Drugą partią, która rozpoczęła pracę na Pomorzu Zachodnim była Polska Partia Socjalistyczna. Jej program w wielu punktach był tożsamy z propozycjami PPR, w tym także w sprawie uregulowania granic Polski poprzez wcielenie do państwa polskiego starych Ziem Piastowskich. PPS aktywnie włączyła się również do akcji zmierzającej do ich zasiedlenia i zagospodarowania. Aby proces ten przebiegł możliwie jak najlepiej do kierowania akcją osiedleńczą powołano przy Okręgowych Komitetach Wojewódzkich partii referaty Ziem Zachodnich. Gdy tereny te zostały wyzwolone, do poszczególnych miejscowości Pomorza Zachodniego zaczęto wysyłać grupy członków PPS. Punktem oparcia dla nich, podobnie jak w przypadku PPR, było miasto Piła. Tam właśnie utworzono pierwszy Powiatowy Komitet PPS. Kolejne powstały m.in. w Szczecinku dnia 23 kwietnia 1945 roku, Bytowie – 3 maja czy Koszalinie – 16 maja. Również bardzo wcześnie powstała pierwsza komórka PPS w Słupsku. Jej organizatorem był Władysław Fedorowicz, a Miejski Komitet rozpoczął swą działalność 18 kwietnia. Dużym problemem w okresie kształtowania się pierwszych komórek partyjnych i komitetów PPS w województwie szczecińskim był fakt braku na jego terytorium komitetu wojewódzkiego. Ostatecznie WKR PPS na Pomorze Zachodnie utworzono 27 maja 1945 roku w Koszalinie z inicjatywy Wiktora Pochorskiego, który został jego przewodniczącym. Z kolei w lipcu i sierpniu tego samego roku powstały dalsze organizacje powiatowe PPS m.in. w Kołobrzegu, Słupsku, Sławnie i Szczecinie. Na I Wojewódzkim Zjeździe PPS, który odbył się w dniach 26 – 27 sierpnia 1945 roku, wybrano nowy skład WKR, którego przewodniczącym mianowano Witolda Wodeckiego. Ponadto w trakcie jego obrad dokonano oceny sytuacji politycznej i omówiono sprawy organizacyjne.
Zdj. Wikimedia Commons
Jeżeli chodzi o strukturę organizacyjną to najniższą komórką PPS było koło, które zgodnie z treścią okólnika CKW PPS z marca 1945 roku musiało składać się z co najmniej trzech osób, a statut przyjęty na XXVI Kongresie zwiększył tę liczbę do pięciu. Dalej istniały organizacje gminne, zakładowe, dzielnicowe, powiatowe, miejscowe, miejskie i wojewódzkie. Ponadto ważną rolę w strukturze organizacyjnej spełniali mężowie zaufania, którzy reprezentowali partię tam, gdzie nie było jeszcze kół. Kierowaniem całością prac administracyjnych zajmowali się sekretarze będący etatowymi funkcjonariuszami partii. Chcąc porównać rozwój PPR i PPS na Pomorzu Zachodnim to wyraźnie widać, iż PPS działało wolniej od PPR, przynajmniej jeżeli chodzi o zakładanie komórek i komitetów partyjnych. Przed zjednoczeniem, według danych z października 1948 roku, na omawianym obszarze istniało 1,713 kół należących do struktur PPS. Zaczynając od 1946 roku zauważalny jest dynamiczny wzrost członków tej formacji, który przyniósł zwiększenie ich liczby do poziomu 32,677 osób na początku 1948 roku[4]. Natomiast miesiące wiosenne i letnie wspomnianego roku stały pod znakiem oczyszczania szeregów ugrupowania z „elementów przypadkowych i biernych”, co doprowadziło do spadku liczby czynnych zwolenników PPS do stanu 26.023 osób. W dniach 15 – 16 czerwca 1947 roku odbyła się II Wojewódzka Konferencja PPS w Szczecinie, w której wziął udział sekretarz CKW Józef Cyrankiewicz. Na niej też podkreślono konieczność walki z czarnorynkową drożyzną. Pomimo znacznych osiągnięć zachodniopomorska organizacja nie należała do wyróżniających się w kraju, co było niewątpliwie spowodowane trudnościami zastałymi na terenie działania. Z kolei rok 1948 to czas przygotowań partii do zjednoczenia się z PPR, w którym na szeroką skalę zwracano uwagę na konieczność pogłębienia współpracy z tym ugrupowaniem.
