Alicja Urbanik-Kopeć, Matrymonium. O małżeństwie nieromantycznym
Już sam tytuł książki Alicji Urbanik-Kopeć Matrymonium. O małżeństwie nieromantycznym jest dość wymowny. Autorka skupia się w niej na końcówce XIX i początkach XX wieku. Ukazuje czytelnikom jak postrzegano wówczas małżeństwo, jak do niego w ogóle dochodziło i co się z nim wiązało. W przeważającej większości książka ukazuje perspektywę kobiet chociaż znajdą się w niej również głosy mężczyzn.
Końcówka XIX i początek XX wieku charakteryzuje się w dalszym ciągu przekonaniem o wyższości mężczyzn nad kobietami. W ówczesnym przekonaniu miała być ona zauważalna w każdej dziedzinie życia. Głoszono, że kobieta za cel swojego życia powinna obrać sobie stworzenie rodziny i posłuszeństwo mężowi. Kobiety niezamężne często były wykluczane ze społeczeństwa, traktowane jako nieprzydatne właśnie ze względu na niespełnienie przez nich obowiązku zamążpójścia. Jednak był to również czas, w którym powyższy światopogląd zaczynał pomału się zmieniać.
Coraz więcej było organizacji, które tworzone były przez kobiety postulujące o przeprowadzenie reform społecznych. Kobiety walczyły o otworzenie dla nich murów uczelni wyższych, o lepszą pracę zarobkową, reformę społeczną polegającą na zmianie stosunków mąż-żona oraz o prawo wyborcze. W krajach takich jak Polska walczących wówczas o niepodległość, głos organizacji emancypacyjnych był zagłuszany przez ruchy niepodległościowe.
I wojna światowa była momentem przełomowym dla ruchów kobiecy. Są wśród historyków i takie głosy, które mówią, że dzięki I wojnie światowej kobiety wywalczyły więcej niż przez całą wcześniejszą działalność emancypacyjną. Trudno się z tym nie zgodzić bo to właśnie przez wydarzenia wojenne kiedy mężczyźni byli wysyłani na front, kobiety zaczęły przejmować ich rolę zarówno w miejscach pracy jak i w domu. Od tego nie było już odwrotu ponieważ po powrocie mężczyzn z wojny, kobiety nie dały się na nowo zamknąć w domach.
Alicja Urbanik-Kopeć
Alicja Urbanik-Kopeć ukończyła studia na kierunku kulturoznawstwo. Doktorat obroniła w 2017 roku w Instytucie Kultury Polskiej na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Od 2019 roku adiunkt w Instytucie Historii Nauki PAN oraz koordynatorka do spraw Szkoły Doktorskiej Anthropos. Pracuje również w Pracowni Dziejów Oświaty i Antropologii Kultury w Instytucie Historii Nauki PAN. Jej zainteresowania naukowe skupiają się okresie XIX wieku.
W swoich badaniach i publikacjach uwagę poświęca przede wszystkim kobietą oraz ruchom emancypacyjnym. Aktualnie jest autorką 4 książek Anioł w domu, mrówka w fabryce; Chodzić i uśmiechać się wolno każdemu. Praca seksualna w XIX wieku na ziemiach polskich; Matrymonium. O małżeństwie nieromantycznym; Panny służące. Historia nadużycia. Ponad to jest współautorką książki Ludowa historia kobiet. Swoje artykuły publikuje między innymi w czasopiśmie Znak; Czas kultury oraz Książki. Magazyn do czytania.
Napisała wiele rozdziałów do większych monografii. Ciągle rozwija się naukowo biorąc udział w licznych konferencjach i projektach badawczych.
Matrymonium. O małżeństwie nieromantycznym
Recenzowana książka miała swoją premierę na początku maja 2024 roku. Zgodnie z opisem wydawnictwa jest to literatura faktu. Nie jest ona częścią większej serii. Autorka w swojej pracy przedstawia czytelnikowi pewne zagadnienia związane z wchodzeniem w związek małżeński na przełomie XIX i XX wieku. Książka jest podzielona na 4 części, a każda z nich na podrozdziały. Tytuł danej części zdradza czytelnikowi czego będą dotyczyły przedstawione w nim informację.
W części I znajomości czytelnik zapoznaje się ze nie, aż tak rzadkim jak można by się spodziewać zwyczajem zamieszczania ogłoszeń matrymonialnych w gazetach. Autorka przedstawia czasopisma, które się tym zajmowały i podaje liczne przykłady tego typu ogłoszeń zarówno mężczyzn jak i kobiet. Pieniądze czyli kolejna część książki zwraca uwagę na problematykę związaną z posagiem. Był on wówczas bardziej istotny niż uczucie między potencjalną parą. Jego wysokość niejednokrotnie decydowała o zawarciu danego związku, a jego brak często dyskredytował dziewczynę do zamążpójścia. Informacje o posagu były bardzo często umieszczane w ogłoszeniach matrymonialnych jako zaleta danej kandydatki.
Poruszony jest również problem bardzo niskich zarobków kobiet. Często były one powodem uniemożliwiającym danej kobiecie zamieszczenie takiego ogłoszenia by zwiększyć swoje szanse na “lepsze” życie u boku męża. Część Pozycja skupia się na umiejętnościach jakie pani domu powinna posiadać. Na czym powinna się znać, czym interesować i jakimi umiejętnościami powinna się wykazać. Dużo uwagi zostało poświęcone umiejętności zarządzania domem czy gospodarstwem również pod kątem finansowym.
Przedstawione się również przypadki awansów i mezaliansów, które może i nie zdarzały się bardzo często ale warto wspomnieć, że i takie sytuację miały miejsce. Ostatnia część Porażka pokazuje los kobiet, którym nie udało się znaleść wybranka życia i zostawały przez całe życie pannami. Wówczas było to traktowane właśnie jako porażka i niejednokrotnie kobiety te zostawały wykluczone ze społeczeństwa i traktowane jako nieudaczniczki. Nie spełniły bowiem swojego życiowego zadania jak wówczas postrzegano bycie żoną i matką.
Recenzja i ocena
Książka Matrymonium. O małżeństwie nieromantycznym autorstwa Alicji Urbanik-Kopeć jest odpowiedzią na rosnące wśród zawodowców jak i laików zainteresowanie historią kobiet. Aktualnie bardzo pożądane są prace opisujące historię zwykłych ludzi, niższych grup społecznych czy tych wykluczonych. Ciekawym pomysłem było wzięcie na warsztat kwestii małżeństw i poświęcenie całej książki tylko temu aspektowi. Nie jest to jedyna książka temu poświęcona ale nie ma ich na rynku zbyt dużo.
Jak przystało na literaturę faktu o tematyce historycznej ma ona pokaźną bibliografię. Warto docenić to, że nie jest ona jedynie oparta na opracowaniach. Autorka zamieszcza w książce wiele źródeł jakimi są liczne fragmenty z ówczesnej prasy lub cytaty z artykułów i książki XIX i XX wiecznych pisarzy. Uważam, że bardzo wartościowym zabiegiem było sięgnięcie również po ówczesną literaturę piękna taką jak dzieła Elizy Orzeszkowej.
Są one często odwzorowaniem realiów w jakich żyła i niosą ze sobą wiele ciekawych informacji dotyczących otaczającego Orzeszkową świata. Liczne cytaty, którymi posługuje się Urbanik-Kopeć stanowią przykłady dla omawianych zagadnień albo punkt wyjścia do omawianych zagadnień i to wokół nich tworzy się reszta narracji. Oba te zabiegi bardzo ułatwiają czytelnikowi zrozumienie i zapamiętanie przedstawianych treści.
Trzeba również oddać to że jest ona napisana w bardzo przystępnym i zrozumiałym języku. Nie ma ona do przesady naukowego słownictwa, które mogło by zmęczyć nawet wprawionego czytelnika. Mimo tego, że książka momentami wprowadza w rozbawienie spowodowane absurdalnymi w dzisiejszych czasach sytuacjami to jednak wprowadza czytelnika w przygnębiający nastrój. Pokazuje bowiem w jak trudnym czasie i ograniczonym światopoglądowo społeczeństwie przyszło żyć ówczesnym kobietą.
Warto docenić trudy i walkę emancypantek, którą musiały wykonać by zaszła reforma, dzięki której kobiety wyszły z tych krępujących je więzów jakie narzucało społeczeństwo. Jako historyk chcący zapoznać się z rzetelnym opracowaniem bardzo doceniam tą książkę za ilość źródeł wplecionych w jej treść oraz za podjętą tematykę. Dla osób, które z zamiłowania tematem sięgną po tę książkę też będzie ona ciekawym źródłem wiedzy, która jest przedstawiona w bardzo przystępny i interesujący sposób.
Wydawnictwo Czarne
Ocena recenzenta: 5/6
Daria Lipowicz
