, naukowcy ustalili jedno z najstarszych centrów udomowienia tej rośliny. Odkrycie to ujawniło niezwykłą prawdę: awokado było uprawiane na tym terenie jeszcze przed pojawieniem się kukurydzy.
Kiedy udomowiono awokado w Ameryce Środkowej? Awokado przed kukurydzą: nowe spojrzenie na rolnictwo Mezoameryki
Największym zaskoczeniem badań było ustalenie, że mieszkańcy El Gigante już aktywnie uprawiali awokado, zanim do regionu dotarła kukurydza. To odkrycie zmienia dotychczasowy pogląd na historię rolnictwa w Mezoameryce, który zakładał, że dopiero kukurydza skłoniła tamtejsze społeczności do przejścia na osiadły tryb życia i rolnictwo.
Mieszkańcy Hondurasu byli już rolnikami, w pełni zaangażowanymi w uprawę drzew, gdy kukurydza dopiero zaczynała pojawiać się w ich otoczeniu – podkreśla VanDerwarker, dyrektorka Integrative Subsistence Lab na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Barbara.
W jej laboratorium stosowane są nowoczesne metody badawcze, takie jak archeobotanika i zooarcheologia, co pozwala na analizę makroszczątków roślinnych, ziaren skrobi, fitolitów oraz szczątków fauny.
Współczesne wyzwania i potencjał genetyczny starożytnych odmian
Badania mają kluczowe znaczenie nie tylko dla zrozumienia dawnych metod uprawy, ale także dla współczesnej ochrony bioróżnorodności i adaptacji upraw do zmian klimatycznych. Pestki awokado z El Gigante mogą stanowić cenne źródło informacji genetycznych, które pomogą w przyszłych badaniach nad odpornością roślin.
Obecnie 90% przemysłu awokado opiera się na jednej odmianie – Hass, co budzi poważne obawy o jego podatność na choroby i zmiany klimatyczne. Autorzy badania wskazują, że ze względu na ograniczoną pulę genetyczną, dominacja klonowanych drzew może stanowić zagrożenie dla przyszłości tej uprawy.
Dzisiaj awokado uprawiane jest niemal wyłącznie poprzez klonowanie, co w dobie rosnącej nieprzewidywalności klimatycznej stanowi ryzyko – ostrzega VanDerwarker. Jeśli wszystkie rośliny mają identyczny genom, to będą tak samo podatne na choroby czy katastrofalne susze, co może doprowadzić do wyginięcia całej odmiany.
Jednak historia awokado daje nadzieję. Ludzie skutecznie uprawiali awokado poprzez nasiona przez tysiące lat, a duża część tej różnorodności genetycznej zachowała się w dzikich populacjach w Meksyku i Ameryce Środkowej – podsumowuje badaczka. Odpowiednie wykorzystanie tej naturalnej puli genów może pomóc w stworzeniu bardziej odpornych odmian, lepiej przystosowanych do zmieniających się warunków klimatycznych.
Źródło: UC Santa Barbara
Fot. domena publiczna
