Archeologia prawna w południowej Wielkopolsce

Ostatnią opisywaną przeze mnie miejscowością są Sulmierzyce (niem. Sulmierschütz), miasto w powiecie krotoszyńskim. Pierwsze wzmianki o nim pochodzą z początków XV wieku, prawa miejskie uzyskało ono w 1457 roku z nadania króla Kazimierza Jagiellończyka^[15]. Na szybki rozwój miasta miało z pewnością wpływ jego przygraniczne położenie, a także umieszczenie w nim komory celnej na szlaku handlowym biegnącym z Kalisza na Śląsk. Nazwa „Sulmierzyce” (pierwotnie „Sulimierzyce”) jest nazwą patronimiczną pochodzącą od imienia Sulimir.

W tym niewielkim miasteczku mieści się jeden z najbardziej wyjątkowych budynków Wielkopolski – drewniany, dwukondygnacyjny ratusz z 1743 roku^[16], zbudowany na środku rynku, wolnostojący.

 Być może to właśnie położenie budynku uchroniło go przed następującymi w ciągu wieków pożarami. Na piętro ratusza prowadzą zewnętrzne schody z galeryjką, która miała wcześniej obiegać ratusz z trzech stron.

Z punktu widzenia archeologii prawnej jest to obiekt szczególnie interesujący. Na parterze ratusza mieściło się więzienie, archiwum oraz lamus, a na piętrze pokój burmistrza i sala posiedzeń rady miejskiej. Do 1939 roku w ratuszu mieściła się siedziba władz miejskich^[17]. Dzisiaj w ratuszu znajduje się Muzeum Regionalne Ziemi Sulmierzyckiej, a naprzeciwko znajduje się głaz ku pamięci uczestników walk narodowowyzwoleńczych^[18].

Pierwsze wzmianki o ratuszu w Sulmierzycach pochodzą z 1647 roku, wcześniej zgromadzenia mogły odbywać się na rynku, a te bardziej uroczyste – w kościele^[19]. Mieszczanie o wszelkich sprawach informowani byli za pomocą ogłoszeń przytwierdzanych do drzwi ratusza. Ogłoszenia te były również odczytywane w kilku punktach miasta.

Archeologia prawna, chociaż z pozoru wydaje się być dziedziną bardzo wąską, znajduje przedmiot swoich badań niemal w każdym miasteczku. Dla Czytelników jest to pewnie zaskakujące, że mijane codziennie budynki w przeszłości pełniły tak ważne z prawnego punktu widzenia funkcje. Z pewnością badanie prawnego przeznaczenia budynków jest jednym ze sposobów na poznanie historii regionalnej, którą to uważam za szczególnie cenną.

Marta Stachowiak –  studentka III roku prawa na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Zdj. Marta Stachowiak i Damian Doktór

Bibliografia:

1. Banach W., Powiat ostrowski w dawnej ikonografii ze zbiorów Muzeum Miasta Ostrowa Wielkopolskiego, Ostrów Wielkopolski 2012.
2. Maisel W., Archeologia prawna Europy, Warszawa-Poznań 1989.
3. Maisel W., Archeologia prawna Polski, Warszawa-Poznań 1982.
4. Olejniczak M., Bedeker ostrowski, Ostrów Wielkopolski 2004.
5. Olejniczak M., Powiat ostrowski – Przewodnik, Ostrów Wielkopolski 2007.
6. „Studia Iudaica Ostroviensia” – „Ostrowskie Studia Judaistyczne”, 1, pod. red. J. Biernaczyka i W. Suszyckiego, Ostrów Wielkopolski 2007.
7. Sulmierzyce – Dzieje miasta, pod. red. K. Olejnika, Sulmierzyce 2000.

Przypisy:

^[1] W. Maisel, Archeologia prawna Europy, Warszawa-Poznań 1989, s. 5.

^[2] W. Maisel, Archeologia prawna Polski, Warszawa-Poznań 1982, s. 10-11.

[3] M. Olejniczak, Bedeker ostrowski, Ostrów Wielkopolski 2004, s. 32-33.

^[4] Ibidem, s. 120.

^[5] Ibidem, s. 121.

^[6] Ibidem, s. 63-65.

^[7] „Studia Iudaica Ostroviensia” – „Ostrowskie Studia Judaistyczne”, T. 1, pod. red. J. Biernaczyka i W. Suszyckiego, Ostrów Wielkopolski 2007, s. 187.

^[8] M. Olejniczak, op. cit., s. 63.

^[9] „Studia…”, op. cit., s. 188.

^[10] M. Olejniczak, Powiat ostrowski – Przewodnik, Ostrów Wielkopolski 2007, s. 222.

^[11] Ibidem, s. 250.

^[12] W. Banach, Powiat ostrowski w dawnej ikonografii ze zbiorów Muzeum Miasta Ostrowa Wielkopolskiego, Ostrów Wielkopolski 2012, s. 47.

^[13] M. Olejniczak, Powiat…, s. 223.

^[14] W. Banach, op. cit., s. 47.

^[15] Ibidem, s. 105.

^[16] M. Olejniczak, Powiat…, s. 264.

^[17] Sulmierzyce – Dzieje miasta, pod. red. Karola Olejnika, Sulmierzyce 2000, s. 222.

^[18] M. Olejniczak, Powiat…, s. 264.

^[19] Sulmierzyce…, op. cit., s. 22.