Na podstawie zaleceń konserwatorskich usunięto drzewa z ruin XIV-wiecznego zamku w Złotorii k. Torunia (woj. kujawsko-pomorskie). Ma to na celu przywrócenie stanu ekspozycji zabytku do poziomu sprzed 2018 roku, kiedy to podobne prace były już wykonywane.
W ostatnich tygodniach temat wycinki wzbudził zaniepokojenie mieszkańców gminy Lubicz i Torunia, którzy zgłaszali reporterom wątpliwości dotyczące skali prowadzonych prac oraz ich zgodności z zaleceniami konserwatorskimi. Wójt gminy Lubicz Marek Nicewicz zapewnił, że usunięcie roślinności nastąpiło zgodnie z zaleceniami Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków (WUOZ) w Toruniu.
WUOZ potwierdził, że kontrola przeprowadzona w 2024 roku wykazała znaczne zarastanie ruin przez drzewa i krzewy, których systemy korzeniowe przenikały w głąb kamienno-ceglanych murów, powodując ich degradację. Dodatkowo, liczne samosiewy doprowadziły do zatarcia zarysu murów obwodowych, szczególnie w części wschodniej, co negatywnie wpłynęło na widoczność zamku w krajobrazie kulturowym Złotorii.
W wyniku przeprowadzonej analizy konserwator zabytków zalecił, by usunięto drzewa z ruin XIV-wiecznego zamku w Złotorii wrastających w struktury ruin oraz tych, których stan fitosanitarny oceniono jako nieodpowiedni. Dodatkowo, w celu poprawy ekspozycji zamku, konieczne było usunięcie obumarłych i nierokujących drzew znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie zabytku.
Gmina Lubicz realizując zalecenia WUOZ, dokonała wymaganych prac, a w kolejnych latach zobowiązana będzie do monitorowania stanu roślinności na terenie ruin i podejmowania stosownych działań prewencyjnych.
Historia XIV-wiecznego zamku w Złotorii
Zamek w Złotorii został wzniesiony w 1343 roku na polecenie króla Kazimierza Wielkiego. Jego głównym celem było zabezpieczenie granicy Ziemi Dobrzyńskiej oraz kontrola działań Zakonu Krzyżackiego w Toruniu. Warownię wybudowano na miejscu starszego, drewnianego grodu książąt mazowieckich, istniejącego od czasów wczesnego średniowiecza.
Po śmierci Kazimierza Wielkiego w 1370 roku, zamek przeszedł w ręce Kaźka Słupskiego, lecz 9 września 1373 roku opanował go Władysław Biały, książę gniewkowski, który podstępnie uwięził burgrabiego zamku, Mikołaja Romlika.
Licząc na łaskę króla Ludwika Węgierskiego, książę wkrótce zwrócił mu warownię. Jednak już 16 sierpnia 1375 roku, wspierany przez rycerzy burgundzkich, ponownie przejął zamek i rozpoczął z niego najazdy na Kujawy. Doprowadziło to do interwencji wojsk królewskich, które 1 czerwca 1376 roku rozpoczęły oblężenie warowni.
W trakcie walk, w lipcu 1376 roku, śmiertelnie ranny został Kaźko Słupski, który po kilku miesiącach zmarł. Ostatecznie, na początku 1377 roku, Władysław Biały poddał zamek wojskom królewskim. Następnie, w latach 1379–1392, warownia należała do Władysława Opolczyka, który otrzymał ją wraz z ziemią dobrzyńską i częścią Kujaw od Ludwika Węgierskiego.
Władysław Opolczyk utrzymywał dobre relacje z Krzyżakami, co doprowadziło do bezprawnego oddania zamku w zastaw Zakonowi Krzyżackiemu w maju 1391 roku za 50 tysięcy florenów. Ten akt stał się jednym z powodów konfliktu księcia z królem Władysławem Jagiełłą, który w 1404 roku, na mocy ugody z Raciążka, odzyskał warownię.
W trakcie Wojny z Zakonem Krzyżackim, 2 września 1409 roku, po ośmiodniowym oblężeniu, zamek został zdobyty i zniszczony na rozkaz wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena. Polska załoga została wymordowana przy akompaniamencie muzyki.
W maju 1411 roku, w pobliżu zniszczonej warowni, wymieniono opieczętowane dokumenty I pokoju toruńskiego, który przywrócił zamek Królestwu Polskiemu i zobowiązał Krzyżaków do wypłaty odszkodowania w wysokości około 3 ton srebra. Jednak II pokój toruński sprawił, że warownia straciła swoje znaczenie militarne, ponieważ zniknęła pobliska granica państwowa na Drwęcy.
Na początku XIX wieku, pozostałości zamku zaczęto rozbierać, jednak proces ten szybko zaniechano z powodu niezwykle mocnej zaprawy użytej do jego budowy.
Zamek wzniesiono w stylu gotyckim, z wykorzystaniem mocno palonej cegły. Jego plan opierał się na wydłużonym prostokącie i obejmował budynek mieszkalny, otoczony murem dziedziniec, wieżę obronną ze skarpami oraz przedzamcze. Od wschodu całość zabezpieczała fosa. Powierzchnia warowni wynosiła około 1750 m². Do dziś zachowały się fragmenty kwadratowej wieży o dwóch kondygnacjach, część murów obwodowych oraz pozostałości murów przedzamcza.
Źródło: PAP
Fot. Ruiny zamku w Złotorii, domena publiczna
