Rafał Rutkowski, Bolesław Kędzierzawy
Bolesław Kędzierzawy w szkolnym obiegu zwykle ginie między mocniejszymi nazwiskami Piastów, zostaje z kilkoma hasłami, bladym konturem i opinią władcy mniej efektownego, więc łatwego do pominięcia. Rafał Rutkowski w swojej biografii przywraca mu miejsce w historii XII wieku pokazując, że dzieje Polski w epoce rozbicia dzielnicowego nie składały się wyłącznie z wielkich gestów i znanych konfliktów, lecz także z polityki przetrwania, rodzinnych sporów, nacisku możnych i prób utrzymania porządku w państwie, które mogło rozsypać się szybciej, niż dziś wydaje się z perspektywy podręcznika.
Rutkowski napisał książkę rzetelną, uporządkowaną i mocno osadzoną w źródłach. Kędzierzawy występuje tu w roli księcia uwikłanego w realia swojej epoki, zależnego od układu sił, dziedzictwa po Bolesławie Krzywoustym, konfliktu z Władysławem Wygnańcem, ambicji rodziny i polityki możnych. Autor prowadzi opowieść spokojnie, dzięki czemu panowanie Bolesława nabiera ciężaru.
Dużą zaletą książki pozostaje jej konstrukcja. Kolejne rozdziały porządkują bieg wydarzeń i pozwalają zobaczyć nie tylko następstwo faktów, lecz także sens decyzji podejmowanych w warunkach ograniczonego pola manewru. Obok konfliktów dynastycznych pojawiają się sprawy ustrojowe, społeczne i kulturowe, a warstwa źródłowa daje poczucie solidnej pracy nad materiałem. Rutkowski potrafi oddzielić pewnik od hipotezy, co przy średniowieczu ma znaczenie podstawowe.
Styl biografii jest przystępny, ale nie spłaszczony. Narracja zachowuje naukową dyscyplinę, a zarazem nie zamienia się w suchy referat, więc przez ten trudny fragment dziejów idzie się bez poczucia mozolnego odhaczania kolejnych sporów piastowskich. Przy książce o średniowiecznym władcy to spora zaleta, temat sam w sobie wymaga od autora porządku, cierpliwości i odporności na pokusę skrótów.
Zastrzeżenia budzą redakcja i korekta. W egzemplarzu pojawiają się potknięcia, które wybijają z lektury i osłabiają wrażenie staranności wydania. Szkoda, bo materiał historyczny zasługiwał na lepsze dopracowanie językowe, a przy PIW i serii o takim ciężarze podobne niedociągnięcia widać od razu. Z pewnością jednak nie jest wina autora, zawiniła tutaj rzetelna redakcja i korekta.
Mimo tego biografia Rutkowskiego pozostaje książką cenną i potrzebną. Przywraca pamięć o władcy sprowadzanym często do kilku obiegowych sądów, choć jego panowanie wiele mówi o kruchości państwa, cenie politycznego kompromisu i trudnej sztuce utrzymania władzy w epoce pękniętego dziedzictwa.
Rafał Rutkowski napisał rzetelną biografię, która wydobywa Bolesława Kędzierzawego z cienia mocniejszych piastowskich legend i pokazuje go na tle realnych napięć XII wieku. Dobra kompozycja oraz solidna praca ze źródłami czynią z tej książki ważny tom serii, choć niedociągnięcia redakcyjne wyraźnie obniżają komfort lektury.
Wydawnictwo PIW
Agnieszka Cybulska
