Prezentacja pierwszego wydania czasopisma „Studia i materiały Instytutu Strat Wojennych”- 26 stycznia 2026 r. Muzeum Niepodległości w Warszawie Pałac Przebendowskich/ Radziwiłłów
26 stycznia bieżącego roku o godz. 11 w Muzeum Niepodległości w Warszawie w Pałacu Przebendowskich/Radziwiłłów odbyła się uroczysta prezentacja pierwszego numeru nowego czasopisma naukowego „Studia i materiały Instytutu Strat Wojennych”, które jest poświęcone problematyce strat poniesionych przez państwo polskie w czasie II wojny światowej na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej.
Materiał jest dostępny TUTAJ.
Konferencję prasową otworzył zastępca szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Jakub Stefaniak. Stwierdził on, że celem badań Instytutu jest zapewnienie przyszłym pokoleniom wiedzy: „wiedzy rzetelnej, wiedzy, która oparta jest na dokumentach, w miarę możliwości, ale także na podstawie świadectw osób, które jeszcze żyją”. Dodał następnie: „ I to jest ostatni dzwonek, żeby to rozpocząć. Bo za chwilę już nie będzie z kim rozmawiać, nie będzie kogo pytać.”
Po nim głos zabrał dyrektor Instytutu Strat Wojennych, dr. Bartosz Gondek. Wyjaśnił on, że Instytut współpracuje także zarówno z archiwami polskimi, jak i zagranicznymi, chociaż niestety są duże trudności w tej kwestii: „Z archiwami rosyjskimi, jak wiemy, jest problem, bo w większości się pozamykały do tego stopnia, że nawet strony internetowe, które były jeszcze do niedawna otwarte, już w tej chwili są powyłączane lub mocno przetrzebione”. Podobnie ma się rzecz z archiwami białoruskimi, istnieją możliwości tylko bardzo ograniczonego skorzystania z dokumentacji dotyczącej białoruskich ziem II Rzeczypospolitej. Dobre możliwości współpracy są natomiast z archiwami ukraińskimi i litewskimi.
Dr. Gondek dodał także, że „straty niemieckie są badane od czasu okupacji, od ponad 80 lat”, natomiast w czasach PRL rzetelne badania nad stratami sowieckimi, z powodu zależności Polski od ZSRS były niemożliwe. W tamtych czasach straty sowieckie były wielokrotnie fałszowane lub niewykazywane. Dlatego też, jak dodał „Jesteśmy na początku tej drogi”.
Głos zabrał także uczestniczący w konferencji dr hab. Damian Markowski, redaktor czasopisma „Studia i materiały Instytutu Strat Wojennych”. Powiedział on, że badania naukowe obejmą zarówno losy majątku państwa na Kresach Wschodnich, jak i też obywateli polskich z tamtych terenów: „Badanie elementów niematerialnych, chociażby skutków spowodowanych przymusową relokacją, będzie miało wartość przywracania pamięci”.
Pierwszy tom czasopisma, jest zbiorem artykułów, opisujących m.in. likwidację polskości na uniwersytecie we Lwowie, oraz kolekcje muzealne wschodnich województw II RP. Jak poinformował dr. Gondek, w kolejnym numerze, którego wydanie planowane jest na pierwsze półrocze tego roku mają się już pojawić pierwsze cząstkowe liczby, dotyczące wartości strat poniesionych przez Polskę na ziemiach wschodnich II RP. Następnie wszyscy prowadzący odpowiadali na pytania dziennikarzy, dotyczące kwestii przez nich poruszonych.
Instytut Strat Wojennych i. Jana Karskiego powstał na podstawie zarządzenia Prezesa Rady Ministrów w grudniu 2021 roku. Celem jego działalności jest prowadzenie badań naukowych, dotyczących strat zadanych Państwu Polskiemu i jego obywatelom w toku II wojny światowej (1939-1945). W kwietniu 2025 roku kierownictwo tej instytucji Prezes Rady Ministrów powierzył doktorowi Bartoszowi Gondkowi.
Konrad Ruzik
Fot. Instytut Strat Wojennych
