Maria Falińska, Tempus bachanaliorum. Szkice historyczno-literackie z zakresu kultury biesiadnej
Biesiada bywała czymś więcej niż rozrywką: porządkowała relacje, wyznaczała granice wspólnoty, odsłaniała napięcia epoki. W książce Tempus bachanaliorum Maria Falińska prowadzi czytelnika przez wieki kultury stołu, alkoholu i towarzyskości, od antyku po XX stulecie.
Tempus bachanaliorum. Szkice historyczno-literackie z zakresu kultury biesiadnej Marii Falińskiej to zbiór szkiców poświęconych obecności alkoholu, biesiady i praktyk towarzyskich w kulturze europejskiej i polskiej, oglądanych w długiej perspektywie historycznej oraz przez pryzmat tekstów literackich. Książka prowadzi czytelnika od starożytności, przez średniowiecze i epokę nowożytną, po XIX i XX wiek, porządkując materiał chronologicznie, co wyraźnie pokazuje układ rozdziałów.
Punktem wyjścia jest stwierdzenie, że alkohol i biesiada są trwałym elementem życia społecznego i obyczaju. W kolejnych częściach pojawiają się opisy uczt świata antycznego, przemian średniowiecznych, momentu pojawienia się gorzałki, a następnie szczegółowo rozpisana rzeczywistość staropolska i sarmacka, w której biesiada zajmuje ważne miejsce jako forma życia towarzyskiego, element codzienności, ale też znak statusu, gospodarki i obyczaju.
W części obejmującej XIX i XX wiek biesiada oraz alkohol funkcjonują już nie tylko jako praktyka społeczna, lecz także jako temat tekstów kultury. W przytoczonych fragmentach pojawiają się analizy odnoszące się do twórczości i świadectw literackich, m.in. do Wyspiańskiego, Boya-Żeleńskiego, Witkacego czy Bułhakowa.
Alkohol i towarzyskość są tu opisywane poprzez konkretne przykłady: listy, wspomnienia, sceny literackie, realia życia artystycznego i inteligenckiego. W końcowych partiach książki widoczna jest także refleksja nad XX-wiecznymi formami biesiadowania, nad obecnością alkoholu w życiu codziennym, w reklamie, w przestrzeni prywatnej i publicznej.
Maria Falińska jest historykiem zajmującym się badaniem staropolskiej świadomości historycznej oraz wpływu procesów kulturowych na wzory osobowe szlachty mężczyzn i kobiet. Jest absolwentką UAM w Poznaniu, uczennicą Jerzego Topolskiego i Jolanty Dworzaczkowej. W swoim dorobku badała biografistykę epoki staropolskiej, sarmatyzm jako formę polskiego historycyzmu politycznego oraz tożsamość stanową i narodową szlachty. Informacje te pochodzą z noty zamieszczonej na okładce książki.
Styl Tempus bachanaliorum jest eseistyczny i narracyjny. Tekst prowadzony jest w formie ciągłego wywodu, bez punktowania, z częstym odwołaniem do przykładów literackich i historycznych. Autorka zestawia różne epoki, pokazując zmienność form biesiadnych i ich znaczeń, ale zachowuje spójny porządek chronologiczny. Narracja opiera się na opisie i porównaniu, a nie na skrótowych tezach.
Książka nie jest poradnikiem ani historią alkoholu w sensie stricte faktograficznym. Składa się z odrębnych szkiców, które razem tworzą szeroką panoramę kultury biesiadnej – od uczt antycznych po „XX-wieczne drobiazgi”. Jej zaletą jest rozległy zakres czasowy i konsekwentne prowadzenie tematu przez kolejne epoki.
Ograniczeniem dla części czytelników może być eseistyczna forma i rozproszenie materiału pomiędzy różnymi okresami i kontekstami, bez jednego centralnego wątku problemowego. Książka jest króciutka i ktoś zaznajomiony (choćby podstawowo) z tematem, z pewnością będzie czuł niedosyt. Ot, taka krótka, popularnonaukowa książeczka.
W tej postaci Tempus bachanaliorum pozostaje książką o biesiadzie jako zjawisku kulturowym, opisywanym poprzez historię, obyczaj i literaturę, bez redukowania tematu do anegdoty ani do jednego porządku interpretacyjnego.
Wydawnictwo Mówią Wieki
Ocena recenzenta: 4/6
Agnieszka Cybulska
Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem Mówią Wieki. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
