Krzysztof Iszkowski, Idol. Życie doczesne i pośmiertne Karola Marksa
Karol Marks – bez wątpienia jeden z najbardziej wpływowych filozofów w historii. To do jego myśli i jego dziedzictwa odwoływali się komuniści. To jemu stawiali pomniki, jego portrety były niesione na wszelkich możliwych wiecach i pochodach. Kim jednak tak naprawdę był Marks? Jak żył? Jakim był człowiekiem? Czy jego myśl rzeczywiście była tak przełomowa i czy musiała doprowadzić do powstania komunizmu? Na te i inne pytania stara się odpowiedzieć książka Idol. Życie doczesne i pośmiertne Karola Marksa.
Krzysztof Iszkowski to ekonomista i historyk idei. Napisał już kilka książek. Jest doktorem nauk humanistycznych. „Idol” ukazał się nakładem wydawnictwa Agora.
Struktura książki Idol
Recenzowana książka dzieli się na trzy główne części. Autor starał się opisać nie tylko życie Karola Marksa, lecz także spuściznę jaką po sobie zostawił. Oczywiście nie ma miejsca w tej recenzji na dokonywanie streszczenia książki. Niemniej jednak wypada przywołać główne myśli, aby zrozumieć (o ile to w ogóle możliwe) myśl Karola Marksa.
Przede wszystkim Marks urodził się w zamożnej rodzinie. Autor często podkreśla, że był rozrzutnym studentem i wydawał bardzo dużo pieniędzy. Nie ukończył studiów na wydziale prawa, broniąc ostatecznie pracę doktorską z filozofii w Jenie w 1841 roku. Po ukończeniu studiów rozpoczął pracę nad habilitacją, której jednak nigdy nie ukończył. Podjął natomiast pracę w gazecie, gdzie dał się poznać jako autor wielu artykułów i polemik.
Żydowskie pochodzenie
Autor biografii zadaje pytanie, na ile dla Marksa istotne było jego żydowskie pochodzenie? Sprawę komplikuje fakt, że sam Marks nigdy nie poruszał tej kwestii w swoich tekstach. Jednak od kwestii tej nie sposób uciec. Sam Marks był przez otoczenie postrzegany jako Żyd, o czym świadczą nekrologi które ukazały się po jego śmierci.
Oryginalny wynalazek
Krzysztof Iszkowski zwraca naszą uwagę na rok 1844. Według niego to właśnie wtedy Karol Marks dokonał przełomowego wynalazku. Stwierdził mianowicie, że po rewolucji angielskiej oraz francuskiej będzie miała miejsce kolejna, która będzie dziełem motłochu. Motłochu, z którego Marks uczynił proletariat. Wszyscy wiemy, że założenie to okazało się błędne. Do rewolucji nie doszło bowiem w przemysłowych Niemczech, lecz w zacofanej carskiej Rosji. Na dodatek nie wywołali jej proletariusze lecz zawodowi rewolucjoniści z Leninem na czele.
Przyjaźń
Jednak prawdopodobnie najważniejszym wydarzeniem w życiu Karola Marksa było poznanie Fryderyka Engelsa. Engels miał się stać nie tylko najbliższym przyjacielem Karola, lecz także jego dożywotnim sponsorem. Mało tego, po śmierci Marksa to właśnie Fryderyk Engels zadbał o wydanie jego niemal nieczytelnych notatek w formie książek i o ich promocję. W tym sensie zbitka Marks – Engels nabiera zupełnie nowego znaczenia. Uprawniona jest teza, że nie byłoby Karola Marksa bez Fryderyka Engelsa.
Historyczne uwarunkowania
Nie sposób nie spojrzeć na sytuację Europy lat czterdziestych XIX wieku. Był to czas gospodarczej i społecznej niestabilności. Wielu ludzi cierpiało głód, na który złożyło się wiele przyczyn. Najgorsza sytuacja panowała pod tym względem w Irlandii. Nieudolność angielskiego rządu tylko potęgowała problem.
Manifest komunistyczny
Oczywiście najsłynniejszy tekst Marksa to głośny „Manifest”. Zapowiadał on w dziesięciu punktach zmianę organizacji państwa i społeczeństwa. Przede wszystkim miało nastąpić wywłaszczenie własności ziemskiej i zniesienie prawa do dziedziczenia. Wszystko miało zostać scentralizowane w rękach państwa – od środków transportu po fabryki i środki produkcji. Stopniowo zaniknąć miały różnice między miastem a wsią.
Wiemy, z jaką żarliwością idee te były wdrażane przez komunistów wszędzie tam, gdzie doszli oni do władzy. Wiemy, ile pochłonęły ofiar i jak zdemolowały państwa, w których były wcielane w życie. Rosja, Chiny, Kambodża – oto największe „sukcesy” komunizmu.
Idol – podsumowanie
„Idol. Życie doczesne i pośmiertne Karola Marksa” to ciekawa biografia człowieka, którego idee wywarły ogromny wpływ na historię świata. Niezależnie od oceny samego Marksa musimy przyznać, że to właśnie do niego odwoływali się i odwołują komuniści na całym świecie. Już z tego powodu warto sięgnąć po recenzowany tytuł. Tym bardziej, że autor nie skupia się na samej osobie Karola, lecz przybliża nam szeroką panoramę epoki, w której Marks żył i działał.
Wydawnictwo Agora
Ocena recenzenta: 4/6
Wojciech Sobański
Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem Agora. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
