Tematem artykułu jest „Rola Józefa Piłsudskiego w polskim ruchu socjalistycznym”. Swoją wypowiedź podzielę na trzy części. W pierwszej uważam za konieczne przybliżenie postaci Józefa Piłsudskiego. Kolejną część będzie stanowiło ogólne przedstawienie ruchu socjalistycznego, jego założeń i celów oraz tego, jak rozwijał się w Polsce. Następnie przejdę do ukazania zadań, jakie wykonał Piłsudski dla owego ruchu.
Droga do idei socjalistycznej
Wikimedia Commons
Józef Klemens Piłsudski dla wielu był i jest przede wszystkim rewolucjonistą i dyktatorem. Zasłynął jako Naczelnik Państwa Odrodzonej Rzeczpospolitej i Naczelny Wódz w zwycięskiej wojnie z Rosją sowiecką w 1920 roku oraz pierwszy Marszałek Polski. Fascynował głównie dlatego, że był związany z grupą walczącą o niepodległość oraz ze względu na swoją działalność dla Legionów. Z czasem stał się w II Rzeczpospolitej wzorcem, zasadą działania, ideą utożsamianą z tym, co ogólnonarodowe i ogólnopaństwowe[1]. Ogólnie, charakteryzując ową postać, można go określić jako „niepoprawnego romantyka”, któremu towarzyszyło nieustanne dążenie do niepodległości i utrzymania świetności państwa. Stąd w pracach Piłsudskiego można wyczytać, że szczególnie namawiał i umiłował niepodległościowe zrywy Polaków, powstania narodowe i walki partyzanckie. Pomimo że był głównie politykiem i wodzem, niemalże całe życie upłynęło mu na zmaganiach z wrogiem zewnętrznym i przeciwnikami politycznymi w kraju[2]. Warto również zwrócić uwagę, że nie posiadał gruntownego przygotowania wojskowego, dlatego też wiele czasu musiał poświęcić na własne przemyślenia i samokształcenie odnośnie strategii wojskowej. Szczególnym umiłowaniem Piłsudski darzył okres napoleoński i politykę Napoleona. O czym wspomina w swoich pamiętnikach małżonka Naczelnika – Aleksandra: Ziuk rozkochał się we wczesnej młodości w Napoleonie, historię jego każdej bitwy znał na pamięć. Już dawniej zbudziło się w nim pragnienie wskrzeszenia polskiej tradycji wojskowej i przygotowania sił do walki o niepodległość. W latach późniejszych przerodziło się ono w wytężoną pracę studiowania historii wojen, taktyki i strategii[3]. Jednak drugim nurtem myśli politycznej przyszłego Marszałka Polski był socjalizm, a właściwie działalność socjalistyczno-rewolucyjna[4]. O walce zbrojnej z zaborcami przyszły Naczelnik państwa myślał od najmłodszych lat. Zdecydowanie miała na to wpływ atmosfera, w jakiej był wychowany, przede wszystkim był synem powstańca z 1863 roku, więc nie umiał pogodzić się ze zniewoleniem narodu polskiego, z uciskiem ze strony zaborców oraz z terrorem. Po latach Józef Piłsudski wspominał, że już jako kilkuletni chłopiec miał zamiar działać: gdy tylko skończę lat 15, a więc osiągnę według swego ówczesnego mniemania, szczyt dojrzałości, to zrobię powstanie i wypędzę Moskali z Podbrzezia[5]. Bez wątpienia wpływ na fascynację ruchem socjalistycznym miały lata spędzone w szkole oraz zesłanie na Syberię w latach 1887–1892, co stało się przyczyną udziału w próbie zamachu na cara, którego dokonać miała frakcja terrorystyczna Narodnej Woli. Początkowo służył jako przewodnik po Wilnie człowiekowi, który potrzebował trucizny, a następnie pomagał w ucieczce innemu członkowi spisku. Piłsudski nie był świadomy wszystkiego, co się działo. Zamach nie doszedł do skutku, a spiskowców sukcesywnie łapano. W tym Józefa i jego brata, Bronisława. On sam nie został włączony do grona zamachowców, jednak zesłano go na Syberię na okres pięciu lat. W więzieniu w Irkucku doszło do buntu, w którym swój udział miał też Józef, w efekcie czego został wysłany do Kireńska. Tutaj wielki wpływ na jego poglądy miał Stanisław Lande, który był pionierem polskiego ruchu socjalistycznego. 20 kwietnia 1892 roku wyrok dobiegł końca, a Piłsudski, wracając do domu, nie zamierzał próżnować. Jednak warto wspomnieć, że będąc już na miejscu, został objęty policyjnym nadzorem, który nie wiązał się z brakiem swobód. Nie mógł, niestety, liczyć na zyski z rodzinnego majątku, gdyż ten był bardzo uszczuplony. Postanowił więc podjąć studia na kierunku prawniczym. Bardzo istotne jest to, że po powrocie nawiązał kontakt z nieliczną grupą socjalistów stacjonujących w Wilnie[6]. Potrzeba przynależności do owej grupy zrodziła się nieco wcześniej. Sam Marszałek swą drogę ideową przedstawił w 1903 roku w artykule Jak stałem się socjalistą, wówczas napisał: Nazwałem się socjalistą w roku 1884. Mówię nazwałem, bo nie oznaczało to wcale nabycia niezłomnych i utrwalonych przekonań o słuszności idei socjalistycznej.
