Eugeniusz Szyfner, Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata w Polsce

Okres II wojny światowej to czas niezwykłych bohaterów i postaci w mieleckim regionie. Do takich zalicza się Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata, Eugeniusz Szyfner [1], który w latach 1942-1944 wraz ze swymi rodzicami ukrywał dziewięciu Żydów w majątku chorzelowskim należącym do Karola Stanisława hrabiego Tarnowskiego[2].

Mieszkaniec Chorzelowa

Posiadłości chorzelowskie znalazły się w rękach rodu za sprawą Michała hrabiego Tarnowskiego, który odkupił je na początku lat dwudziestych XIX wieku od rodziny Małachowskich[3]. Postać pierwszego właściciela dóbr chorzelowskich, jako kawalera Orderu Wojennego Virtuti Militari, znana jest z kart historii Księstwa Warszawskiego, a także jako uczestnika powstania listopadowego, w którym walczył jako porucznik szwoleżerów[4]

W okresie międzywojennym Chorzelów słynął z hodowli koni, a dobra hrabiów Tarnowskich należały do najlepiej prowadzonych w regionie. W skład chorzelowskiego majątku wchodziły gorzelnia i browar, których zarządcą był Stanisław Domański[5]. Prawdopodobnie to on w 1939 roku dał pracę młodemu, siedemnastoletniemu Eugeniuszowi Szyfnerowi.

Kim jest ten człowiek, który pracując w chorzelowskich dobrach hrabiów Tarnowskich, gotów był narazić swoje życie i innych, aby ratować innych w okresie terroru hitlerowskiego?

Spalenie mieleckiej synagogi

Nasz bohater urodził się 29 grudnia 1922 roku w Tarnowie jako najstarszy syn z pięciorga dzieci w ubogiej rodzinie Józefa Szyfnera (1903-1981) i Katarzyny Szyfner (1898-1978)[6]. Ukończył w 1939 roku siedmioletnią Publiczną Szkołę Powszechną stopnia III w Spytkowicach.

Podczas II wojny światowej, wraz z rodzicami i młodszym rodzeństwem, mieszkał od 1939 roku w Chorzelowie, gdzie pracował jako fornal, a następnie jako dozorca w majątku ziemskim Karola Stanisława hrabiego Tarnowskiego w Chorzelowie[7]

W połowie września 1939 roku, gdy Niemcy wkroczyli do Mielca, doszło do jednej z pierwszych zbrodni nazistowskich na ludności żydowskiej na Podkarpaciu. W dniu żydowskiego Nowego Roku (Rosz Ha-Szana), przypadającego wówczas 13 września, Niemcy podpalili mielecką synagogę, w której spłonęło żywcem kilkudziesięciu Żydów[8].

Przeczytaj także: „Ostatnia otwarta brama z obozu koncentracyjnego” – exodus ludności żydowskiej do Portugalii w okresie lat 30. XX w. i II wojny światowej

Młody Eugeniusz Szyfner następnego dnia przybył na miejsce zbrodni i doznał szoku. Jak wspomina: Nie uwierzyłem. Postanowiłem to sprawdzić. Myślałem – jak można ludzi spalić żywcem? Doszedłem do tego miejsca i z przerażeniem stwierdziłem, że to była prawda… Smród. Trudno opisać zapach, który unosił się ze spalonych ciał. Miesza się ze swądem spopielonego drzewa. Wiesz dobrze, że czujesz spalonego człowieka, ale opisać tego zapachu się nie da. Powoduje on jednak, że cały w środku kostniejesz, jakby to, co wdychasz, paraliżowało twoje kości, ciało, i duszę. I tak się wtedy czułem. Ja nie wierzyłem, że można dokonać takiej zbrodni! Nie wierzyłem w to, że można kogoś spalić żywcem. Widziałem tę ruiny spalonej synagogi na własne oczy i zacząłem wymiotować.[9]

Widok spalonej synagogi przyczynił się do podjęcia przez niego decyzji, iż ktokolwiek będzie u niego szukał pomocy, znajdzie ją. Na realizację danej obietnicy nie przyszło mu długo czekać. Trzy lata później Niemcy podjęli decyzję o zagładzie Żydów, która w Mielcu rozpoczęła się w marcu 1942 roku[10]. Wówczas naziści postanowili zlikwidować Melitzer sztetl. Wyłapywali żydowskie rodziny i pędzili ich drogą na lotnisko. Niektórym Żydom po drodze udało się uciec. I to właśnie oni szukali schronienia u rodziny Szyfnerów.

Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata. Ukrywanie Żydów przez rodzinę Szyfnerów

Eugeniusz Szyfner pamięta 1942 rok, gdy Żydzi zaczęli ukrywać się przed zagładą. W Chorzelowie pracował jako dozorca i mógł pomagać ukrywającym się Żydom. Uznał, że bliska odległość od niemieckiego lotniska w Mielcu oraz autorytet jakim cieszyli się w okolicy hrabiowie Tarnowscy stanowi ochronę dla ukrywanych przez niego Żydów. Eugeniusz Szyfner zrobił Żydom skrytkę w kurniku.

Przez dwa lata, aż do  sierpnia 1944 roku i zakończenia okupacji hitlerowskiej w Mielcu, ukrywał wraz z matką Żydów. W kryjówce dr Maksymilian Gross, mający wykształcenie prawnicze i znający pięć języków obcych, uczył pozostałych ukrywających się z nim Żydów języka angielskiego[11].

Ja zdobywałem warzywa dla Żydów na okolicznych plantacjach. Kiedy pracowałem w spichlerzu , to często brałem do spodni pszenicę na mąkę i z niej moja matka robiła chleb dla ukrywających się. Czasem było tak , że oddawałem im swoje jedzenie. Bo wolałem, żeby oni się najedli. Raz w miesiącu organizowałem kąpiel dla ukrywających się w naszym kurniku. Oczywiście wszystko odbywało się w tajemnicy i starałem się, żeby jak najmniejsza liczba osób wiedziała o tym , co się działo u nas w domu – wspomina Eugeniusz Szyfner – Żydom nosiłem jedzenie w specjalnym wiaderku z podwójnym dnem. Na wierzch kładłem obierki, że niby niosę jedzenie świnkom. Góra była oddzielona od dołu, tak że na dnie mieściło się jedzenie dla Żydów[12].

Doskonale pamięta też ukrywające się u niego małżeństwo żydowskie. Trafili do nas też Dawid Zuckerbrodt z żoną Matyldą[13]mówi Eugeniusz Szyfner. Uciekali przed Niemcami. Ale tam gdzie mieszkali zostawili córeczkę. Obiecałem, że ją odnajdę. Szukałem jej pół roku. W końcu z pomocą pieniędzy i różnych prezentów, dotarłem do człowieka, który rzekomo ją zabił. Rzekomo, bo nie przyznał się. Powiedziałem mu: Dam ci duże pieniądze, tylko powiedz, gdzie ją zakopałeś. Umówiliśmy się na drugi dzień. Poprosiłem ojca: Tatuś, zrób mi małą skrzynkę. I z nią poszedłem na spotkanie. Pokazał mi miejsce, odkopałem jej szczątki, zapłaciłem mu i zawiozłem skrzynkę do Krakowa. Zuckerbrodtowie już wtedy się u nas nie ukrywali. To była końcówka wojny, pojawiły się pierwsze rosyjskie patrole. Strasznie wszyscy płakaliśmy[14].

Zagrożenie dla ukrywających się Żydów stanowili Niemcy i granatowi policjanci, którzy jak wspomina Eugeniusz Szyfner, często przychodzili do majątku hrabiego, a i do nas, do mieszkania zaglądali. Przychodzili na kawę. Wszędzie brakowało wtedy cukru, a moja mama gotowała słodki syrop z buraków cukrowym. Kawa z nim bardzo smakowała[15].

Niemcy przybywali z pobliskiego lotniska wojskowego w Mielcu do majątku hrabiego Tarnowskiego, który był właścicielem miejscowej gorzelni. W listopadzie 1943 roku, podczas jednej z imprez, pijany niemiecki żołnierz zniszczył cholewami butów pościel w łóżku Eugeniusza, które udostępniła mu Katarzyna, sam Eugeniusz poszedł spać do szafy.

Rano, żołnierz po przebudzeniu, mając wyrzuty sumienia, przyniósł Szyfnerom z magazynu wojskowego nowe prześcieradła. Donos, jaki wpłynął do mieleckiego gestapo, spowodował, że Eugeniusz Szyfner został uwięziony. Przez dwa tygodnie brutalnie przesłuchiwany i bity gumową pałką w tył głowy stracił na pewien okres czasu słuch[16].

Wdzięczność Ocalonych Żydów

W sierpniu 1944 roku, gdy Mielec wyzwoliła Armia Czerwona radości nie było końca. Wszyscy ukrywający się u Szyfnerów Żydzi przeżyli lata wojny i jej okrucieństwa. Ocaleni Żydzi opuścili jednak ziemię mielecką. Rodzina Zuckerbrodtów wyemigrowała do Manchester, a następnie do Londynu, a Maksymilian Gross został urzędnikiem państwowym w Warszawie, pracując w Ministerstwie Handlu[17].

Nie zapomniał on nigdy o swych wybawcach. Po latach, w jednym z  listów do Eugeniusza Szyfnera napisał: (…) do 1944 w różnych okresach czasu, których obecnie, z powodu tak długiego upływu czasu nie pamiętam, względnie dokładnie nie mógłbym ustalić, p. Eugeniusz Szyfner wraz ze swoją rodziną, udzielili mi schronienia w mieszkaniu, przez nich zajmowanym w Chorzelowie, gdzie się ukrywałem przed Niemcami, którzy mnie poszukiwali, uzyskawszy wiadomość, że się w tych okolicach ukrywam. W tych ciężkich dla mnie czasach, poszukiwany przez gestapo i żandarmerię, p. Eugeniusz Szyfner i jego rodzina, udzielili mnie zupełnie bezinteresownie pomoc, przechowując mnie i żywiąc, narażając się na karę śmierci, za udzielenie mi pomocy[18].

Eugeniusz Szyfner od 9 marca 1942 roku, gdy Niemcy w ramach operacji Reinhardt zlikwidowali gminę żydowską w Mielcu, do sierpnia 1944 roku przechowywał w ukryciu dziewięciu Żydów, w tym pięcioosobową rodzinę Hellerów, Maksymiliana Grossa, a także małżeństwo Matyldę i Dawida Zuckerbrodtów  i ich córkę.

Eugeniusz Szyfner – praca zawodowa

Po zakończeniu okupacji hitlerowskiej ukończył w latach 1946 – 1948 Państwowe Gimnazjum i Liceum im. Stanisława Konarskiego w Mielcu, zdając 12 maja 1948 roku egzamin dojrzałości w Liceum Handlowym[19].

Po maturze rozpoczął pracę zawodową w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego PZL Mielec, gdzie w latach 1947-1990 pracował kolejno na stanowiskach: księgowy, starszy księgowy, kierownik sekcji, starszy ekonomista, samodzielny referent ds. inwentaryzacji, samodzielny referent ekonomiczny, specjalista gospodarki materiałowej[20]. W dniu 11 kwietnia 1955 roku poślubił Stanisławę Marię Pietrykę, a młode małżeństwo udało się w podróż poślubną do Sandomierza[21].

W okresie pracy zawodowej ukończył w 1970 roku wyższe zawodowe studia administracyjne na UMCS. Rozpoczął wówczas po nich także zaoczne studia prawnicze  na Uniwersytecie Jagiellońskim[22]. Pasją życia okazała się jednak turystyka.

Jako instruktor PTTK organizował wycieczki i wyjazdy do znanych miejscowości w Polsce, w które zabierał córki – Lidkę, Halinę i Renatę. Ulubionymi i wielokrotni odwiedzanymi przez nich miejscowościami były  w lecie Krynica, Muszyna, Busko Zdrój, Rabka, jeziora Wigry, a zimą Zakopane. Jednak w pamięci na zawsze utkwił mu ukochany Nałęczów, z którego pozostały wspomnienia i zdjęcia z ukochanymi córeczkami. 

Eugeniusz Szyfner, społeczny edukator Holokaustu

Po wojnie udzielał informacji i pokazywał miejsca martyrologii żydowskiej w Mielcu i w okolicy, a także wpływał na znajomych na zmianę ich poglądów, niechęci i uprzedzenia do Żydów. Pozyskiwał coraz więcej zwolenników przyjaźni polsko – żydowskiej, budując mosty pojednania pomiędzy chrześcijaństwem i judaizmem[23].

Po wojnie odbył szkolenia edukacyjne w Oświęcimiu, a od 1966 r. do 2000 r. organizował wycieczki do obozów zagłady Żydów, w których uczestniczyła młodzież i pracownicy mieleckich zakładów pracy. Za tę pracę nie brał żadnego wynagrodzenia. Wystarczyły mu satysfakcja, że obsłużył dużą ilość wycieczek z krajów Europu Środkowo – Wschodniej, zapoznając wszystkich, do czego doprowadził antysemityzm. Z sentymentem wspomina wycieczki z Jugosławii i Węgier. Pokazywał wszystkim okrutną i wstrząsającą zbrodnię Holokaustu dokonaną przez nazizm[24].

Utrzymywał przez długie lata kontakty z żydowską rodziną Tomasza i Aleksandra Busiów[25]. Zostało to również potwierdzone przez stronę żydowską na prelekcji Eugeniusza Szyfnera o Holokauście  w  Centrum Kultury Żydowskiej na krakowskim Kazimierzu 29 września 1997 roku[26].

Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata

Minęły dziesiątki lat od wojennych wydarzeń, aby 6 listopada 1996 roku Eugeniusz Szyfner otrzymał tytuł Sprawiedliwego Wśród Narodów Świata, który wręczył mu w Krakowie przedstawiciel dyplomatyczny Izraela w Polsce[27].

Otrzymał w marcu 2016 roku zaproszenie na uroczyste otwarcie Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej[28]. Dnia17 marca 2016 roku na Zamku w Łańcucie z rąk prezydenta RP Andrzeja Dudy otrzymał Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski[29].

Podczas ceremonii prezydent Andrzej Duda, oceniając postawę Eugeniusza Szyfnera i ratowanie przez niego Żydów, powiedział: Proszę, żebyście przyjęli te odznaczenia jako świadectwo i dowód tego, że Rzeczpospolita jest z was dumna. Dzięki Polakom, którzy ratowali Żydów, naród polski mógł przetrwać godnie[30].


Bibliografia:

  • Bajer Marlena, Naukowe tradycje magnackiej rodziny – Tarnowscy, „Forum Akademickie”, nr 10/1999; http://forumakad.pl/archiwum/99/10/artykuly/23-rody_uczone.htm [dostęp 10 grudnia 2016 r.
  • Bogdan Marlena, Kto ratuje jedno życie, jakby cały świat ratował, „Fakty Mieleckie”, 22 kwietnia 2016, s. 12 – 13
  • Bogdan Marlena, Życie jest bezcenne, trzeba je ratować, „Fakty Mieleckie”, 25 marca 2016, s. 3
  • Burek Szymon, Ratowali Żydów! Wysokie odznaczenia dla mielczan, KORSO – Tygodnik Mielecki, 22 marca 2016, s. 9
  • Brzeziński Marcin, Tarnowscy z Chorzelowa i Malinia, „Leliwici” – Biuletyn Związku Rodu Tarnowskich, nr 8, listopad 2004, s. 23,   http://www.rodtarnowski.com/Newsletters/No8pl.pdf [dostęp 21 grudnia 2016 r.]
  • Gąsiewski Włodzimierz, Sprawiedliwi i nie tylko… na ziemi mieleckiej, „Nadwisłocze”, nr 1 (26) 2010, s. 22 – 23
  • Księga Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata. Ratujący Żydów podczas Holokaustu, Kraków 2009, Tom 2, s.730
  • Mielec, [w:] Encyclopaedia Judaica, red. M. Berenbaum, F. Skolnik, t. 14, Detroit 2007, s. 205
  • Rączy Elżbieta, Straty ludnościowe w powiecie mieleckim podczas okupacji hitlerowskiej [w:] Rocznik Mielecki, rok 2006, s. 53
  • Righteous Among the Nations Honored by Yad Vashem by 1 January 2016, dyplom i medal Sprawiedliwego Wśród Narodów Świata http://www.yadvashem.org/yv/pdf-drupal/poland.pdf (strona 111) [dostęp 10 grudnia 2016 r.],
  • Rozwój i znaczenie gospodarcze Gminy Mielec na przestrzeni wieków, oficjalny serwis internetowy Gminy Mielec, http://www.gmina.mielec.pl/historia [dostęp 21 grudnia 2016 r.]
  • Seidel Rochel G., Mielec – Poland, The Shtetl that became a nazi concetration camp, Jerusalem 2012
  • Tarnowski Marcin, Notatki historyczne  śp. Hr. Adama Tarnowskiego z Dzikowa (1866-1946), strona internetowa rodu Tarnowskich, http://www.rodtarnowski.com/Family_p.html#top, [dostęp 21 grudnia 2016, r.]
  • Wanatowicz Stanisław, Eksterminacja ludności żydowskiej, [w:] Mielec. Studia i materiały z dziejów miasta i regionu, red. F. Kiryk, t. 3, Mielec 1994
  • http://fakty.interia.pl/polska/news-duda-dzieki-polakom-ratujacym-zydow-nasz-narod-przetrwal-god,nId,2164865 [dostęp 10 grudnia 2016]
  • http://www.hej.mielec.pl/miasto2/aktualnosci/art6479,eugeniusz-szyfner-otrzymal-order-odrodzenia-polski.html [dostęp 10 grudnia 2016]
  • http://www.hej.mielec.pl/miasto2/aktualnosci/art6482,rzeczpospolita-moze-byc-z-was-dumna-mielczanie-odebrali-odznaczenia-od-prezydenta-andrzeja-dudy.html  [dostęp 10 grudnia 2016 r.]
  • http://www.gazetaprawna.pl/artykuly/928521,duda-odznaczenia-panstwowe-historia.html [dostęp 10 grudnia 2016];
  • http://www.prezydent.pl/aktualnosci/ordery-i-odznaczenia/art,35,odznaczenia-za-bohaterska-postawe-w-ratowaniu-zydow.html [dostęp 10 grudnia 2016]
  • http://www.ryga.msz.gov.pl/pl/aktualnosci/sprawiedliwi_wsrod_narodow_swiata__muzeum_ulmow_w_markowej [dostęp 21 grudnia 2016 r.];

Przypisy:

[1]Biografia Eugeniusza Szyfnera, https://pl.wikipedia.org/wiki/Eugeniusz_Szyfner, [dostęp 21 grudnia 2016 r.], Jako pierwszą informację o Eugeniuszu Szyfnerze, jako Sprawiedliwym Wśród Narodów Świata, podano [w;] Włodzimierz Gąsiewski, Sprawiedliwi i nie tylko… na ziemi mieleckiej, „Nadwisłocze”, nr 1 (26) 2010, s. 22 – 23; W 2017 roku ukaże się drukiem V Tom Encyklopedii Mielca, pod red. Józefa Witka, w którym będzie także biografia E. Szyfnera

[2]Szerzej na temat chorzelowskiej linii hrabiów Tarnowskich zob. Magdalena Bajer, Naukowe tradycje magnackiej rodziny – Tarnowscy, „Forum Akademickie”, nr 10/1999; http://forumakad.pl/archiwum/99/10/artykuly/23-rody_uczone.htm [dostęp 21 grudnia 2016 r.]

[3]Marcin J. Tarnowski, Notatki historyczne  śp. Hr. Adama Tarnowskiego z Dzikowa (1866-1946), strona internetowa rodu Tarnowskich, http://www.rodtarnowski.com/Family_p.html#top, [dostęp 21 grudnia 2016, r.]; szerzej na temat chorzelowskiej linii Tarnowskich oraz ich rezydencji w Maliniu zob: http://atlasrezydencji.pl/malinie-dwor-tarnowskich, [dostęp 21 grudnia 2016 r.]

[4]Marcin Brzeziński, Tarnowscy z Chorzelowa i Malinia, „Leliwici” – Biuletyn Związku Rodu Tarnowskich, nr 8, listopad 2004, s. 23,   http://www.rodtarnowski.com/Newsletters/No8pl.pdf [dostęp 21 grudnia 2016 r.]

[5]Rozwój i znaczenie gospodarcze Gminy Mielec na przestrzeni wieków, oficjalny serwis internetowy Gminy Mielec, http://www.gmina.mielec.pl/historia [dostęp 21 grudnia 2016 r.]

[6]Biografia Eugeniusza Szyfnera, https://pl.wikipedia.org/wiki/Eugeniusz_Szyfner, [dostęp 21 grudnia 2016 r.]

[7]Bogdan Marlena, Życie jest bezcenne, trzeba je ratować, „Fakty Mieleckie”, 25 marca 2016, s. 3

[8]Stanisław Wanatowicz, Eksterminacja ludności żydowskiej, [w:] Mielec. Studia i materiały z dziejów miasta i regionu, red. F. Kiryk, t. 3, Mielec 1994, s. 293; Zdaniem E. Szyfnera akt podpalenia synagogi był zemstą za zniszczone przez Polaków samoloty w PZL Mielec oraz dokumentację ich produkcji – Relacja ustna Eugeniusza Szyfnera dla Pawła Wala, 3 grudnia 2016 r.

[9]Bogdan Marlena, Kto ratuje jedno życie, jakby cały świat ratował, „Fakty Mieleckie”, 22 kwietnia 2016, s. 12.

[10]Na temat Shoah w regionie mieleckim szerzej: Andrzej Krempa, Zagłada Żydów mieleckich, Mielec 2013; Elżbieta Rączy, Straty ludnościowe w powiecie mieleckim podczas okupacji hitlerowskiej [w:] Rocznik Mielecki, rok 2006, ss. 45 – 67; Mielec, [w:] Encyclopaedia Judaica, red. M. Berenbaum, F. Skolnik, t. 14, Detroit 2007, s. 205; zob.: http://www.jewishgen.org/yizkor/mielec/mie026.html#THE%20SZTETEL  [dostęp 10 grudnia 2016 r.], Rochelel G. Seidel, Mielec – Poland, The Shtetl that became a nazi concetration camp, Jerusalem 2012; zob. także Howard Recht, Mielec through Holokaust, http://kehilalinks.jewishgen.org/Kolbuszowa/mielec/mielec6.html[dostęp 10 grudnia 2016]

[11]Relacja ustna Eugeniusza Szyfnera dla Pawła Wala, 3 grudnia 2016 r. E. Szyfner podaje, że dr M. Gross, jako znany mielecki prawnik, był konwertytą, który na kilka lat przed wybuchem II wojny światowej dokonał konwersji na katolicyzm. Nie uchroniło go to przed uznaniem go w 1939 r. przez nazistów za Żyda. Gross miał żal do Polaków, że podczas okupacji nie pomagali w wystarczający sposób Żydom. Przyczyniło się to, zdaniem E. Szyfnera, do porzucenia przez M. Grossa po wyzwoleniu w 1944 r. religii katolickiej i powrotu do judaizmu.

[12]Bogdan Marlena, Kto ratuje jedno życie, jakby cały świat ratował, „Fakty Mieleckie”, 22 kwietnia 2016, s. 12 – 13.

[13]S. Wanatowicz, Eksterminacja ludności żydowskiej, [w:] Dzieje miasta i regionu, Tom 3, pod red. Feliska Kiryka, s. 309; Zuckerbrodtowie mieszakli do 1939 r. w Mielcu na ul. Legionów 34, byli właścicielami młynu; Wg The Central Database of Shoah Victim’s Names of Yad Vashem w Shoah zginęło 10 osób o nazwisku Zuckerbrodt [inna wersja pisowni jako Zuckerbrot] zamieszkałych na terenie  Mielca – zob., strona 128 – 129, [dostęp 10 grudnia 2016 r.] Z Zagłady w Mielcu, dzięki Szyfnerom,  ocaleli Dawid, Matylda i ich córka.

[14]Bogdan Marlena, Kto ratuje jedno życie, jakby cały świat ratował, „Fakty Mieleckie”, 22 kwietnia 2016, s.  13; Jednak po latach, w 2016 r., E. Szyfner nie jest w stanie przypomnieć sobie i podać nawet prawdopodobnego imienia córki Zuckerbrodtów.

[15]Tamże, s. 13.

[16]Nawet jeżeli ja zginę ocalę 9 moich Żydów. Muszę ich ocalić – Relacja ustna Eugeniusza Szyfnera dla Pawła Wala, 3 grudnia 2016 r. E. Szyfner podał, że przesłuchiwał go młody Niemiec z Hohenbach, nie był jednak w stanie przypomnieć sobie nazwiska przesłuchującego Go oficera gestapo. Wg Szyfnera za donos na niego do gestapo odpowiedzialny był granatowy policjant

[17]Relacja ustna Eugeniusza Szyfnera dla Pawła Wala, 3 grudnia 2016 r.; Eugeniusz Szyfner poinformował, że Gross tworzył struktury polityczne PKWN, a od stycznia 1945 r. pracował w biurze prezydium Rządu Tymczasowego w Warszawie, a 22 lipca 1948 r. został odznaczony przez Bolesława Bieruta Złotym Krzyżem Zasługi. W późniejszych latach związany zawodowo z Ministerstwem Przemysłu.

[18]Archiwum Eugeniusza Szyfnera (dalej jako: AESz), List M. Grossa do E. Szyfnera z 20 stycznia 1975 r.

[19]AESz, świadectwo I Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Konarskiego w Mielcu; akta Państwowej Komisji Egzaminacyjnej, syg. akt III E – 10450/48, 12 maja 1948 r.

[20]AESz, Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego PZL Mielec, świadectwo pracy Eugeniusza Szyfnera z 5 marca 1990 r., sygn. akt 122/07/90. W okresie pracy zawodowej wielokrotnie wyróżniany m. in. Odznaka Zasłużonego Pracownika WSK Mielec (28 listopada 1977), Medal 40 – lecia Polski Ludowej (22 lipca 1984).

[21]AEsZz, Skrócony odpis aktu małżeństwa, Urząd Stanu Cywilnego w Mielcu, nr 60/1955, 12 kwietnia 1955 r.; Relacja ustna Eugeniusza Szyfnera dla Pawła Wala, 3 grudnia 2016 r.

[22]AESz, UMCS, dyplom Zawodowego Studium Administracyjnego, rok 1970, dyplom nr 868, 26 czerwca 1970 r.; indeks Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, Indeks Eugeniusza Szyfnera, nr 4747/70/71.

[23]Relacja ustna Eugeniusza Szyfnera dla Pawła Wala, 3 grudnia 2016 r. Zdaniem E. Szyfnera źródłem II wojny światowej jest antysemityzm, któremu ulegli Niemcy pod rządami Hitlera.

[24]AESz, Krotka relacja powojenna, 25 luty 2003 r.

[25]AESz, Oświadczenie Tomasza Busia dla Eugeniusza Szyfnera z 20 lipca 1992 r.; szerzej na temat Tomasza Busia – akta Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego, Dział odznaczeń Yad Vashem. Dokumentacja sprawy Tomasza Busia, sygn. akt 349/24/2475. Tomasz Buś w swym oświadczeniu napisał m. in. Pan Eugeniusz Szyfner udzielał pomocy Żydom kierując się pobudkami humanitarnymi bez osiągnięcia korzyści materialnych, traktując ich życzliwie i z wielką troską.

[26]AESz, Krotka relacja powojenna, 25 luty 2003 r.

[27]Księga Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata. Ratujący Żydów podczas Holokaustu, Kraków 2009, Tom 2, s.730; Righteous Among the Nations Honored by Yad Vashem by 1 January 2016, dyplom i medal Sprawiedliwego Wśród Narodów Świata http://www.yadvashem.org/yv/pdf-drupal/poland.pdf (strona 111) [dostęp 10 grudnia 2016 r.], nr dyplomu 7361, wystawiony 31 grudnia 1996 r.; Na Ścianie Honoru w Yad Vashem, Ściana 8, pod datą 1996 rok znajduje się nazwisko Katarzyny i Eugeniusza Szyfnerow; Także nazwisko Szyfnerow znajduje się na Ścianie Pamięci Sprawiedliwych w Muzeum w Markowej – zob. http://www.ryga.msz.gov.pl/pl/aktualnosci/sprawiedliwi_wsrod_narodow_swiata__muzeum_ulmow_w_markowej [dostęp 21 grudnia 2016 r.]; Na stronie Instytutu Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holokaustu Yad Vashem w Jerozolimie znajduje się Świadectwo Prawdy o Katarzynie i Eugeniuszu Szyfnerah – zob. http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=en&itemId=4044173 [dostęp 10 grudnia 2016 r.], E. Szyfner jest także od 19 listopada 2002 r. członkiem zwyczajnym Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata, legitymacja nr 1199

[28]AESz, Pismo z 8 marca 2016 r. Marszałka Województwa Podkarpackiego Władysława Ortyla do E. Szyfnera, syg. KZ.IV.0450.5.2015.PB.

[29] Postanowienie Prezydenta RP o nadaniu orderów, „Monitor Polski”, 17 czerwca 2016, poz. 529; Burek Szymon, Ratowali Żydów! Wysokie odznaczenia dla mielczan, KORSO – Tygodnik Mielecki, 22 marca 2016, s. 9; http://www.prezydent.pl/aktualnosci/ordery-i-odznaczenia/art,35,odznaczenia-za-bohaterska-postawe-w-ratowaniu-zydow.html [dostęp 10 grudnia 2016]; http://www.hej.mielec.pl/miasto2/aktualnosci/art6479,eugeniusz-szyfner-otrzymal-order-odrodzenia-polski.html [dostęp 10 grudnia 2016]; http://rdn.pl/?p=44274 [dostęp 10 grudnia 2016].

[30]Rzeczpospolita może być z Was dumna. Mielczanie odebrali odznaczenia od prezydenta Andrzeja Dudy, http://www.hej.mielec.pl/miasto2/aktualnosci/art6482,rzeczpospolita-moze-byc-z-was-dumna-mielczanie-odebrali-odznaczenia-od-prezydenta-andrzeja-dudy.html  [dostęp 10 grudnia 2016 r.].


Paweł Wal

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

*