Po dwóch dekadach budowy, opóźnień i ogromnych oczekiwań Wielkie Muzeum Egipskie w Gizie wreszcie otworzyło swoje podwoje. To największe muzeum na świecie poświęcone jednej cywilizacji, w którym po raz pierwszy w historii można zobaczyć kompletną kolekcję z grobowca Tutanchamona. Od posągu Ramzesa II po złotą maskę faraona – Egipt pokazał światu, że potrafi łączyć starożytne dziedzictwo z nowoczesną wizją kultury.
Po dwudziestu latach przygotowań Wielkie Muzeum Egipskie w Gizie zostało oficjalnie udostępnione publiczności. Kompleks leży około dwóch kilometrów od piramid i jest największym muzeum na świecie poświęconym jednej cywilizacji. Zgromadzono tu ponad 100 000 artefaktów, które prowadzą zwiedzającego od czasów predynastycznych aż po epoki grecką i rzymską. Największą gwiazdą ekspozycji jest pełna kolekcja grobowa Tutanchamona – po raz pierwszy pokazana w całości od momentu odkrycia jej przez Howarda Cartera w 1922 roku.
Musiałem się zastanowić, jak pokazać go w inny sposób, bo od odkrycia grobu w 1922 roku około 1800 elementów z ponad 5500, które znajdowały się w grobowcu, było wystawianych. Wpadłem na pomysł, by zaprezentować kompletny grobowiec, co oznacza, że nic nie pozostaje w magazynie, nic nie pozostaje w innych muzeach, a publiczność otrzymuje pełne doświadczenie, takie jak miał Howard Carter ponad sto lat temu – mówi dr Tarek Tawfik, prezes Międzynarodowego Stowarzyszenia Egiptologów i były szef muzeum.
Architektura i skala, które zmieniają myślenie o muzeach
Idea nowej instytucji narodziła się w 1992 roku. Kamień węgielny wmurowano w styczniu 2002 roku, a właściwe prace ruszyły w 2005 roku. Projekt irlandzkiego biura Heneghan Peng Architects zwyciężył w jednym z największych konkursów architektonicznych w historii. Budowę prowadziło konsorcjum Orascom Construction i BESIX Group, a łączny koszt szacuje się na 1,2 miliarda dolarów.
Budynek ma formę ściętego trójkąta i zajmuje 500 000 m² całkowitej powierzchni. Front tworzy plac z palmami i fasada z półprzezroczystego alabastru, na której umieszczono kartusze z imionami władców. Wnętrze otwiera się monumentalnym atrium Grand Hall o powierzchni około 10 000 m², gdzie stoi jedenastometrowy posąg Ramzesa II (ok. 83 t). Przed wejściem wisi „zawieszony” obelisk Ramzesa II, unikat w skali światowej.
Sercem pionowego obiegu jest Grand Staircase – sześciokondygnacyjne schody o powierzchni około 6000 m², które pełnią rolę galerii przejściowej. Ustawiono tu ponad 60 monumentalnych rzeźb w czterech sekwencjach tematycznych:
- Królewski wizerunek – jak i po co faraonów przedstawiano w sztuce;
- Domy bogów – świątynie i relacje między bogami a władcami;
- Bogowie i królowie – panteon i jego powiązania z władzą;
- Strefa funeralna – sarkofagi, trumny kamienne i elementy grobowe z różnych epok.
Z górnych tarasów widać piramidy Cheopsa i Menkaure, co daje rzadkie wrażenie „dialogu” między starożytną nekropolą a nowoczesnym muzeum.
Wielkie Muzeum Egipskie – cała kolekcja Tutanchamona po raz pierwszy razem
Dwie z dwunastu głównych galerii poświęcono w całości Tutanchamonowi. Na przestrzeni ok. 7000–7500 m² zaprezentowano 5398 obiektów, w tym: złotą maskę, trzy trumny (jedną z litego złota o masie ok. 110 kg), Złoty Tron, rydwany, amulety, posągi bóstw, biżuterię i przedmioty codzienne. Układ nawiązuje do planu grobowca KV62 w Dolinie Królów, a zaawansowane systemy klimatyczne stabilizują temperaturę i wilgotność dla delikatnych materiałów, takich jak złocone drewno, tkaniny i skóra. Mumia władcy pozostaje – zgodnie z decyzją władz – w Dolinie Królów.
Na potrzeby nowej ekspozycji odrestaurowano wiele zabytków, m.in. pancerz z tkanin i skóry należący do młodego faraona. Zgodnie z egipskim prawem prace konserwatorskie przy narodowym dziedzictwie prowadzą wyłącznie egipscy specjaliści. Koledzy z całego świata byli pod wrażeniem wspaniałej pracy konserwatorskiej, jaka została wykonana — podkreśla dr Tarek Tawfik. To źródło wielkiej dumy narodowej. Oprócz starożytnej historii Egiptu pokazujemy także współczesny Egipt, ponieważ to Egipt zbudował to muzeum.
Wielkie Muzeum Egipskie jako centrum badań i konserwacji
Integralną częścią kompleksu jest Centrum Konserwacji Wielkiego Muzeum Egipskiego uruchomione w 2010 roku. To jeden z największych ośrodków renowacyjnych na świecie, z 19 laboratoriami: od pracowni mumii, przez kamień, drewno, metale i malowidła ścienne, po prewencję i dokumentację naukową. Obok mieszczą się nowoczesne magazyny o kontrolowanych warunkach środowiskowych.
Zbiory muzeum rozlokowano w 12 głównych galeriach obejmujących całe dzieje starożytnego Egiptu:
- epoki predynastyczne i wczesnodynastyczne,
- Stare Państwo, I Okres Przejściowy, Średnie Państwo i II Okres Przejściowy,
- Nowe Państwo,
- III Okres Przejściowy, okres późny, grecki i rzymski.
Wśród nowych „pewniaków” ekspozycyjnych są także:
- druga łódź słoneczna Cheopsa przeniesiona w 2021 roku do nowej siedziby i złożona w dedykowanej sali;
- kolekcja królowej Heteferes (matki Cheopsa);
- zbiory Jui i Tui (rodziców królowej Teje).
Kompleks to również nowoczesne zaplecze kulturalne: centrum konferencyjne z salą na 1000 miejsc, trzy sale seminaryjne po 250 miejsc, kino 3D, strefy wystaw czasowych o łącznej powierzchni 5000 m² oraz interaktywne Muzeum Dziecięce o powierzchni 5000 m² z ekranami, AR i zajęciami „dotknij-zobacz-zrozum”.
Debata o dziedzictwie: zwroty artefaktów i głos egiptologów
Otwarcie uruchomiło na nowo dyskusję o powrotach kluczowych zabytków. Dr Zahi Hawass, wieloletni rzecznik repatriacji egipskich skarbów, mówi wprost: To było moje marzenie. Jestem naprawdę szczęśliwy, że to muzeum wreszcie zostało otwarte!
Dodaje też jasny postulat: Teraz chcę dwóch rzeczy: po pierwsze, żeby muzea przestały kupować skradzione artefakty, a po drugie, potrzebuję, by wróciły trzy obiekty: Kamień z Rosetty z British Museum, Zodiak Denderyjski z Luwru i Popiersie Nefertiti z Berlina.
I puentuje: Potrzebujemy, aby te trzy obiekty wróciły jako dobry gest z tych trzech krajów, jako dar — ponieważ Egipt dał światu wiele darów.
W podobnym tonie wypowiada się dr Monica Hanna, która wskazuje, że przedmioty zabrano „pod pretekstem kolonialnym”, a Wielkie Muzeum Egipskie dowodzi, iż Egipt „odrobił lekcję” i ma pełne podstawy, by występować o ich zwrot.
Wielkie Muzeum Egipskie a turystyka: kto skorzysta, co zobaczyć na start
Otwarcie ma znaczenie gospodarcze. Władze zapowiadają nawet do ośmiu milionów odwiedzających rocznie. Przewodnik i egiptolog Ahmed Seddik ocenia: Mamy nadzieję, że Wielkie Muzeum Egipskie zapoczątkuje nowy złoty wiek egiptologii i turystyki kulturalnej.
Goście podkreślają skalę i klarowność nowej ekspozycji. Hiszpan Raúl mówi krótko: To absolutny punkt obowiązkowy.
Sam z Londynu, uczestnik wycieczki po Egipcie: Nie możemy się doczekać, żeby zobaczyć wszystkie egipskie artefakty. To okazja raz w życiu.
Brytyjska turystka porównuje nowe muzeum ze starym w Kairze: Stare muzeum było dość chaotyczne i trochę mylące. Mam nadzieję, że Wielkie Muzeum będzie dużo łatwiejsze do ogarnięcia, a przez to więcej z niego wyniesiemy.
Dla osób planujących wizytę przydatna „ściąga” pierwszych hitów:
- Grand Hall z posągiem Ramzesa II i „zawieszonym” obeliskiem;
- Grand Staircase z galerią monumentalnych rzeźb i widokiem na piramidy;
- dwie hale Tutanchamona z pełną kolekcją grobową;
- sala łodzi słonecznych Cheopsa;
- galerie tematyczne o królewskim wizerunku, świątyniach i kulcie;
- Muzeum Dziecięce i strefy wystaw czasowych dla powracających gości.
Droga do otwarcia: próby, opóźnienia, finał
Projekt nie miał łatwo. Po pierwszych zapowiedziach otwarcia w 2018 roku nastąpiły kolejne przesunięcia – m.in. w 2020 roku i 2021 roku w związku z pandemią, a później z powodów logistycznych i finansowych. Częściowe, „testowe” otwarcie dla około 4000 osób dziennie ruszyło w październiku 2024 roku, a pełną inaugurację przeprowadzono 1 listopada 2025 roku.
W uroczystości uczestniczyli m.in. prezydent Abdel Fattah as-Sisi, król Filip z Belgii, król Filip VI z Hiszpanii, królowa Rania z Jordanii, premier Grecji Kyriakos Mitsotakis, prezydent Niemiec Frank-Walter Steinmeier, premier Węgier Viktor Orbán i liczni goście świata kultury oraz nauki.
Część artystyczną współtworzyli m.in. legenda egipskiej sceny Sherihan, sopranistki Fatma Said i Raggaeddin, dyrygent Nayer Nagui, kompozytor Hisham Nazih, a w prologu wystąpili aktorzy i sportowcy olimpijscy Feryal Abdelaziz, Ahmed ElGendy i Farida Othman. Rolę gospodarza w języku angielskim pełniła Yasmina Elabd, a narracja wykorzystywała głosy Mony Zaki i Karima Abdelaziza.
Nowe muzeum, nowy standard
Wielkie Muzeum Egipskie łączy rangę miejsca pamięci z funkcją nowoczesnego kampusu naukowo-kulturalnego. Z jednej strony oferuje publiczności pełne, metodyczne spojrzenie na siedem tysięcy lat egipskiej historii, z drugiej – staje się centrum konserwacji, edukacji i międzynarodowej współpracy. Dla badaczy to nowe laboratorium porównań i weryfikacji hipotez. Dla podróżnych – przejrzysta ścieżka przez najważniejsze symbole starożytności.
Jak podsumowuje dr Zahi Hawass: To pokazuje, że Egipcjanie są równi zagranicznym egiptologom, jeśli chodzi o wykopaliska, ochronę zabytków i kuratorstwo muzealne.
A dr Tarek Tawfik dopowiada sens całego wysiłku: Pokazujemy nie tylko starożytny Egipt, ale także współczesny – ponieważ to Egipt zbudował to muzeum.
Źródła: gem.eg, grandegyptianmuseum.org, BBC
