Ustrój II Rzeszy | Część I

18 stycznia 1871 roku proklamowano, dzięki dyplomatycznym zabiegom Ottona von Bismarcka, II Rzeszę, czyli Cesarstwo Niemieckie z Wilhelmem I jako cesarzem niemieckim. Takie rozwiązanie uznano za połowiczny sukces wieloletnich starań prowadzonych w celu zjednoczenia Niemiec. Zaraz po zjednoczeniu nowo powstałe państwo nie miało nawet ogólnie przyjętego hymnu i godła. Mimo wielu niesnasek społeczeństwo w pewnym stopniu przyjęło z ulgą zjednoczenie.

Droga do zjednoczenia żelazem i krwią

W Niemczech, wraz ze zjednoczeniem Włoch (1861 r.), nieliczna dotąd grupa demokratów zaczęła usilnie głosić idee zjednoczeniowe. Dysponowali oni jednak niewielkimi wpływami. Ratunkiem dla jedności Niemiec było obsadzenie w 1862 roku przez króla pruskiego Ottona von Bismarcka na stanowisku premiera rządu pruskiego (piastował ten urząd nieprzerwanie od 1862 do 1890 roku). Pod względem ekonomicznym i gospodarczym Niemcy były w zasadzie zjednoczone, a to za sprawą Związku Celnego utworzonego w 1834 roku i w kolejnych latach stale poszerzanego. Bismarck, zdając sobie sprawę z niemożności utworzenia silnego, scentralizowanego państwa w środku Europy bez politycznych sojuszy, zaczął takowych poszukiwać. Szybko doszedł do porozumienia z Rosją, co ubezpieczało wschodnią flankę jego państwa. Dużym problemem była Austria Habsburgów. Według idei Wielkich Niemiec w skład zjednoczonego państwa wejść miała, oprócz Prus, Bawarii i państewek niemieckich, także Austria; tymczasem ta miała rozliczne problemy wewnętrzne, kumulowane jeszcze przez liczne narody zamieszkujące w granicach jej państwa. Bismarck powoli, acz nieubłaganie, dążył do realizacji swojego życiowego celu. W 1864 roku wspólnie z Austrią wypowiedział wojnę Danii o dwa księstwa – Holsztyn i Szlezwik, które stanowiły około 2/5 całego terytorium tego skandynawskiego kraju. Mimo rozpaczliwego oporu Duńczycy zostali pokonani (dzięki doskonałej taktyce, wykorzystaniu najnowszych zdobyczy techniki wojskowej, a także braku interwencji zarówno ze strony Rosji, jak i Francji), a oba księstwa zostały podzielone pomiędzy zwycięskie państwa. Zwycięstwo to umocniło w dużym stopniu pozycję Bismarcka na arenie zarówno wewnątrzniemieckiej, jak i międzynarodowej.

Bitwa pod Dybbøl w roku 1864. Zdj. Wikimedia Commons
Bitwa pod Dybbøl w roku 1864.
Zdj. Wikimedia Commons

Po zwycięskiej wojnie sojusz Prus i Austrii zaczął się rozpadać, po części spowodowane to było różnymi koncepcjami zjednoczeniowymi. Bismarck popierał ideę Małych Niemiec, czyli zjednoczenia Niemiec pod kierownictwem Prus, bez Austrii. W końcu rozpoczęła się między oboma państwami wojna (Prusy zostały wsparte przez Włochy), z której, po słynnej bitwie pod Sadową, zwycięsko wyszły Prusy. W wyniku zwycięstwa państwa Hohenzollernów Austriacy stracili jakąkolwiek szansę na dzierżenie przewodniej roli w kierowaniu zjednoczeniem Niemiec. Habsburgowie od tego czasu całą uwagę poświęcali na utrzymanie swego państwa w jedności. Bismarck, mimo krytyki, nie upokorzył Austrii, podpisując z nią tajne porozumienia o współpracy. 18 sierpnia 1866 roku z inicjatywy Prus powstał Związek Północnoniemiecki, złożony z 19 państewek, na czele których stanęły Prusy. Bismarck, zostając kanclerzem Związku, dysponował władzą wykonawczą i był odpowiedzialny przed królem Prus i prezydentem Związku. Wilhelm I, pruski król, został także głównym dowódcą armii Związku. Prusy decydowały o polityce międzynarodowej. Z kolei z katolickim południem (Badenią, Wirtembergią i Bawarią) Bismarck podpisał umowy celne, gospodarcze oraz wojskowe. Działania te w pewnym sensie legitymizowały postępowanie Bismarcka na rzecz zjednoczenia Niemiec. Do pełnego sukcesu brakowało mu jedynie zgody Francji, najpoważniejszego gracza w tym regionie oraz głównego przeciwnika tworzącej się Rzeszy. Do wojny doszło ostatecznie w 1870 roku, po części w wyniku słynnej depeszy emskiej. Prusy, wspierane przez niemieckich sojuszników, rozbiły armie francuskie, a pod Sedanem (Prusy odniosły tam wielkie zwycięstwo) do niewoli dostał się sam król Napoleon II wraz z marszałkiem i 39 generałami. 10 maja 1871 roku nowy rząd francuski we Frankfurcie podpisał upokarzający pokój. Francja musiała spłacić kontrybucję wojenną w wysokości 5 mld franków w złocie na rzecz Niemiec. Prusy terytorialnie zwiększono o Alzację i część Lotaryngii (w sumie około 1,6 mln ludzi). Wraz z sukcesami wojennymi wzrastało w Niemczech poczucie solidarności i dumy. Po długich negocjacjach, w czasie których Bawaria upierała się przy nadaniu jej równoprawnego charakteru względem Prus, doszło do kompromisu. Parlamenty państw południowych przegłosowane większością 2/3 głosów musiały przystać na propozycje Bismarcka, by dołączyć do II Rzeszy.

Proklamacja Rzeszy Niemieckiej w Sali Zwierciadlanej pałacu wersalskiego (Obraz Antona von Alexandra z 1885 r.) Zdj. Wikimedia Commons
Proklamacja Rzeszy Niemieckiej w Sali Zwierciadlanej pałacu wersalskiego (Obraz Antona von Alexandra z 1885 r.)
Zdj. Wikimedia Commons

18 stycznia 1871 roku w Wersalu (w rocznicę koronacji pierwszego króla Prus w 1701 roku), w sali Lustrzanej (inaczej zwanej Zwierciadlaną) Wilhelm I został wyniesiony do godności cesarza niemieckiego.

3 komentarze

  1. czeslav19

    drobna pomyłka, na samym końcu powinno byc ,,Nie zmieniało to faktu, że od 1871 roku”. Po za tym świetny artykuł, serdecznie pozdrawiam 🙂

  2. nie król Napoleon II tylko cesarz Napoleon III ale tak to swienty artykul. Pozdrawiam

  3. dziękuje bardzo za zwrócenie uwago. Pozdrawiam

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*