Był profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przyodziewał biedaków w swoje własne buty i okrywał ich plecy swoim płaszczem. W drodze na wykłady święty Jan Kanty zatrzymywał się często na ulicy widząc płaczące dzieci i pocieszał je częstując drobiazgami. Jego niezwykłą uczciwością zaskoczeni byli nawet rozbójnicy, którzy napadli go w drodze, udającego się pieszo do świętego miasta – Rzymu, oddając mu wcześniej zagrabione pieniądze…
Jan Kanty – profesor i kaznodzieja z sercem dla biednych
Jan Długosz w swoim Liber beneficiorum odnotował, iż w kościele św. Anny spoczywają zwłoki mistrza z Kęt „słynące cudami”. W latach 1422-28 przyszły profesor miał przebywać w Miechowie o czym wspominał w odnalezionych rękopisach. W roku 1429 Kanty rozpoczął wykłady na Wydziale Artium Akademii Krakowskiej wykładając logikę, oraz filozofię.
Kiedy około 1445 roku osiągnął godność profesora świętej teologii miał ją przyjąć z zawstydzeniem, mówiąc iż nie jest tego godzien… Szymon Starowolski pisał, iż Jan Kanty miał być autorem trzytomowego Komentarza do Ewangeli św. Mateusza i zbioru kazań.
W swoich homiliach w Krakowie, głoszonych po polsku, krzewił kult Eucharystii, a także zachęcał do częstego jej przyjmowania również swoich studentów.
Zagadki dat urodzin i śmierci świętego Jana Kantego
Zagadką jest zarówno data narodzin jak i śmierci. Początkowo przyjmowano, iż Jan z Kęt urodził się w 1397 roku. Jednak dzięki profesorowi Akademi Krakowskiej – Adamowi Opatowskiemu autorowi siedemnastowiecznego Vita (Żywota świętego Jana Kantego) ustalono na podstawie zapisków Jana z Kęt zamieszczonych w komentarzu do Ewangelii św. Mateusza, że Jan z Kęt nie urodził się wcale w 1397 roku lecz 24 VI 1390 roku. Jednak w procesie beatyfikacyjnym i w bulli kanonizacyjnej znalazła się pierwotna data 1397 rok.
Również data śmierci Jana z Kęt podawana jest odmiennie przez różnych autorów. Maciej Miechowita pisze, że Jan umarł w 1473 roku, z kolei Marcin Bielski pisze iż „ Jan z Kantów umarł w 1475 roku. Być może – jak w dalszej części napiszę – chodziło o dwóch różnych Janów…
Cuda przy grobie i kult świętego Jana Kantego
Niemal natychmiast przy jego grobie w uczelnianym kościele św. Anny w Krakowie zaczęły dziać się cuda. W 1539 roku, kiedy wyjęto jego doczesne szczątki znaleziono je w stanie nienaruszonym.
Do grobu Jana pielgrzymowali polscy monarchowie: Zygmunt Waza, Michał Korybut Wiśniowiecki czy Jan III Sobieski. W latach 1475-1518 spisano ponad sto zeznań o cudach dziejących się za przyczyną świątobliwego profesora. Papież Klemens XII na osobistą prośbę króla Augusta III Sasa ogłosił w roku 1737 Jana z Kęt jako patrona Rzeczypospolitej. W 1767 roku został kanonizowany.
Pielgrzymki świętego Jana Kantego i jego żywoty
Jan Tauchen z Nysy w swoim epitafium umieszczonym przy grobie profesora napisał, iż Jan Kanty był Ślązakiem i pieszo udał się do Ziemi Świętej. Tam miał nabożnie odwiedzać wszystkie miejsca związane z męką i śmiercią Chrystusa. Opowiadano, że z wielką czcią całował ślady męki na Golgocie i na kolanach adorował Grób Pański. Ruttger Siccamber, twórca Żywotu świętego Jana z Kęt pisał iż przyszły święty czterokrotnie przebywał w Rzymie oraz pielgrzymował do Ziemi Świętej; wspominał także o chwalebnych cnotach i cudach świętego.
Pierwszy Żywot świętego napisał krakowski jezuita Fryderyk Schembek. Oparty on został na dokumentach przechowywanych w kościele świętej Anny w Krakowie. W żywocie tym występuje nazwisko ojca Jana – Stanisław Wacięga (Vacenga).
Proces beatyfikacyjny i zarzut herezji wobec świętego Jana Kantego
W kościele św. Anny znajduje się konfesja św. Jana zawierająca trumienkę ze szczątkami świętego profesora. Cztery personifikacje wydziałów uniwersyteckich: filozofii, prawa, teologii i medycyny unoszą na swoich barkach tę trumnę.
Proces beatyfikacyjny Jana z Kęt został rozpoczęty w 1628 roku. Z powodu „potopu szwedzkiego” (1655-60) przerwano go by wznowić w 1680 roku. Papież Klemens XII na osobistą prośbę króla Augusta III Sasa ogłosił w roku 1737 Jana z Kęt jako patrona Rzeczypospolitej.
Ale nim Jan Kanty został kanonizowany w 1767 roku, podczas procesu informacyjnego miano wysłać jego dzieła do Rzymu nie studiując ich dokładnie. Rzymscy kanoniści, którzy przygotowywali proces kanonizacyjny Jana z Kęt doszukali się w jego pismach poglądu, że był on zwolennikiem idei koncyliaryzmu czyli poglądu, że papież powinien podlegać władzy soboru powszechnego. Proces kanonizacyjny wstrzymano.
Aby zapobiec uznaniu Jana z Kęt za… heretyka Akademia Krakowska musiała uciec się do …podstępu. Do Rzymu wysłano pisma wyjaśniające, że istniał jeszcze inny Jan Kanty także profesor Akademi Krakowskiej – i ten właśnie był zwolennikiem idei koncyliaryzmu. Zanim papież przyjął to tłumaczenie upłynęło parę ładnych lat; w końcu tłumaczenie uznano i ostatecznie kanonizowano Jana z Kęt w 1767 roku. Jak pisał prof. Janusz Tazbir: „zabiegi te kosztowały Akademię Krakowską… bagatela ponad milion złotych polskich…”
Bibliografia:
- Skarga P., Żywoty świętych pańskich na wszystkie dni roku, Warszawa 1910.
- Rechowicz M., Hagiografia polska. Słownik biobibliograficzny, pod red. o. Romualda Gustawa. T. 1. Poznań-Warszawa-Lublin 1971.
- Tazbir J., Święci grzesznicy i kacerze. Z dziejów polskiej kontreformacji, Warszawa 1959.
- Zawadzki R., Stan badań nad życiem i spuścizną rękopiśmienną św. Jana z Kęt, „Analecta Cracoviensia” 1974.
