1 listopada 2025 roku, w godzinach 17:15–18:15, w Sali Historii Izby Pamięci odbędzie się wykład „Cywile w Powstaniu Warszawskim” poświęcony codzienności warszawiaków w czasie Powstania Warszawskiego. Wstęp jest bezpłatny – wejściówki można odebrać w kasie Izby Pamięci.
Jak wyglądało życie ludności cywilnej w walczącej stolicy? Z jakimi dramatami mierzyli się mieszkańcy, gdy w ruinach miasta próbowali przetrwać kolejne dni? W jaki sposób zdobywano żywność i wodę, jak wyglądały relacje między cywilami a powstańcami, i czy szaber oraz zbrodnie były powszechnym zjawiskiem?
Podczas spotkania „Cywile w Powstaniu Warszawskim” prowadzący – Szymon Smolnicki-Woźniak, kulturoznawca i filmoznawca, absolwent podyplomowych gender studies w IBL PAN oraz adiunkt w Izbie Pamięci przy Cmentarzu Powstańców Warszawy – przybliży mniej znane fakty i emocjonalny wymiar codzienności mieszkańców zburzonego miasta, którzy znaleźli się między heroizmem a desperacją.
Informacje organizacyjne:
- Wstęp: bezpłatny, wejściówki do odbioru w pawilonie wejściowym Izby Pamięci
- Dla kogo: młodzież i dorośli
- Miejsce: Sala Historii, Izba Pamięci
- Liczba miejsc: maks. 30 osób
- Obiekt dostępny dla osób z niepełnosprawnością ruchową
Ludność cywilna podczas Powstania Warszawskiego była bezbronna, lecz odegrała znaczącą rolę w tym dramatycznym epizodzie historii. Latem 1944 roku w stolicy przebywało blisko milion osób, z których tylko niewielka część należała do struktur Armii Krajowej. Reszta – kobiety, dzieci, starcy – została wciągnięta w wir walki, próbując przeżyć w warunkach głodu, chorób i nieustannego terroru niemieckiego okupanta. Początkowy zapał warszawiaków był ogromny – mieszkańcy budowali barykady, gotowali dla powstańców, opatrywali rannych i przekazywali meldunki. Jednak już po kilku dniach entuzjazm ustąpił miejsca przerażeniu i poczuciu bezsilności. Miasto pogrążyło się w chaosie i ruinie, a ludzie tygodniami koczowali w piwnicach bez wody i jedzenia.
Rozkaz zrównania Warszawy z ziemią i wymordowania jej ludności przyniósł falę masowych zbrodni. Najtragiczniejszy los spotkał mieszkańców Woli, gdzie oddziały Heinza Reinefartha i Bronisława Kamińskiego w pierwszych dniach sierpnia wymordowały dziesiątki tysięcy osób – całe rodziny, kobiety, dzieci i starców. Podobne sceny rozgrywały się w innych dzielnicach, m.in. na Ochocie, Mokotowie i Czerniakowie, gdzie dochodziło do egzekucji, gwałtów i grabieży.
Codzienność warszawiaków stała się walką o przetrwanie. Miasto było bombardowane bez przerwy, a w piwnicach szerzyły się epidemie i głód. Po upadku Powstania tysiące ludzi trafiły do obozu przejściowego w Pruszkowie, skąd wielu wysłano na roboty przymusowe lub do obozów koncentracyjnych. Szacuje się, że w czasie walk zginęło od 130 do 200 tysięcy cywilów. Ci, którzy ukryli się w ruinach – tzw. robinsonowie warszawscy – stanowili garstkę ocalałych i ostatnich świadków zniszczonego miasta. Cywile, choć pozbawieni broni, ponieśli największą cenę tej heroicznej, lecz tragicznej walki.
Fot. Chłopiec na roztrzaskanym fortepianie, ulica Sienna, fot. Sylwester Braun ps. Kris, zbiory Muzeum Warszawy
