Bogusław Janiszewski, Agnieszka Jankowiak-Maik, Skąd się wzięła Polska?
Dziaders na tronie, szeptucha w chacie i wielbłąd w średniowiecznej Polsce – brzmi jak żart? A jednak to tylko przedsmak tego, co czeka w książka Skąd się wzięła Polska?, która z humorem i pazurem rozmontowuje szkolne mity. Tu historia nie siedzi cicho – gada, tańczy i żartuje, prowadząc przez pradawne wierzenia, rytuały i absurdy kronik. To opowieść, w której nawet Popiel dostaje nowe życie, a Mieszko przestaje być tylko datą z podręcznika.
Książka Skąd się wzięła Polska? to świeża propozycja na rynku literatury dziecięcej, która łączy rzetelną wiedzę historyczną z lekką, przystępną narracją. Jej autorami są Boguś Janiszewski – doświadczony popularyzator nauki i nauczyciel, absolwent Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – oraz dr Agnieszka Jankowiak-Maik, szerzej znana jako Babka od histy, specjalistka w dziedzinie historii i edukacji humanistycznej. Książkę ilustruje Max Skorwider, profesor grafiki, uznany twórca komiksów i plakatów.
Publikacja ukazała się w 2024 roku nakładem Wydawnictwa Agora dla Dzieci i natychmiast przyciąga uwagę nauczycieli, rodziców oraz samych młodych czytelników. Jej celem jest przystępne i zabawne przybliżenie początków państwa polskiego oraz codziennego życia dawnych Słowian. To książka, która nie boi się zadawać pytań, burzyć szkolnych stereotypów i prowadzić czytelnika przez historię z uśmiechem.
Autorzy, którzy potrafią zaciekawić
Za sukcesem książki stoi zgrany duet autorów, którzy od lat wspólnie tworzą publikacje edukacyjne dla dzieci i młodzieży. Boguś Janiszewski ma na koncie wiele tytułów popularyzujących trudne zagadnienia w sposób przystępny i zrozumiały – m.in. z serii To, o czym dorośli ci nie mówią. Z kolei Agnieszka Jankowiak-Maik, doktor nauk humanistycznych, zdobywa uznanie jako edukatorka historyczna i promotorka słowiańskiego dziedzictwa kulturowego w mediach społecznościowych. Ich współpraca skutkuje książką, która jest nie tylko zabawna, ale też merytorycznie wiarygodna.
Warto podkreślić, że za warstwę wizualną odpowiada Max Skorwider, znany ze swojego ekspresyjnego, dynamicznego stylu. Jego kolorowe, akwarelowe ilustracje dodają książce życia i pomagają najmłodszym czytelnikom lepiej zrozumieć przekazywaną treść. Ilustracje nie tylko uzupełniają tekst, ale stanowią jego integralną część – ukazując sceny z życia dawnych Słowian, postacie historyczne oraz magiczne rytuały i momenty przełomowe, takie jak chrzest Polski w 966 roku.
Książka Skąd się wzięła Polska? – historia podana z humorem i faktami
Jednym z największych atutów, które wyróżniają książka Skąd się wzięła Polska?, jest sposób opowiadania historii – bez szkolnego nadęcia, za to z pomysłem, luzem i dystansem. Narracja prowadzona jest w formie dialogów, a momentami przypomina komiksowe przygody. Dzięki temu dzieci, które dopiero zaczynają swoją przygodę z przeszłością Polski, nie są przytłoczone trudnym językiem czy nadmiarem dat.
Autorzy celowo posługują się humorem, by pobudzić wyobraźnię młodego czytelnika i wciągnąć go w opowieść. W książce pojawiają się pytania, które mogą zaskakiwać. Jak ochrzcić całe państwo? Komu Mieszko podarował żywego wielbłąda? Co się stało z wiarą naszych przodków? Tego typu zabiegi nie tylko rozbudzają ciekawość, ale również pokazują, że historia to nie tylko fakty, lecz także kultura, emocje i ludzkie wybory.
Ważnym elementem są tu wątki związane z kulturą ludową i wierzeniami Słowian – często pomijane w podręcznikach szkolnych. W książce znajdziemy opowieści o dawnym panteonie słowiańskich bóstw, rytuałach takich jak postrzyżyny (symboliczne obcięcie warkocza chłopcu u progu dorosłości), wiejskich znachorkach, zwanych szeptuchami, obrzędach magicznych i świętach, takich jak Noc Kupały czy Dziady.
Dzięki temu książka Skąd się wzięła Polska? staje się nie tylko narracją o narodzinach państwa polskiego, ale także szerokim spojrzeniem na życie codzienne i duchowość naszych przodków.
Przejrzysta struktura i wizualny rytm
Ogromnym plusem publikacji jest jej przejrzysty podział na rozdziały. Każdy z nich poświęcony jest innemu zagadnieniu, co pozwala młodemu czytelnikowi szybko odnaleźć interesujący temat. W spisie treści nie brakuje pytań, które same w sobie rozbudzają ciekawość.
Autorzy stosują też zabieg narracyjny z udziałem Babki od histy i Bogusia. Ich współczesne dialogi – np. w tramwaju, na przystanku czy podczas zwykłej rozmowy – osadzają treści historyczne w aktualnym kontekście. To pomysłowe i skuteczne: dzieci dostrzegają, że przeszłość nadal „żyje” wokół nas.
Ilustracje Maxa Skorwidera dopełniają ten przekaz. Jego styl – dynamiczny, kolorowy, miejscami celowo „niedbały” – idealnie wpisuje się w atmosferę książki. Każdy rysunek coś opowiada: przedstawia ważny moment (np. chrzest, rytuały, życie Piastów) lub wnosi dodatkowy komentarz. Dzięki temu publikacja przypomina bardziej przygodową opowieść graficzną niż klasyczną książkę edukacyjną.
Edukacja poprzez rozrywkę
Książka Skąd się wzięła Polska? oferuje znacznie więcej niż klasyczną narrację o wydarzeniach z przeszłości. Jej największą siłą jest umiejętność połączenia wiedzy historycznej z humorem, co sprawia, że nawet skomplikowane tematy – jak chrzest Polski w 966 roku, kroniki średniowieczne czy zawiłości religijne – stają się przystępne i zrozumiałe. Autorzy mają jasno określony cel: edukować poprzez zabawę – i realizują go z pełnym sukcesem.
Na każdej stronie książki pojawiają się elementy przyciągające uwagę. Czytelnik natrafia na krótkie komiksy z bohaterami uwikłanymi w zabawne lub absurdalne sytuacje, pytania retoryczne zachęcające do refleksji i własnych poszukiwań, ciekawostki z pogranicza legend i faktów – jak opowieść o rzekomym wielbłądzie podarowanym Mieszkowi, notatki na marginesach, które rozwijają główny tekst i pomagają przyswoić informacje.
Mimo dużego tematycznego rozmachu książka zachowuje uporządkowaną strukturę. Na końcu znajduje się oś czasu z najważniejszymi datami – co stanowi doskonałą pomoc edukacyjną. Graficzne umiejscowienie kluczowych momentów, takich jak 966 – chrzest Polski czy 990 – śmierć Mieszka I, ułatwia dziecku zrozumienie ciągu przyczynowo-skutkowego i buduje logiczny kontekst wydarzeń.
Książka porusza również temat codzienności – pokazuje, jak wyglądały domy, co jedli Słowianie, jak się ubierali i w co wierzyli. Te proste, obrazowe opisy sprawiają, że młody czytelnik może wyobrazić sobie dawny świat i zrozumieć realia życia sprzed tysiąca lat. Książka Skąd się wzięła Polska? zamienia się w ten sposób w mały wehikuł czasu – tyle że zabawny i z ilustracjami.
Książka Skąd się wzięła Polska? to wizualna lekcja historii
Ilustracje w książce pełnią rolę nie tylko dekoracyjną – są kluczowym elementem narracji. Max Skorwider, profesor grafiki i autor licznych publikacji wizualnych, tworzy barwny, ekspresyjny świat, który przemawia zarówno do dzieci, jak i dorosłych. Jego styl – oparty na akwareli, silnym konturze i licznych detalach – oddaje ducha epoki, a jednocześnie zachowuje lekkość i poczucie humoru.
W rozdziale poświęconym słowiańskim rytuałom pojawiają się sceny z Dziadów, Nocy Kupały, ognisk, tańców, masek i obrzędów – przedstawione w żywych, ciepłych barwach. Na ilustracjach można dostrzec tradycyjne instrumenty, symbole, ubrania i naczynia. To nie są przypadkowe grafiki – to starannie przemyślane obrazy, które uzupełniają i rozwijają tekst, pełniąc funkcję edukacyjną.
Dzięki ilustracjom dzieci mają okazję poznać dawną ikonografię. Dowiadują się, jak wyglądał miecz, jak budowano dach z gontu, czym różniła się chata chłopa od siedziby możnowładcy. Każdy rysunek może stać się początkiem rozmowy – o dawnych zawodach, przedmiotach, zwyczajach.
Również układ graficzny książki zasługuje na uwagę. Publikacja ma format 190 × 245 mm, jest w pełni kolorowa, a komiksowe kadry rozmieszczone są tak, aby nie przytłaczać czytelnika, lecz ułatwiać zrozumienie treści. Dzięki temu książkę Skąd się wzięła Polska? czyta się jak opowieść przygodową z ilustracjami – dynamiczną, angażującą i dostosowaną do percepcji dziecka.
Język, który mówi do dzieci
Jednym z największych osiągnięć autorów jest użycie języka dostosowanego do młodego czytelnika. Książka Skąd się wzięła Polska? nie unika trudnych tematów, ale wyjaśnia je prostymi słowami, obrazowymi porównaniami i żywymi metaforami. Narracja jest dynamiczna i naturalna, z wplecionymi elementami języka potocznego – dzięki czemu dziecko czuje się nie jak na lekcji, lecz jak w rozmowie z ciekawym przewodnikiem.
Autorzy regularnie stosują bezpośrednie zwroty do czytelnika – np. No dobra, to jak to było naprawdę? – co nadaje tekstowi formę rozmowy. To bardzo skuteczna metoda angażowania – nie tylko przyciąga uwagę, ale także aktywizuje i zachęca do zadawania własnych pytań.
Nie brakuje też poczucia humoru. Autorzy żartują z postaci historycznych i stereotypów – jak wtedy, gdy sugerują, że Popiel był „dziadersem”, czyli zrzędliwym i anachronicznym władcą. Choć takie określenia mogą wywoływać mieszane reakcje wśród dorosłych, dla dzieci są czytelne i zrozumiałe – pozwalają zobaczyć dawnych bohaterów jako realnych ludzi, a nie pomnikowe postacie.
W książce pojawiają się również opisy utrzymane w stylu gawędziarskim. Takie fragmenty, proste i pełne życia, ułatwiają zrozumienie dawnych obrzędów i osadzają je w realiach, które dziecko potrafi sobie wyobrazić.
Książka Skąd się wzięła Polska? to wiedza, która zostaje w głowie
Dzięki klarownej strukturze i przystępnej narracji, książka Skąd się wzięła Polska? nie tylko bawi, ale również skutecznie edukuje. Zawarte w niej informacje historyczne są wiarygodne, oparte na faktach, a jednocześnie przekazywane w sposób, który trafia do dzieci. Nie chodzi tu tylko o prezentację wydarzeń, lecz o zrozumienie kontekstu – społecznego, kulturowego, duchowego.
Dziecko sięgające po tę książkę dowiaduje się, kim był Mieszko I i dlaczego jego decyzja o przyjęciu chrztu miała znaczenie dla całej Europy, co znaczyło być Słowianinem – nie tylko w sensie geograficznym, ale również jako członek konkretnej kultury, religii i stylu życia, jak wyglądała struktura społeczna i rytuały w dawnych wspólnotach, w jaki sposób legendy, takie jak opowieści o Popielu czy Lechu, Czechu i Rusie, mieszały się z historią, czym były gusła, jakie święta obchodzono zgodnie z cyklem natury i jak funkcjonował kalendarz słowiański.
Wszystko to podane jest w sposób klarowny i pobudzający wyobraźnię. Co więcej, książka Skąd się wzięła Polska? należy do większej serii edukacyjnej promowanej hasłem: Co wiemy o powstaniu Polski, a czego nie przeczytamy w podręcznikach szkolnych? – i ten cel rzeczywiście realizuje. To opowieść o naszej przeszłości widzianej z innej perspektywy: ludzkiej, barwnej, czasem zabawnej, ale zawsze pełnej szacunku dla faktów.
Podsumowanie i ocena książki Skąd się wzięła Polska?
Książka Skąd się wzięła Polska? to bez wątpienia jedna z najbardziej udanych publikacji edukacyjnych ostatnich lat. Została stworzona z myślą o dzieciach i młodzieży, ale przyciąga uwagę również dorosłych – rodziców, nauczycieli i pasjonatów historii. Łączy rzetelną wiedzę z lekkością, poczuciem humoru i atrakcyjną formą graficzną. Autorzy, Boguś Janiszewski i Agnieszka Jankowiak-Maik, udowadniają, że można mówić o historii w sposób żywy, zabawny i jednocześnie merytoryczny.
Zamiast suchych faktów i encyklopedycznego tonu, książka oferuje dynamiczną, dialogową narrację, która burzy szkolne stereotypy i angażuje czytelnika od pierwszej strony. Książka Skąd się wzięła Polska? nie traktuje legend czy ludowych wierzeń jako konkurencji dla historii – lecz jako jej część, pełnoprawny składnik zbiorowej pamięci i kultury. Dzięki temu dzieci poznają nie tylko daty i wydarzenia, ale też duchowy, codzienny i emocjonalny kontekst epoki.
Książka wciąga również poprzez swoją formę wizualną. Max Skorwider ilustruje ją z ogromną swobodą i wyobraźnią, tworząc rysunki, które nie tylko ułatwiają zrozumienie, ale też zachęcają do eksploracji. Dziecko może analizować detale, śledzić wyraziste postaci i przeżywać historię, patrząc na nią oczami bohaterów. Dzięki temu publikacja przypomina bardziej interaktywny album niż tradycyjny podręcznik.
Warto podkreślić, że książka spełnia także funkcję wychowawczą i kulturową. Pokazuje młodym odbiorcom, że historia to nie tylko wielkie wojny i nazwiska królów, ale także życie codzienne, wybory moralne, rytuały i przemiany duchowe. Podkreśla znaczenie słowiańskich korzeni, dawnego systemu wierzeń oraz tradycji, które – choć zapomniane – budują naszą tożsamość. Zadaje też ważne pytania: Jak tworzy się państwo? Kiedy naród zaczyna istnieć? Czy da się ochrzcić całe społeczeństwo naraz?
Choć niektóre elementy mogą wymagać wsparcia ze strony dorosłego – np. doprecyzowania, co jest żartem, a co faktem – to nie umniejsza wartości książki. Wręcz przeciwnie – stwarza przestrzeń do wspólnego czytania, rozmowy i rozwijania ciekawości. Publikacja inspiruje do samodzielnego myślenia i daje czytelnikom – tym małym i tym dużym – poczucie, że nauka może być przyjemnością, a historia żywą opowieścią.
Skąd się wzięła Polska? pokazuje, że przeszłość nie musi być nudna. Wręcz przeciwnie – może być fascynującą przygodą, pretekstem do zadawania pytań i odkrywania siebie w opowieści o wspólnych korzeniach. To wartościowa, nowoczesna lektura, która otwiera młodych czytelników na kulturę, historię i świat. W pełni zasługuje na polecenie – jako publikacja edukacyjna, jako wstęp do rozmowy o Polsce i jako przykład świetnie napisanej książki popularnonaukowej.
Wydawnictwo Agora dla dzieci
Ocena recenzenta: 5/6
Agnieszka Cybulska
Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem Agora. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
