Tematem naczelnym Biuletyn IPN nr 11 jest postać Kazimierza Sosnkowskiego. Znajdziemy tutaj kilka artykułów, opisujących Wodza Naczelnego z kilku perspektyw. Dzięki takiemu zabiegowi czytelnik ma możliwość zapoznania się z pełniejszym wizerunkiem tego niezwykłego człowieka.
Kazimierz Sosnkowski przyszedł na świat 19 listopada 1885 roku w Warszawie, jako przedstawiciel znanej rodziny szlacheckiej. Gdy jako 20-latek zaangażował się w działalność konspiracyjną (należał do Polskiej Partii Socjalistycznej, której jednym z postulatów było wywalczenie dla Polski niepodległości), ścigany przez władze carskie, opuścił Królestwo i udał się do Galicji, gdzie wkrótce zyskał uznanie Józefa Piłsudskiego. Przyszły Naczelnik zlecił mu między innymi rozbudowanie bojówek PPS w Okręgu Warszawskim. Po kryzysie przysięgowym, wraz z Piłsudskim, został osadzony w twierdzy magdeburskiej, którą opuścili dopiero 8 listopada 1918 roku.
Już po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, Sosnkowski zajął się tworzeniem Wojska Polskiego, podczas której to dał się poznać jako świetny organizator, człowiek niezwykle inteligentny i utalentowany. Po śmierci Piłsudskiego, Sosnkowski był uważany za jego głównego następcę, ale ten wolał poświęcić się unowocześnianiu naszej armii. Widział bowiem rosnące zagrożenie ze strony nazistowskich Niemiec. Zaproponował zresztą Francuzom projekt podjęcia prewencyjnego uderzenia na Berlin, ale ci nie zgodzili się poprzeć tego projektu. W konsekwencji tego zaniechania świat stał się świadkiem terroru II wojny światowej.
W 1939 roku Sosnkowski został dowódcą tzw. frontu południowego. Gdy 17 września na Polskę najechali również Sowieci, generał wydał rozkaz zniszczenia ciężkiego sprzętu wojskowego i ewaluację za granicę. Udało mu się przedostać do Węgier, a później do Francji, gdzie wspierał organizowanie polskich sił zbrojnych. Choć proponowano mu kilkukrotnie objęcie urzędu prezydenta, ten konsekwentnie odmawiał, obawiając się pogorszenia polskiej sytuacji politycznej, a także wzrostu wewnętrznych intryg. Jak się miało okazać, słusznie. Był przeciwnikiem ustępowania Rosji, na co nalegały władze brytyjskie.
Po śmierci generała Sikorskiego, Sosnkowski został Naczelnym Dowódcą Sił Zbrojnych. Krok ten nie spodobał się ani w Londynie, ani w Moskwie, wobec czego coraz bardziej zaczęto postrzegać polski rząd na uchodźstwie jako niechcianego sojusznika. Jawna krytyka Naczelnego Wodza wobec Brytyjczyków, którzy w zwykły sposób handlowali Polską, doprowadziła do jego dymisji.
Sosnkowski wówczas wyjechał do Kanady, gdzie był z nacisku Amerykanów i Brytyjczyków przetrzymywany. Wobec trudnej sytuacji materialnej, dawny generał zmuszony był pracować fizycznie, aby jakoś egzystować wraz ze swą rodziną. Ostatecznie Sosnkowski zmarł w Kanadzie, 11 października 1969 roku, w atmosferze wykluczenia i odżegnywania od czci, za swą krytykę wobec samolubnej i egoistycznej polityki zachodnich aliantów.
I o tym, i wielu innych ciekawych aspektach życia tego niezłomnego polskiego patrioty, możecie poczytać w tym numerze Biuletynu. Dla mnie była to ciekawa przygoda, bowiem nigdy specjalnie nie pochyliłem się nad tą postacią. Poza kampanią wrześniową, właściwie nie wiedziałem nim nic więcej. tak więc była to dla mnie naprawdę ciekawa wyprawa historyczna.
Wojna koreańska od kulis
Ciekawym artykułem była również sprawa wojny koreańskiej, stanowiącej taki poligon doświadczalny dla ówczesnych mocarstw świata. Znalazłem tutaj wiele ciekawych fragmentów źródeł, wcześniej mi nieznanych, a które w doskonały sposób opisują mankamenty komunistycznej polityki Stalina i Mao. To niesamowite, czytać, jak Stalin cudzymi rękoma starał się zapewnić sobie dominację, jednocześnie zachowując grę pozorów, iż to nie on jest inspiratorem dalszych walk o Koreę.
Okazało się też, że polski rząd również maczał w tym konflikcie palce, udzielając choćby schronienia koreańskim sierotom, czy otwierając Szpital Polskiego Czerwonego Krzyża w Huichon, Hungnam czy Hamhungu. Oczywiście to niejedyne ciekawe informacje. Dlatego warto sięgnąć po artykuł Sylwii Szyc. Brawo.
Co znajdziemy w Biuletynie:
- Naczelny Wódz w dramatycznym czasie. Generał Kazimierz Sosnkowski – Z dr. Hab. Jerzym Kirszakiem i kpt. Dr. Piotrem Podhoreckim rozmawia Jan M. Ruman/3
- Jerzy Kirszak – Kazimierz Sosnkowski – 1 140-lecie urodzin/ 29
- Piotr Podhorecki – W obronie Warszawy i bytu państwa. Działalność generała Kazimierza Sosnkowskiego na forum Rady Obrony Państwa (1 lipca – 1 października 1920 r.)/ 44
- Krzysztof Polechoński – „Spadkobierca belwederskich świateł”. Generał Kazimierz Sosnkowski i literatura/ 55
- Tomasz Czapla – Mikołajczyk za, Sosnkowski przeciw. Władze na uchodźstwie wobec Powstania Warszawskiego/ 64
- Adam Cebula – Walka o pamięć o generale Kazimierzu Sosnkowskim. 75
- Tadeusz Wolsza – Miłośnik i menedżer sportu w dwudziestoleciu międzywojennym. Generał Kazimierz Sosnkowski (1885-1969)/ 81
- Adam Zechner – Napowietrzna kolej, czyli Polaków drga na wierchy/ 94
- Mariusz Solecki – Stanisław Ziembicki (1923-1983). Współpracownik „Sztuki i Narodu”, niemiecki kolaborant/ 109
- Sylwia Szyc – Konflikt, który musiał nastąpić. Wojna koreańska i jej konsekwencje dla bloku wschodniego/ 116
- Daniel Szlachta-Leja – Orędzie biskupów polskich do biskupów niemieckich z 1965 roku/ 128
- Imre Molnár – Przyjaciel Polski Tibor Pákh (1924-2022)/ 140
- Od Puszczy Nalibockiej do Puszczy Kampinoskiej. Relacja Witolda Grzybowskiego „Kota”/ 148
- Tomasz Szturo – Miłość w czasach apokalipsy. M. Urbanowski, Poezja pokolenia wojennego. Esej monograficzny, Warszawa 20025/ 152
Biuletyn IPN-u zawiera się na 158 stronach tekstu, który ubogacony jest przepięknymi zdjęciami. Numer jest bardzo interesujący, i gorąco Wam go polecam.
Wydawnictwo IPN
Ocena recenzenta: 5/6
Ryszard Hałas
Egzemplarz recenzencki otrzymany od Wydawnictwa IPN. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
