Arminius w bitwie w Lesie Teutoburskim w 9 roku n.e. przez Petera Jannsena, 1873, źródło Wikimedia Commons

Gdzie odbyła się bitwa w Lesie Teutoburskim? Nowe odkrycia

Gdzie dokładnie odbyła się bitwa w Lesie Teutoburskim? Nowe odkrycia archeologów

Nie wiemy, gdzie odbyła się bitwa w Lesie Teutoburskim, ani jaki był jej dokładny przebieg. Badacze od lat próbują odnaleźć informacje, które pozwolą nam więcej dowiedzieć się o bitwie, w której poległo 20 000 rzymskich legionistów w 9 roku n.e. Teraz archeolodzy natrafili na nowe znaleziska archeologiczne, które rzucają nieco więcej światła na, zwaną tak od rzymskiego dowódcy, bitwę Warusa.

Gdzie odbyła się bitwa w Lesie Teutoburskim – dotychczasowe badania

Nad tym, gdzie rozegrała się bitwa w Lesie Teutoburskim (termin przyjęty w polskiej historiografii) czy też, określana jako bitwa Warusa (termin powszechniej znany w zachodnioeuropejskiej historiografii), badacze głowią się od dawna. Poszukiwania miejsca rozegranej bitwy trwają od 500 lat!

Koniecznie przeczytaj nasz artykuł Bitwa w Lesie Teutoburskim w 9 r. n.e. Analiza przyczyn, przebiegu i skutków

Niestety, żadne źródła historyczne nie nakierowały badaczy do konkretnego miejsca. Tylko znaleziska archeologiczne mogą dać nam więcej informacji na temat bitwy i jej dokładnej lokalizacji. W XIX wieku historyk Theodor Mommsen zaproponował na podstawie swoich badań lokalizację bitwy w Kalkriese. Dopiero 100 lat później udało się potwierdzić tę teorię.

W latach 80. XX wieku podjęto szersze badania archeologiczne w Kalkriese, które trwają do dziś. Pod koniec lat 90. do badań włączył się Uniwersytet w Osnabrück. Na przestrzeni lat, na obszarze 3000 ha odnaleziono kilka tysięcy zabytków archeologicznych pochodzących z bitwy w I wieku n.e., m.in.:

  • pociski procy,
  • groty pilum i włóczni,
  • miecz i części pochwy,
  • fragmenty pancerza, hełmu i rzędu końskiego,
  • ostrogi,
  • elementy uzbrojenia paradnego (srebrna maska),
  • fibule,
  • sprzączki do pasa,
  • obuwie,
  • narzędzia chirurgiczne,
  • kocioł),
  • noszące ślady uszkodzeń w walce kości ludzkie,
  • a także wał ziemny, zbudowany prawdopodobnie przez drużyny germańskie dowodzone przez Arminiusza,
  • monety celtyckie plemienia Adautakerów, walczącego po stronie Rzymian,
  • liczne monety z czasów republiki i z czasów Augusta (asy, denary i aureusy),
  • w tym na monetach wybita kontramarka z imieniem Warusa, rzymskiego dowódcy.
Bitwa w Lesie Teutoburskim, Fritz, 20 marca 1813 r., Wrocław. Rysunek księcia Fryderyka Wilhelma, źródło Wikimedia Commons
Bitwa w Lesie Teutoburskim, rysunek księcia Fryderyka Wilhelma, źródło: Wikimedia Commons

Archeolodzy nie mają wątpliwości, że jest to pole bitwy i identyfikują je z bitwą w Lesie Teutoburskim/bitwą Warusa z 9 roku n.e. Jednak znaleziska archeologiczne pozostawiają wiele pytań bez odpowiedzi i nadal brak informacji, co do szczegółów przebiegu bitwy. Wynika to także z faktu, że badany teren przez 2 000 lat był poddawany wielu czynnikom, w tym grabieżom. Nie można więc uzyskać pełnego i jasnego obrazu bitwy.

Najnowsze odkrycia na temat bitwy w Lesie Teutoburskim

Badania w Kalkriese nadal trwają, a archeolodzy wciąż znajdują nowe zabytki. Kalkriese jest dziś znany na świecie jako ośrodek badawczy, z którym współpracuje wiele innych instytucji.

Dzięki ostatnim badaniom udało się jeszcze bardziej potwierdzić Kalkriese jako miejsce rozegrania się bitwy z 9 roku n.e. Dzięki nowej metodzie chemicznej udało się potwierdzić, że w tym miejscu walczyły wojska Warusa.

Naukowcy z Deutsches Bergbau-Museum Bochum, Leibniz-Forschungsmuseum für GeoRessourcen i Varusschlacht-Museum wykorzystali nową metodę naukową aby odkryć tzw. odcisk metalurgiczny na legionach rzymskich. W tym celu Annika Diekmann, pracownik naukowy w Bochum, wykorzystała metody analizy chemicznej.

Zidentyfikowała ona ślady XIX Legionu w Kalkriese.

Z kryminalistycznego punktu widzenia sprawca zostałby teraz skazany. Dowody kryminalistyczne dostarczyły kolejnej silnej wskazówki na Kalkriese jako miejsce bitwy Warusa. Osiągnęliśmy dobre wyniki dzięki nowej, innowacyjnej metodzie

– powiedział dyrektor zarządzający, dr Stefan Burmeister.

Ten projekt podkreśla znaczenie Kalkriese jako miejsca badań archeologicznych. (…)Jednak badania są prowadzone nie tylko tutaj, odkrycia naukowe są udostępniane mieszkańcom regionu Osnabrück i daleko poza nim na różne sposoby

– powiedziała administrator dystryktu i przewodnicząca rady nadzorczej, Anna Kebschull.

W kręgach naukowych wciąż istnieją argumenty, które przemawiają przeciwko bitwie Warusa w Kalkriese.

Postrzegamy siebie jako muzeum oparte na badaniach i, z naszego własnego punktu widzenia, jesteśmy zainteresowani stawieniem czoła krytyce naukowej

– powiedział dr Stefan Burmeister.

Bezsporne wydaje się być, że armia rzymska została pokonana w Kalkriese. Nie jest jasne, czy chodzi o XVII, XVIII i XIX legion z bitwy w Lesie Teutoburskim. Badacze biorą również pod uwagę bitwę, która miała miejsce sześć lat później w ramach rzymskich kampanii odwetowych pod wodzą Germanika.

Znaleziska archeologiczne nie mogą być datowane tak dokładnie, na sześć lat, i dlatego nie pozwoliły jeszcze na jednoznaczne stwierdzenie. Pobrano próbki wszystkich rzymskich metali nieżelaznych z Kalkriese i porównano je z metalami nieżelaznymi z innych rzymskich lokalizacji, gdzie na podstawie źródeł historycznych wiadomo, które legiony tam stacjonowały.

Skupiono się głównie na XIX legionie z bitwy Warusa i legionach z kampanii Germanika.

Legion XIX i bitwa Warusa

Analizy pokazały, że XIX legion, który poległ wraz z Warusem i stacjonował w Dangstetten w południowych Niemczech lata wcześniej, wyróżnia się na tle innych legionów, które dopiero później zostały rozmieszczone w Germanii i zaangażowane w kampanie odwetowe Rzymian, Analiz dokonano na podstawie składu pierwiastków śladowych.

Porównując znaleziska z Kalkriese ze znaleziskami z innych miejsc, stwierdzamy, że znaleziska z Dangstetten i Kalkriese wykazują znaczące podobieństwa. Z drugiej strony znaleziska pochodzące ze stanowisk legionów, których legiony nie zginęły w bitwie Warusa, wyraźnie różnią się od znalezisk z Kalkriese, a tym samym wykazują znaczne różnice w stosunku do znalezisk z Kalkriese. Istnieją również podobieństwa do miejsca Haltern. Możemy więc zidentyfikować XIX Legion w Kalkriese

– podsumowali wyniki badacze Diekmann, Prange i Burmeister. Nadal  istnieje potrzeba dalszych badań, a uzyskane dane muszą być dalej analizowane.

Dla archeologii analiza za pomocą metalurgicznego odcisku palca specyficznego dla legionu jest ogromną szansą i otwiera zupełnie nowe możliwości

– powiedział dr Stefan Burmeister.

Jako muzeum badawcze Stowarzyszenia Leibniza, korzyścią dla naszej pracy jest możliwość wykazania, że analizy materiałoznawcze mogą wnieść cenny wkład w badania historyczne

– dodał prof. Michael Prange, kierownik działu badań w Deutsches Bergbau-Museum Bochum.

Badania i analizy chemiczne pozwalają wyjść o wiele dalej, niż odpowiedź na pytanie, gdzie rozegrała się bitwa w Lesie Teutoburskim (dokładnie). Dzięki interdyscyplinarnym badaniom i współpracy różnych instytucji, badacze są w stanie analizować również badania nad samym wojskiem rzymskim.

Projekt „Kalkriese als Ort der Varusschlacht? – trwająca kontrowersja” została sfinansowana przez Fundację Volkswagena. W Muzeum Kalkriese można uzyskać szczegółowe informacje na temat badań prowadzonych od lat 80.

Źródła: PWN, kalkriese-varusschlacht.de


Do przeczytania:

  • Ort der Varusschlacht, Regensburg 1994.
  • Reallexikon der Germanischen Altertumskunde von Johannes Hoops, Hrsg. R. Müller, Berlin–New York 2000.
  • Rochala P., Las Teutoburski 9 rok n.e., Warszawa 2007.
  • Tacyt, Agrykola; Dzieje; Gremania; Roczniki, [w:] Dzieła, t.1 i 2, przeł. S. Hammer, Warszawa 1957.
  • Żygulski Z. Jr, Broń starożytna, Warszawa 1998.

Comments are closed.