Rola Józefa Piłsudskiego w polskim ruchu socjalistycznym

Środowisko socjalistyczne

Jak stałem się socjalistą? Józef Piłsudski. Przedruk pierwszej strony artykuły z miesięcznika "Promień" Wikimedia Commons
Jak stałem się socjalistą? Józef Piłsudski. Przedruk pierwszej strony artykuły z miesięcznika „Promień”
Wikimedia Commons

Zanim przejdę do opisu działań podjętych przez Piłsudskiego w polskim ruchu socjalistycznym, przedstawię, jak kształtowało się wówczas to środowisko. Mianowicie u schyłku XIX wieku na ziemiach polskich rozpoczęły działalność pierwsze zmodernizowane partie polityczne. Za programem socjalizmu narodowego, ustrojem konstytucyjnym i autonomią Królestwa Polskiego opowiadał się powołany w Warszawie II Proletariat. Niecałe dwa lata później powstał Związek Robotników Polskich, który krytykował działalność spiskową, tym samym propagując współdziałanie rewolucjonistów polskich i rosyjskich. W całym kraju masowo powstawały koła socjalistyczne, które głosiły potrzebę radykalizacji mas robotniczych, a towarzyszyły temu liczne strajki i protesty. Jednak to było za mało, wówczas wyczuwano potrzebę zjednoczenia sił, co mogłoby przyspieszyć uzyskanie pożądanego efektu. To miało miejsce na kongresie II Międzynarodówki w 1891 roku. Skutkiem czego było powołanie 1 listopada 1892 roku w Paryżu Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich, a na przełomie lutego i marca następnego roku w Warszawie powstała Polska Partia Socjalistyczna[7]. Dzięki takiemu zabiegowi w jednej organizacji skupiono: II Proletariat, Związek Robotników Polskich i Związek Zagraniczny Socjalistów Polskich. Tak sytuacja wyglądała w Polsce, jednak do Wilna nowinki polityczne docierały z niemałym opóźnieniem. Owszem, działali tam socjaliści, ale nie tworzyli żadnego formalnego ugrupowania. To właśnie z nimi Józef Piłsudski zaczął formować swoje upodobania polityczne i sposób na życie[8]. Po spotkaniach z jednym z założycieli PPS-u, którym był Stanisław Mendelson, Ziuk zaczął wysyłać korespondencję do Przedświtu – organu partii wydawanego w Londynie, w której opisywał walkę Polaków z urzędnikami rosyjskimi, prezentował poglądy antyreligijne, ale tym samym wyrażał się z szacunkiem o klerze, proponował również połączenie sił przez socjalistów litewskich i żydowskich. Tak pisał Piłsudski w dwóch artykułach wydanych na łamach prasy PPS: Rząd carski wytwarza na całej przestrzeni Litwy historycznej tę samą atmosferę ucisku wyrażoną w specjalnych prawach dla Litwy ukutych, łączy ją w jedno specjalnym łańcuchem ściskającym jej ciało[9] oraz Nasze stanowisko na Litwie oraz Żyd, Polak, Litwin wszyscyśmy jednakowo skrzywdzeni przez rząd moskiewski, co nam prawa ludzkie zagrabia i w hańbiące kajdany niewolnicze zakuwa, wszyscyśmy też zainteresowani w tym, byśmy żyjąc w zgodzie, wspólnymi siłami dla wspólnego dobra kajdany rozbili[10] – kwestia żydowska na Litwie.

Piłsudski w środowisku socjalistycznym

Współpraca z PPS stała się dla przyszłego Marszałka szansą na karierę polityczną, przy jednoczesnym pominięciu szczebli hierarchii. Zaletą Piłsudskiego był brak obciążeń ideologicznych i propagandowych, a dodatkowo dzięki pobytowi na Syberii stał się autorytetem. Jednak nie zawsze działania PPS-u były spójne i jednogłośne, tym samym w połowie 1893 roku doszło do rozłamu. W partii pozostała wyłącznie Sekcja Litewska i działacze emigracyjni, natomiast socjaliści z Królestwa Polskiego założyli Socjaldemokrację Królestwa Polskiego. Organem partii stał się miesięcznik Robotnik, przygotowywany przez Stanisława Wojciechowskiego i Józefa Piłsudskiego. Było to pismo, które działało w konspiracji i wyraźnie akcentowało wątki niepodległościowe, co przyczyniło się do wzrostu popularności byłego zesłańca[11]. Na II zjeździe został wybrany do czteroosobowego Centralnego Komitetu Rewolucyjnego.

Działania PPS-u miały zostać zdynamizowane dzięki nowej strukturze. Piłsudski postawił sobie za cel utworzenie organizacji na wpół wojskowej, która miała być posłuszna rozkazom kierownictwa. Wówczas na przełomie lutego i marca 1904 roku w Warszawie organizowano stowarzyszenia bojowe, które swymi działaniami miały przypominać regularną armię. W tym zabiegu można dopatrzeć się wpływu literatury popowstaniowej z 1863 roku.

 Z chwilą wybuchu wojny rosyjsko-japońskiej zebrała się w Mińsku Litewskim konferencja PPS (Piłsudski – Jodko – Narkiewicz) i Ligi Narodów (Dmowski – Balicki), która jednak nie doprowadziła do ustalenia wspólnych działań wobec zaistniałej sytuacji. Roman Dmowski uważał, że Polska nie jest gotowa do walki, z kolei Piłsudski był skłonny do podjęcia każdego sojuszu, który mógłby osłabić Rosję.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*