Czego dotyczy tragiczny okres historii w Stanach Zjednoczonych, określany jako Dust Bowl?
Niebo zamieniające się w czarną ścianę pyłu, powietrze, którym nie dało się oddychać, i ludzie uciekający przed gniewem własnej ziemi – tak wyglądała codzienność mieszkańców Wielkich Równin. Wtedy narodził się mroczny symbol amerykańskiej pychy i bezsilności natury – Dust Bowl. Katastrofa, która pochłaniała plony, zwierzęta i ludzkie życia, na zawsze odmieniła historię Stanów Zjednoczonych.
Dust Bowl to nazwa katastrofy ekologicznej, która dotknęła tereny Wielkich Równin w USA. Wydarzenia te miały miejsce w latach 1931-1938. Na początku lat 30. nad tereny Wielkich Równin zaczęły naciągać burze pyłowe, potocznie nazywane dusterami.
Ich kulminacyjny moment przypadał na rok 1935. Najbardziej tragiczny dzień tego roku to 14 kwietnia, który przeszedł do historii jako tzw. ,,Czarna Niedziela”. Główną przyczyną burz pyłowych była nadmierna eksploatacja gleby przez ówczesnych amerykańskich farmerów. Dodatkowo, dużą rolę odegrała przeciągająca się od lat susza. Inną nazwą, z którą można się spotkać to Brudne lata trzydzieste. Ta klęska ekologiczna zbiegła się z panującym nie tylko w USA, ale i na świecie, Wielkim Kryzysem.
Wypędzenie Indian
Wielkie Równiny w Stanach Zjednoczonych znajdują się na obszarze dzisiejszych stanów: Kolorado, Kansas, Oklahomę, Teksas, Nowy Meksyk, Nebraska, Dakota Południowa, Dakota Północna, Montana. Charakterystycznym elementem tamtejszego klimatu są silne wiatry i trąby powietrzne oraz wysokie temperatury latem, którym towarzyszą długotrwałe susze.
Teren ten przez setki lat zamieszkiwany był przez plemiona Indian. Mieli oni silnie zakorzeniony w swojej kulturze szacunek do ziemi i natury, co w całej historii jest istotnym elementem. Kres temu położyła agresywna ekspansja ziemi i kolonizacja prowadzona przez USA. Przykładem jednej z masakr, jakiej dopuściły się wojska USA na ludności indiańskiej, była masakra Wounded Knee, do której doszło w 1890 roku na terenie Dakoty.
Kolonizacja Wielkich Równin
Po wypędzeniu Indian z Wielkich Równin, teren ten stał się atrakcyjny dla handlarzy ziemią. Korzystnymi cenami za ziemię i obietnicami wielkich zysków przyciągano tu ludność nie tylko ze Stanów, ale również z Europy (np. Niemcy nadwołżańscy).
Rząd Stanów Zjednoczonych sam zachęcał do osiedlania się na tych wówczas jeszcze „dzikich” terenach. W 1862 roku Kongres uchwalił Ustawę o gospodarstwach rolnych (Homestead Act). Na mocy tej ustawy każdy obywatel lub każda inna osoba zamierzająca przyjąć amerykańskie obywatelstwo, dostawała 160 akrów (około 65 hektarów) niezamieszkanych ziem należących do państwa i następnie możliwość ich kupna po nominalnej wartości po 5 latach ich zamieszkiwania.
Ludzie przybywający na tereny Wielkich Równin byli przeciwieństwem Indian, którzy do tej pory zamieszkiwali te ziemie. Byli nastawieni na posiadanie jak największej ilości ziemi, która będzie przynosiła im ogromne zyski. Nikt z ówczesnych kolonizatorów nie przejmował się tamtejszą florą i fauną oraz życiem w symbiozie z nimi, co natomiast cechowało plemiona Indian.
Indianie zdawali sobie sprawę, jak ważna jest populacja bizona czy wysokie trawy porastające te równiny. Żyli oni razem z naturą, próbując dostosować się do niej, a nie ją podporządkować. Z tego względu mogli żyć na tych ziemiach długie lata, nie doprowadzając do katastrofy ekologicznej.
Wielki Kryzys, a Dust Bowl – przyczyny klęski ekologicznej
Wiele osób zdecydowało się na podjęcie ryzyka i zamieszkanie na dzikich terenach Wielkich Równin. Nowi farmerzy zaczęli przygotowywać ziemię pod zasiew zbóż, niszcząc tym samym charakterystyczne dla tego terenu trawy, które zmniejszały erozję gleby i stanowiły swojego rodzaju magazyny wody.
Oranie ziemi początkowo za pomocą pługa, a następnie pierwszych traktorów, również wpływało niszczycielsko na tamtejszą glebę. Tak wielkie tereny, dające pożywienie, były potrzebne w czasie I wojny światowej, kiedy to w ogarniętej wojną Europie zaczynało brakować pożywienia. Pozwoliło to wzbogacić się wielu ówczesnym farmerom.
Niestety, ludzie nie znający umiaru, widząc korzystne ceny za zboże, przekształcali coraz więcej ziem prerii w pola uprawne. Przez ogromną nadprodukcję żywności, początkowo Wielki Kryzys roku 1929 był na tych terenach niezauważalny. Jednak wraz z jego przedłużaniem się w kolejnych latach, żywność zaczynała się marnować. Pomimo bardzo dużego spadku cen, mało kogo było stać na kupowanie od farmerów ich zbiorów.
Dust Bowl
Podczas gdy na wschodzie Stanów Zjednoczonych Amerykanie mierzyli się głównie z ekonomicznym wymiarem Wielkiego Kryzysu, tereny Wielkich Równin zaczęła nawiedzać znacznie poważniejsza klęska ekologiczna.
Stanami, które najbardziej wówczas ucierpiały, były Kolorado, Kansas, Oklahoma, Teksas oraz Nowy Meksyk. Nadmiernie eksploatowana gleba wyniszczona przez ludzi, pozbawiona roślinności z porządnym systemem korzeniowym, zaczęła unosić się wraz z charakterystycznymi dla regionu potężnymi wiatrami. Sytuację pogarszała również przeciągająca się latami susza.
Początek tego kryzysu datowany jest na 1931 rok, kiedy to pojawia się pierwsza burza pyłowa, później nazwana dusterem. W ich czasie pył potrafił wznieść się na wysokość 3 tysięcy metrów, gdzie formowały się czarne od ziemi chmury przesłaniające niebo i słońce. Często zjawiskom tym towarzyszyły potężne wyładowania atmosferyczne.
Duster potrafił utrzymywać się nawet parę dni. Z relacji świadków wynika, że pył dostawał się wszędzie. Pomimo licznych zabezpieczeń w postaci taśm izolacyjnych naklejanych wokół okien, prześcieradeł czy gazet wciskanych w najmniejsze luki, pył dostawał się do domów.
Pola, do niedawna tak urodzajne, przykryte były tonami piachu przyniesionego przez burze. Zwierzęta padały, a w ich wnętrznościach znajdował się piasek. Mleko wydojone od krowy przybierało brunatne zabarwienie i przed spożyciem było trzeba oczyścić je z piasku. Skutki zdrowotne nie ominęły również ludzi. Powszechne wówczas stało się pyłowe zapalenie płuc, które potrafiło zabić w ciągu kilku dni. Ludzie dusili się nie tylko na zewnątrz, ale i we własnych domach.
Czarna niedziela – apogeum Dust Bowl
14 kwietnia 1935 roku nastąpiło apogeum Dust Bowl. Dzień ten przeszedł do historii jako ,,Czarna Niedziela”. Burza wiejąca z prędkością 100 km na godzinę przetoczyła się przez region Oklahoma i Teksas, docierając aż do Kanady. Trwała nieprzerwanie przez 2 dni.
W tym czasie wiatr uniósł w powietrze 300 000 ton gleby, czyli 2 razy tyle, ile wykopano w czasie budowy Kanału Panamskiego. Okres Dust Bowl zakończył się w 1938 roku wraz z nadejściem wielkich deszczy. Jednak skutki tej katastrofy ekologicznej dało się odczuć w USA jeszcze w latach 40. XX wieku.
Skutki Dust Bowl
Klęska ekologiczna, do jakiej doprowadził nie tylko brak wiedzy ówczesnych farmerów o prawidłowym uprawianiu tamtejszej ziemi, ale również ich pycha i chęć wzbogacenia się, poskutkowały niespotykaną do tej pory skalą erozji gleby Wielkich Równin.
Doszło do poważnego kryzysu humanitarnego spowodowanego nieurodzajem, głodem, pojawieniem się nowej jednostki chorobowej na tym obszarze, jaką było pyłowe zapalenie płuc. Najbardziej narażone były osoby starsze i dzieci.
Szacuje się, że w połowie lat 30. na terenie dotkniętym Dust Bowl co 10 dni umierało dziecko z powodu pyłowego zapalenia płuc. Ta sytuacja zmusiła również polityków do podjęcia debaty nad lepszą edukacją farmerów i prowadzeniem specjalnych szkoleń, by uniknąć w przyszłości takiej sytuacji.
Jednym ze skutków były także masowe migracje ludzi, między innymi do Kalifornii. Sytuacja zmuszała ludzi do pozostawienia swojego życiowego dorobku i ucieczki poza granice Wielkich Równin.
Docierające tam osoby zaczęły jednak witać tablice informujące, że nie ma dla nich pracy i mają wracać, skąd przybyli. Ludzie, którzy mimo tego rozpoczynali tam nowe życie, odcisnęli piętno na lokalnej kulturze. Za przykład może posłużyć John Steinbeck, amerykański noblista, którego najbardziej ceniona powieść Grona gniewu opowiada o tułaczce farmerów z Oklahomy.
Całą sytuację do której doprowadziła pycha ludzka najlepiej podsumowują słowa Hugha Bennetta, który z ramienia rządu próbował ratować sytuację na Wielkich Równinach:My, Amerykanie, byliśmy największymi niszczycielami ziemi spośród wszystkich ras ludzi — barbarzyńskich czy cywilizowanych.
Źródło:
- Timothy Egan. Brudne lata trzydzieste. Opowieść o wielkich burzach pyłowych, Wołowiec 2021.
