Następstwa powstania
W dniu 25 czerwca w Łodzi i powiecie łódzkim ogłoszony został stan wojenny, a oddziały wojskowe wzmocnione. Wszystkie główne ulice miasta kontrolowała kawaleria atakująca nawet kilkuosobowe grupki ludzi. Represje były tak dotkliwe, że 26 czerwca delegacja łódzkich mieszczan udała się do komendanta policji z prośbą aby zaprzestać strzelania do ludzi na ulicach. Ten odpowiedział iż nie zależy to od niego lecz od wojska.
Zdj. Wikimedia Commons
Według danych przedstawionych przez władze w dniach 22-24 czerwca w Łodzi zginęło 155 osób, do czego należy dodać jeszcze ofiary represji po stłumieniu powstania. Dane te są z pewnością zaniżone. Niemieccy dziennikarze przygotowujący korespondencję z Łodzi donosili o 561 zabitych i co najmniej 700 rannych. Wśród zabitych byli zarówno Polacy jak i Żydzi oraz Niemcy. Nawet dane oficjalne mówią o znacznej liczbie zastrzelonych kobiet oraz nieletnich, w większości w wyniku ostrzału budynków. W walkach polec miało 56 bojowców PPS oraz kilkunastu z SDKPiL oraz Bundu. Według oficjalnych danych po stronie wojska i policji padło trzech zabitych, jednak nie jest to informacja wiarygodna. W rzeczywistości poległych żołnierzy i policjantów mogło być nawet 80.
Militarna klęska powstania nie doprowadziła do stłumienia ruchu rewolucyjnego w Łodzi. Wręcz przeciwnie. Partie socjalistyczne zanotowały znaczny przypływ członków i zwiększyły liczbę organizacji zakładowych oraz dzielnicowych. Popularność straciły natomiast organizacje ugodowe i solidarystyczne, zarówno polskie, jak i żydowskie oraz niemieckie. Już po Powstaniu na terenie Łodzi i okolic zaczęły także działać grupy anarchistyczne.
Powstanie łódzkie nie było też końcem ruchu strajkowego. Z różnym natężeniem protesty robotnicze trwały aż do roku 1907.
W Powstaniu uczestniczyli znani później politycy II RP. Aleksy Rżewski, jeden z bojowców PPS w latach 1919-1923 był prezydentem Łodzi, a od 1927 do 1933 roku starostą łódzkim. Walery Sławek w II RP trzykrotnie sprawował funkcję Prezesa Rady Ministrów. Był także w roku 1938 Marszałkiem Sejmu RP.
Piotr Ciszewski
Bibliografia:
Z Pola walki. Wydawnictwo SDKPiL z dnia 30 czerwca 1905 r.
Aleksy Rżewski, W walce z przemocą. Wspomnienia, Łódź 1919.
Tadeusz Zbigniew Bogalecki Łódzkie barykady wolności i godności. Czerwiec 1905 roku, Łódź 2010.
Ludwik Mroczka, Władysław Bortnowski Dwa powstania, Łódź 1974.
Roman Kamienik Czerwcowe powstanie zbrojne na tle walk proletariatu łódzkiego w rewolucji 1905-1907 roku, w Rewolucja 1905-1906 roku na ziemiach polskich, Warszawa 1955.
Janusz Wojtasik, Aspekty militarne rewolucji 1905-1907 – między mitem a rzeczywistością, w Dziedzictwo rewolucji 1905-1907, Warszawa-Radom 2007.
Kamil Piskała, 1905 – rok z dziejów polskiego Manchesteru, w Rewolucja 1905. Przewodnik Krytyki Politycznej, Warszawa 2013.
Waldemar Potkański, Terroryzm na usługach ugrupowań lewicowych i anarchistycznych w Królestwie Polskim do 1914 roku, Warszawa 2014.
Feliks Tych, Rok 1905, Warszawa 1990.
Eugeniusz Ajnenkiel Łódź – pochodnia polskiego socjalizmu na www.lewicowo.pl
