Było dużo wzruszeń, szczerych słów i momentów, które mocno zapisały się w pamięci. Najwięcej emocji na Festiwalu NNW wywołały historie ludzi, którzy nie bali się sprzeciwić systemowi, pieśni niezależnej opozycji i opowieści o bohaterach znanych w Polsce i na emigracji. Cała gala przypomniała, że wolność ma twarz konkretnych osób i ich wyborów.
Czuję się od tego momentu strażnikiem drzwi do wolności, bo one są otwarte, czasami uchylone, a czasem zaczynają się zatrzaskiwać i ten moment jest blisko. Przez całe dorosłe życie upominaliśmy się o wolność słowa, wydaje mi się to także w tej chwili konieczne – mówiła Urszula Sikorska-Kelus, odbierając wyróżnienie Drzwi do Wolności.
Podczas uroczystej Gali Otwarcia 17. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW w Gdyńskim Centrum Filmowym wręczono nagrody honorowe. Jednym z laureatów został Jan Krzysztof Kelus, poeta i pieśniarz opozycji demokratycznej, którego uhonorowano Platynowym Opornikiem.
W swojej przemowie artysta odwołał się do słów Andrzeja Poczobuta: Nie wybieramy czasów, w których przyszło nam żyć, ale w jaki sposób to życie przeżyjemy, zależy od nas. Te słowa idealnie oddawały ducha gali – spotkania artystów, świadków historii i osób, które swoim życiem udowodniły, że wartości wolności i prawdy są ponadczasowe.
Platynowy Opornik dla Jana Krzysztofa Kelusa
Jan Krzysztof Kelus był jedną z najważniejszych postaci kultury niezależnej w czasach PRL. Jego pieśni i ballady krążyły w drugim obiegu, kopiowane na kasetach i śpiewane w prywatnych mieszkaniach, kościołach oraz na spotkaniach opozycji. Utwory Kelusa były czymś więcej niż muzyką – stały się formą świadectwa i protestu wobec cenzury i represji.
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych utworów była „Ballada o szosie E7”, opowiadająca o drodze Warszawa–Radom, a jednocześnie o dramatycznych wydarzeniach czerwca 1976 roku, kiedy robotnicze protesty w Radomiu zostały brutalnie spacyfikowane przez władze komunistyczne. Pieśń ta niosła prawdę o cierpieniach ludzi, której nie można było usłyszeć w oficjalnych mediach.
Kelus, z wykształcenia socjolog, był również tłumaczem i autorem wielu utworów przełożonych z języków obcych, które wprowadzały polskich słuchaczy w świat niezależnej kultury Zachodu. W 2018 roku reżyserka Majka Dłużewska przypomniała jego historię w filmie „Krótkie popołudnie na Mazurach”. Dokument, opowiadający także o wspólnym życiu artysty i jego żony, Urszuli Sikorskiej-Kelus, zdobył wówczas Złoty Opornik.
Drzwi do Wolności – pamięć o Miętnem i bohaterach codzienności
Jednym z najbardziej poruszających momentów gali było wręczenie nagród Drzwi do Wolności. Wyróżnienie to trafia do osób, które swoim życiem i postawą ukazywały, jak wielką wartością jest wolność.
W 1984 roku w Zespole Szkół Rolniczych w Miętnem wybuchł protest uczniów, którzy sprzeciwili się decyzji władz o usuwaniu krzyży z klas lekcyjnych. W czasach, gdy Polska pozostawała pod kontrolą komunistycznej władzy, był to gest ogromnej odwagi i determinacji. W obronie symboli wiary i tradycji stanęło ponad 600 uczniów.
Na czele protestu stanęła m.in. Violetta Kluczek, uczennica klasy maturalnej. Młodzież domagała się przywrócenia krzyży, a ich determinacja wzbudziła wsparcie nie tylko lokalnej społeczności, ale i opinii publicznej w całym kraju. W tym trudnym czasie młodych ludzi wsparła także nauczycielka języka polskiego, Bogusława Gora, która odważnie stanęła po stronie swoich uczniów.
Podczas gali w Gdyni obie bohaterki odebrały nagrodę Drzwi do Wolności. Za nami stoi rzesza uczniów, których było ponad 600. Drzwi do Wolności otwierali wielcy bohaterowie, my dopadliśmy do nich, kiedy były już szeroko otwarte i nie pozwoliliśmy ich po prostu ponownie zamknąć – wspominała Bogusława Gora.
Historia protestu w Miętnem stała się symbolem oporu wobec systemu, który próbował zepchnąć wiarę i tradycję w cień. Dziś przypomina ona, że walka o wolność toczyła się także w małych miejscowościach i szkołach, a jej bohaterami byli zwykli ludzie – uczniowie i nauczyciele.
Drzwi do Wolności – polskie losy w kraju i na emigracji
Tegoroczni laureaci Drzwi do Wolności pokazali różne oblicza walki o wolność – od czynnego oporu w kraju, przez działalność na emigracji, po twórczość artystyczną inspirowaną polskimi korzeniami.
Nagrodę odebrali także:
- Urszula Sikorska-Kelus – działaczka opozycji i żona Jana Krzysztofa Kelusa, która wspierała męża, a równocześnie sama prowadziła działalność konspiracyjną. Jej niezależność i odwaga czyniły z niej jedną z ikon kobiecej walki o wolność w czasach PRL.
- Jose Skowron – działacz polonijny z Argentyny, który od lat 80. dbał o pielęgnowanie polskiej tożsamości w regionie Misiones. Zasłużył się również w rozwijaniu niezależnych relacji handlowych między Polską a Argentyną. Podczas gali wspominał, że ponad sto lat temu jego rodzice wyruszyli z Gdyni wraz z tysiącami innych emigrantów.
- Barbara Grabiński – artystka i piosenkarka, która uczyniła tango – taniec wolności – osią swojej twórczości. Wyróżnienie otrzymała za determinację w odkrywaniu polskich korzeni i przekładanie rodzinnych historii na sztukę.
Sygnet Niepodległości – wyjątkowa nagroda Festiwalu NNW
Jednym z najbardziej prestiżowych wyróżnień przyznawanych podczas Międzynarodowego Festiwalu Filmowego NNW jest Sygnet Niepodległości. To honorowe odznaczenie, które otrzymują osoby zasłużone dla walki o wolność i suwerenność Polski. Nagroda ma charakter symboliczny – nawiązuje do tradycji noszenia sygnetów jako znaków rodu, odwagi i tożsamości, a w tym przypadku staje się znakiem pamięci i wdzięczności wobec bohaterów narodowych.
Sygnet jest przyznawany zarówno osobom żyjącym, jak i pośmiertnie. Wyróżnienie ma przypominać, że niepodległość nigdy nie była dana raz na zawsze – trzeba było o nią walczyć, często płacąc najwyższą cenę. Co roku podczas Festiwalu NNW organizatorzy przypominają o bohaterach, których czyny zmieniły bieg historii Polski i świata.
Krystyna Skarbek – polska bohaterka w służbie MI6
W tym roku Sygnet Niepodległości został przyznany pośmiertnie Krystynie Skarbek – agentce brytyjskiego wywiadu MI6, która w czasie II wojny światowej działała na rzecz aliantów. Była jedną z pierwszych kobiet zwerbowanych do tajnych operacji i szybko zyskała uznanie jako niezwykle skuteczny agent. Nazywano ją „ulubionym szpiegiem Churchilla”, a biografka Clare Mulley pisała o niej jako o najlepszym brytyjskim agencie czasów wojny.
Krystyna Skarbek odznaczała się brawurą, sprytem i odwagą. Działała w okupowanej Europie, na Bałkanach i Bliskim Wschodzie. Jej najbardziej znaną akcją było uwolnienie dwóch agentów alianckich, którzy mieli zostać straceni w 1944 roku – zrobiła to tuż przed egzekucją, ryzykując własnym życiem. Jej działalność wywiadowcza do dziś fascynuje badaczy i filmowców, którzy podkreślają, że mogła być pierwowzorem dla postaci kobiecych w powieściach o Jamesie Bondzie.
Przyznanie Sygnetu Niepodległości Krystynie Skarbek miało wymiar symboliczny – nagroda trafiła do kobiety, która poświęciła swoje życie dla sprawy wolności, a jednocześnie przez lata pozostawała w cieniu wielkiej historii. Jej postać wraca dziś dzięki książkom, dokumentom i filmom, w tym produkcji „Skarbek” w reżyserii Jamesa Marquanda.
Podczas gali nagrodę odebrał sam reżyser oraz krewna bohaterki, Magdalena Braun. Marquand podkreślił: To wielki honor być tutaj z państwem. Po raz pierwszy usłyszałem o Krystynie Skarbek od mojej polskiej babci, która uświadomiła mi, kiedy byłem zafascynowany Jamesem Bondem, że to Krystyna Skarbek była prawdziwym Bondem. Dlatego postanowiłem zrobić o niej film.
Międzynarodowy Festiwal Filmowy NNW – historia i idea
Międzynarodowy Festiwal Filmowy NNW (Niepokorni Niezłomni Wyklęci) to wydarzenie, które od lat przyciąga zarówno twórców filmowych, jak i pasjonatów historii najnowszej. Powstał w 2009 roku z inicjatywy Arkadiusza Gołębiewskiego, reżysera i dokumentalisty, a jego głównym celem było przypomnienie i uhonorowanie losów ludzi, którzy walczyli o wolność, a często przez dziesięciolecia pozostawali zapomniani.
Festiwal odbywa się co roku w Gdyni, a jego wyjątkowość polega na połączeniu sztuki filmowej z misją edukacyjną i patriotyczną. To nie tylko projekcje dokumentów, filmów fabularnych czy animacji, ale także:
- spotkania z bohaterami i świadkami historii,
- debaty z udziałem ekspertów, historyków i dziennikarzy,
- wystawy, koncerty oraz rekonstrukcje historyczne,
- warsztaty filmowe dla młodzieży i twórców niezależnych.
Od początku istnienia festiwalu organizatorzy podkreślali, że ma on być przestrzenią wolnego słowa i spotkań ponad pokoleniami. Dlatego na czerwonym dywanie w Gdyni spotykają się artyści, historycy, młodzież szkolna i świadkowie historii.
Centralnym przesłaniem wydarzenia jest wolność – rozumiana nie tylko jako wolność narodowa, ale także wolność słowa, kultury i myślenia. Festiwal przypomina, że wartości te były zagrożone w czasach totalitaryzmu i komunizmu, a dziś nadal wymagają obrony.
Z biegiem lat Festiwal NNW zyskał międzynarodowy charakter – przyjeżdżają tu twórcy i goście z całej Europy, a także z Ameryki Południowej, Stanów Zjednoczonych czy Azji. Pokazuje to, że doświadczenie walki o wolność jest uniwersalne i może łączyć ludzi niezależnie od miejsca, w którym żyją.
Dzięki temu Festiwal stał się miejscem budowania wspólnoty pamięci – nie tylko polskiej, ale i globalnej.
Tegoroczna, 17. edycja Festiwalu NNW, kontynuowała tę ideę. Gala Otwarcia w Gdyńskim Centrum Filmowym była symbolicznym rozpoczęciem kilkudniowego święta sztuki filmowej i pamięci historycznej. Wręczenie nagród takich jak Platynowy Opornik, Drzwi do Wolności czy Sygnet Niepodległości stanowiło najważniejszy punkt uroczystości.
Każda z tych nagród ma głęboki wymiar symboliczny – od wyróżnienia twórców sztuki niezależnej, przez docenienie bohaterów oporu wobec komunizmu, aż po uhonorowanie tych, którzy swoim życiem zapisali się na kartach historii walki o niepodległość.
