Ravensbrück w twórczości Marii Hiszpańskiej-Neumann, red. Irena Siwińska
II wojna światowa odcisnęła się piętnem na milionach ludzkich istnień. Trudy dnia codziennego, problemy z zaopatrzeniem w żywność, strach o własne życie – to z pewnością pamiętają ci, którzy wyszli cało z wojennej pożogi. Szczególnie trudne jednak wydają się wspomnienia osób, które przetrwały i przeżyły obozy koncentracyjne.
Maria Hiszpańska-Neumann była polską malarka i graficzką. Urodziła się w Warszawie w 1917 r. i tam też zdobyła wykształcenie. Podczas II wojny światowej była więziona w obozie koncentracyjnym Ravensbrück oraz Neubrandenburg. Recenzowana publikacja to album zawierający jej spuściznę – przede wszystkim tę obozową, gdzie Hiszpańska-Neumann – w ukryciu – tworzyła i przechowywała rysunki ukazujące gehennę kobiet więzionych we wspomnianych obozach.
Kobiecy obóz koncentracyjny w Ravensbrück
Obóz w Ravensbrück powstał w 1939 r. około 90 kilometrów od Berlina i był przeznaczony głównie dla kobiet. Więziono w nim kobiety z całej Europy, w tym także z Polski. Podobnie jak w innych obozach koncentracyjnych – kobiety były zmuszane do nadludzkiej pracy, upokarzane, poddawane eksperymentom medycznym. Autorka rysunków trafiła do Ravensbrück w 1942 r. i od tego czasu, a także po wojnie dokumentowała to, co działo się za obozowymi drutami.
Przerażające świadectwo
Trudno napisać cokolwiek o rysunkach zamieszczonych w pozycji “Ravenbrück w twórczości Marii Hiszpańskiej-Neumann” – żeby zrozumieć ogrom cierpienia tego obozu, rysunki po prostu trzeba zobaczyć. Pomimo, że pokazują one “codzienność” obozową, to wzbudzają wiele różnych emocji w odbiorcy. Nieregularne linie i kreski autorki potęgują odbiór cierpienia, bólu i bezradności wobec oprawców.
Rysunki takie jak “Wyjadanie resztek ze śmietnika” czy “Polowanie na wszy” przerażają, a jednocześnie zmuszają do refleksji. Nad historią i nad teraźniejszością. Ciekawość odbiorcy wzbudza mysz, która poja pojawia się na wielu ilustracjach – znak rozpoznawczy M. Hiszpańskiej – Neumann.
Struktura książki
Album zawiera gro rysunków Marii Hiszpańskiej-Neumann z czasów pobytu w obozie oraz tych tworzonych po wojnie. Jak wspominają autorzy pozycji – są to rynku, do których udało się dotrzeć. Każdy z nich jest wydrukowany w odpowiednim formacie, co pozwala przyjrzeć się szczegółom. Dzieła podpisano tytułem, materiałem, na którym powstały, czasem powstania, a także wymiarami. Książka składa się z kilku rozdziałów, w których umieszczono odpowiednie grafiki, który pasują tematycznie do działu. Książka rozpoczyna się bogatą biografią Marii Hiszpańskiej – Neumann, a wieńczy ją skromna bibliografia.
Ravensbrück w twórczości Marii Hiszpańskiej-Neumann – ocena
Interesujące świadectwo z czasów II wojny światowej, aczkolwiek nie jedyne na rynku, w związku z czym nie wyróżnia się nowatorstwem. Mimo to, jest to nowe spojrzenie na codzienność w obozie koncentracyjnym – z perspektywy kobiety, która była więźniarką kobiecego obozu koncentracyjnego. Pozycja warta przejrzenia.
Wydawnictwo IPN
Ocena recenzenta: 5/6
Karolina Wysińska
Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem IPN. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
