Tego dnia 1270 roku zmarł król Francji Ludwik IX Święty. Był synem Ludwika VIII Lwa i Blanki Kastylijskiej
Był władcą, który z równą żarliwością walczył mieczem i modlitwą. W jego życiu pobożność splatała się z polityką, a surowa asceza nie wykluczała królewskiego majestatu. Ludwik IX Święty zapisał się w historii jako monarcha, którego czyny przyniosły Francji chwałę, a jemu samemu – aureolę świętości.
Nie znamy dokładnej daty narodzin Ludwika IX. Prawdopodobnie przyszedł na świat 25 kwietnia 1214 roku w Poissy. Ze względu na miejsce chrztu przyszłego króla Francji, nazywano go również Ludwikiem z Poissy.
Ludwik IX Święty u boku ojca
Ludwik VIII Lew zasiadał na tronie Francji bardzo krótko, bo tylko trzy lata (1223-1226). Co prawda miał on jeszcze pierworodnego syna – Filipa, ale ten zmarł w 1218 roku. W związku z tym po śmierci Ludwika VIII Lwa tron francuski przypadł jego dwunastoletniemu synowi – Ludwikowi IX. W jego imieniu regencję sprawowała jego matka – Blanka Kastylijska.
Była ona córką Alfonsa VIII Kastylijskiego i Eleonory Angielskiej. Jej małżeństwo z Ludwikiem VIII Lwem było wynikiem zawartego pokoju w roku 1200. Jak pisze Jim Bradbury w swojej książce o dynastii Kapetyngów, królową Blankę Kastylijską jedynie współczesne nam źródła nazywają regentką. W czasach, w których żyła, rządziła krajem traktując to zadanie jako misję. Była pobożną kobietą i tę pobożność odziedziczył po niej syn – Ludwik IX Święty.
Regencja Blanki Kastylijskiej
Rządy koregencyjne królowej Blanki Kastylijskiej były wyjątkowe, ponieważ ona w nich dominowała. Jednak matka Ludwika IX Świętego była sprawną władczynią i przyczyniła się do sukcesu rządów syna. Król Ludwik IX Święty szanował swoją matkę i nie próbował – w jawny sposób – pozbawić jej wpływów. Trzeba tutaj dodać, że nawet, gdy Ludwik IX Święty objął już samodzielne rządy to jego matka sprawowała władzę, gdy syn udawał się na wyprawy krzyżowe.
Dodatkowo warto dodać, że Blanka Kastylijska opóźniała ślub syna z Małgorzatą Prowansalską, ponieważ chciała na dłużej zachować dla siebie koronę. Gdy do ślubu syna, nota bene zaaranżowanego przez matkę, wreszcie doszło, poróżniło to matkę i syna
Ludwik IX Święty – koronacja
Z koronacją Ludwika IX Świętego wiąże się ciekawa historia. Otóż w czasie tej uroczystości w katedrze w Reims brakowało arcybiskupa. W związku z tym ceremonię poprowadził hrabia Soissons. Na koronacji nowego króla Francji nie byli obecni: hrabiowie La Marche, Saint-Pol oraz Bretanii. Było to bardzo wymowne.
Jeśli chodzi o wygląd Ludwika IX to był on, zdaniem kronikarza Salinbena, szczupłym mężczyzną o twarzy anioła i pięknych gołębich oczach. Wychowywany był w rygorze, czytał po łacinie, przyjaźnił się ze współczesnymi sobie uczonymi, a w razie potrzeby był również karany cieleśnie! Poza tym w dzieciństwie wpajano przyszłemu królowi zasady religijności. Tymi zasadami kierował się później przez całe swoje dorosłe życie.
Ludwik IX Święty – mąż
Do wspomnianego wyżej małżeństwa króla Francji – Ludwika IX Świętego z Małgorzatą Prowansalską, doszło 27 maja 1234 roku. Ludwik IX Święty ożenił się późno, gdyż dopiero w wieku 20 lat. Małgorzata Prowansalska w chwili ślubu z Ludwikiem IX Świętym miała 12 lat. Była ona najstarszą córką hrabiego Prowansji – Rajmunda Berengara IV. Stanowiła ona dobrą partię dla syna Blanki Kastylijskiej. Rajmund miał jeszcze dwóch synów, którzy jednak zmarli przedwcześnie, dlatego dziedziczkami majątku hrabiego zostały jego cztery córki. W tym wspomniana tutaj Małgorzata Prowansalska.
Zaraz po ślubie z Małgorzatą, Ludwik IX Święty przez trzy dni powstrzymywał się od skonsumowania małżeństwa. Wzorował się tutaj na biblijnym Tobiaszu. Przez pierwsze sześć lat małżeństwa para nie doczekała się dzieci, a ludzie plotkowali, że królowa jest bezpłodna! Wkrótce jednak plotki okazały się nieprawdziwe, a Ludwik IX Święty doczekał się z Małgorzatą aż jedenaściorga dzieci!
Zwyczaje
W czasach króla Francji Ludwika IX Świętego papież wprowadził obowiązek przystępowania do spowiedzi raz w roku. Król Ludwik IX Święty czynił to raz w tygodniu!
Obecnie ludzie uważają, że papież Jan Paweł II zbyt szybko został kanonizowany. Z królem Ludwikiem IX Świętym było podobnie. To znaczy został kanonizowany już 27 lat po śmierci. W 1297 roku wyniesienia monarchy na ołtarze dokonał papież Bonifacy VIII. Ten sam papież prowadził spór z wnukiem Ludwika IX Świętego – Filipem IV Pięknym (tym od templariuszy). Uważa się, że na religijność Ludwika IX Świętego miała wpływ czwarta wyprawa krzyżowa. Król wracał z tej wyprawy będąc pod wpływem zakonów, w tym Hugona de Digne, który był nazywany “szaleńcem Pana”. Był on zwolennikiem mistycyzmu Joachima z Fiore. W 1265 roku Kościół potępił jednak te idee.
Król Ludwik IX Święty prowadził życie mnicha. Podróżował od opactwa do opactwa. Zapytał kiedyś swojego przyjaciela Joinville’a, czy ten wolałby być trędowaty, czy popełnić grzech śmiertelny. Joinville odpowiedział niezgodnie z tym, czego oczekiwał król. Dlatego monarcha odpowiedział, że nie ma trądu tak szpecącego, jak grzech śmiertelny! Król Francji – Ludwik IX Święty wspierał także zakony, zwłaszcza cysterskie i żebracze.
Ludwik IX Święty jako fundator
Ludwik IX Święty to także budowniczy kościołów. W 1231 roku zakończono budowę gotyckiego wnętrza bazyliki w Saint-Denis, a czternaście lat później prowadzono prace nad kontynuacją budowy słynnej katedry Notre-Dame.
Ludwik IX Święty jako król Francji przyczynił się do znacznego wzrostu aktywności korony francuskiej. Tworzył prawo dla całego królestwa, a nie tylko poszczególnych regionów. Tym samym scentralizował władzę. W Paryżu powstał parlament sprawujący jurysdykcję sądowniczą w wymiarze krajowym.
„Złoty wiek” w historii Francji
Panowanie Ludwika IX Świętego jest uznawane za “złoty wiek” w historii Francji. Tym bardziej, że w kolejnym, czternastym wieku przyszedł trudny czas dla historii Francji. Mianowicie kryzys gospodarczy, epidemia czarnej śmierci i początek wojny stuletniej! Jednak wyniesienie Ludwika IX na ołtarze sprawiło, że autorzy pisali tylko o jego sukcesach, zupełnie pomijając, lub w bardzo znikomym stopniu, informując o porażkach króla.
Monarcha bardzo mało czasu poświęcał dzieciom i żonie. Kronikarz Jean de Joinville, który był przyjacielem króla twierdził, że pięcioletni pobyt monarchy poza granicami kraju, którym rządził i w tym czasie nie kontaktował się z żoną i dziećmi, nie był dobrym sposobem postępowania, gdyż władca stawał się obcy dla najbliższej rodziny! Ludwik IX Święty miał się zdenerewować ponadto, gdy biedującemu rycerzowi podarowano konia, który wcześniej został mu skonfiskowany.
Jak zauważa Jim Bradbury – autor książki o Kapetyngach, u króla Ludwika IX Świętego można zaobserwować elementy autorytaryzmu. Pewnego dnia mistrz templariuszy został zmuszony do anulowania ugody z miejscowym emirem. Król podjął taką decyzję, gdyż owa ugoda nie była z nim konsultowana, a król tego żądał. Nie mamy informacji, dlaczego Ludwik IX wysunął takie żądania, ale templariusz musiał opuścić Ziemię Świętą.
Niemniej król Ludwik IX Święty gorliwie wspierał Kościół katolicki i był przykładnym chrześcijaninem. W związku z tym, zdaniem Jima Bradbury’ego wyniesienie na ołtarze mu się należało!
Ostatnią krucjatą króla Ludwika IX Świętego była wyprawa krzyżowa do Tunezji! Król, być może, podjął decyzję o wyprawie do dalekiego kraju po tym, jak dowiedział się, że panujący tam emir jest gotowy przejść na chrześcijaństwo. Jednak nie wiadomo czy tak do końca było. Niejasna jest także rola w tej wyprawie królewskiego brata – Karola Andegaweńskiego. Nie wiemy czy Karol chciał udać się do Tunezji.
Badacze uważają, że Ludwik IX Święty nie znał zbyt dobrze geografii i uznał Tunezję za doskonałą bazę wypadową do ataku na Egipt! Król prawdopodobnie myślał, że Tunezja leży blisko Egiptu i najpierw schrystianizuje ją, a następnie Egipt.
Przed wyjazdem na ostatnią swoją wyprawę krzyżową, Ludwik IX Święty odświeżył prawa, dotyczące moralności. Żydzi mieli nosić charakterystyczną dla siebie odzież, a kary za krzywoprzysięstwo i prostytucję zostały zaostrzone! Małgorzata Prowansalska nie została regentką, ale Ludwik w spisanym przez siebie testamencie przekazał wskazówki najstarszym dzieciom – Filipowi i Izabeli.
Niestety, Ludwik IX Święty nie uzyskał poparcia innych władców europejskich w kwestii wyprawy. Jakub I Aragoński ruszył na krucjatę do Ziemi Świętej w 1269 roku, ale ze względu na złą pogodę zawrócił. Ówczesny król Anglii pożyczył od Ludswika IX pieniądze na krucjatę i wyruszył za nim, ale z opóźnieniem. Jean de Joinville nie wyruszył na tę wyprawę i cieszył się, że go na niej nie było, bo jego zdaniem niewiele osiągnęła.
Ostatnie chwile Ludwika IX Świętego wyglądały następująco. Król zabrał proporzec Oriflamme i symbole pielgrzyma. Następnie 14 marca 1270 roku boso dotarł do katedry Notre-Dame. Z królową Małgorzatą Prowansalską pożegnał się w Vincennes.
Drugiego lipca 1270 roku król Ludwik IX Święty dopłynął do Sardynii, gdzie zbierały się wojska. Następnie 17 lipca dotarł do La Goulette niedaleko Tunisu. Plany króla się nie powiodły, gdyż jego jedynym sukcesem było zdobycie Kartaginy. Miało to miejsce 24 lipca 1270 roku. Jednak panujący tam emir nie chciał przejść na chrześcijaństwo, ani sprzymierzyć się z królem Francji. Towarzyszący królowi rycerze zachorowali w wyniku epidemii dyzenterii lub tyfusu. Zachorował również Ludwik oraz jego syn – Jan Tristan, który zmarł 3 sierpnia 1270 roku. Król przestał mówić i tylko się modlił. Zmarł w Kartaginie 25 sierpnia 1270 roku.
Ciało króla Ludwika IX Świętego i jego syna Jana Tristana ugotowano w winie. Toczono także spory o to, gdzie mają spocząć szczątki świętego króla. Syn władcy – Filip III Śmiały chciał sprowadzić ciało ojca do Paryża, ale królewski brat – Karol Andegaweński chciał zabrać ciało brata na Sycylię. Karol Andegaweński poszedł z bratankiem na kompromis. Wnętrzności brata zachował dla siebie, a kości Ludwika IX Świętego zabrał jego syn – Filip. nie wiadomo gdzie znajduje się serce Ludwika. Najprawdopodobniej we Francji. Ciało Ludwika trafiło na Sycylię, dokąd było transportowane na grzbietach dwóch koni.
Jak już wspomniałem kanonizacja Ludwika IX nastąpiła w 1297 roku. Dokonał jej papież Bonifacy VIII. Oficjalna uroczystość kanonizacyjna odbyło rok później w Saint-Denis. Wspomnienie św. Ludwika IX ustanowiono na rocznicę jego śmierci, a więc na dzień 25 sierpnia. Królewskie kości “wędrowały” po Europie. Król Filip IV Piękny, a więc wnuk Ludwika IX Świętego zarządził przeniesienie ciała i czaszki dziadka do Saint-Chapelle. Było to w roku 1306. Żebro zabrano do katedry Notre-Dame, a inne kości do Norwich, Szwecji, Pragi i Bawarii. Część relikwii zaginęła w czasie wielkiej rewolucji francuskiej.
Wnętrzności świętego monarchy również “wędrowały”. Najpierw w 1860 roku do Monreale na Sycylii, a następnie do włoskiej Gaety z woli Garibaldiego. Później przechowywano je w austriackim zamku, a ostatecznie spoczęły w Kartaginie, czyli tam, gdzie święty król Francji zmarł.
Bibliografia:
- Bradbury Jim Kapetyngowie. Królowie Francji 987-1328, Kraków 2017.
