Tego dnia 1868 roku rozpoczęło się starcie między szogunatem Tokugawa a Dworem Cesarskim Japonii – wojna Boshin. Zakończyła się porażką szogunatu i rozpoczęła serię przemian politycznych i społecznych w kraju
Wojna Boshin wybuchła w Japonii w 1868 roku, między siłami frakcji cesarskiej a siłami szogunatu Tokugawa. Konflikt był rezultatem napięć związanych z obecnością cudzoziemców i traktowaniem przez bakufu Tokugawów po otwarciu kraju na świat w 1853 roku.
Zwycięstwo cesarskiej frakcji przyczyniło się do upadku szogunatu, zakończyło epokę feudalną i rozpoczęło okres Meiji, charakteryzujący się modernizacją i transformacją społeczeństwa japońskiego. Wojna miała także wymiar międzynarodowy, odzwierciedlając rywalizację Francji i Wielkiej Brytanii, a jej następstwa obejmowały likwidację systemu klasowego, zubożenie samurajów oraz wprowadzenie reform społecznych i politycznych.
W skrócie:
- Wojna Boshin rozpoczęła się w 1868 roku w Japonii między siłami szogunatu Tokugawa a frakcją dążącą do przywrócenia władzy cesarskiej. Napięcia wynikały z obecności cudzoziemców, wpływu oraz kontrowersji wobec otwarcia kraju na świat. Sojusz klanów samurajów, takich jak Satsuma, Choshu i Tosa, doprowadził do rezygnacji szoguna Yoshinobu Tokugawa.
- Zamachy stanu w domenie Choshu doprowadziły do drugiej ekspedycji szogunatu. Jednak sojusz Choshu i Satsumy oraz odejście Yoshinobu z władzy przyczyniły się do ogłoszenia restauracji cesarskiej. Konflikt między stronami zakończył się pokonaniem szogunatu podczas bitwy pod Toba-Fushimi.
- Po klęsce szogunatu, zwolennicy Yoshinobu ogłosili niepodległą Republikę Ezo na północy Japonii. Jednak siły cesarskie szybko pokonały rebeliantów podczas kampanii na Hokkaido, zamykając ten epizod wojny Boshin.
- Zwycięstwo cesarskiej frakcji przypieczętowało koniec ery szogunatu Tokugawa i inaugurację okresu Meiji. Reformy Meiji przyniosły modernizację kraju, zniesienie feudalnych struktur, likwidację klas społecznych i otwarcie Japonii na wpływy zachodnie. Wojna Boshin była kluczowym momentem kształtującym nowoczesne oblicze Japonii.
Wojna Boshin – geneza
Wojna Boshin miała swój początek w 1868 roku w Japonii. Toczyła się między siłami szogunatu Tokugawa a grupą dążącą do objęcia władzy politycznej w imieniu Dworu Cesarskiego. Wojnę zapoczątkowało niezadowolenie z powodu obecności cudzoziemców, ich wpływu oraz w kontrowersyjnym traktowaniu przez bakufu Tokugawów, szczególnie po otwarciu kraju na świat w 1853 roku.
Wzrastające napięcia doprowadziły do współpracy klanów samurajów, takich jak Satsuma, Choshu i Tosa, z oficjelami dworskimi i cesarzem Kōmei, a później Mutsuhito. Szogun Yoshinobu Tokugawa zdając sobie sprawę z narastających napięć, zrezygnował ze swojego urzędu, oddając władzę cesarzowi Mutsuhito. Mimo to, militarne posunięcia wojsk cesarskich doprowadziły do wybuchu walk.
W wyniku serii bitew, zakończonych sukcesem frakcji cesarskiej w Edo, Yoshinobu uległ i uciekł, co zakończyło się zakładaniem Republiki Ezo przez jego zwolenników. Jednak po porażce w zatoce Hakodate, zwycięska frakcja cesarska zrezygnowała z planu wyrzucenia obcokrajowców, przyjmując politykę modernizacji Japonii i renegocjacji traktatów z zachodnimi mocarstwami.
Wojna Boshin miała także wymiar międzynarodowy, odzwierciedlając rywalizację pomiędzy Cesarstwem Francuskim, popierającym szogunat, a Wielką Brytanią, która wspierała rebeliantów w zachodniej Japonii i nowy rząd Meiji.
Ostatecznie, dzięki zabiegom przywódców, jak Takamori Saigō, pojednanie miało miejsce, a lojaliści Tokugawów znaleźli miejsce w nowym rządzie, kończąc tym samym epokę szogunatu i zapoczątkowując okres restauracji Meiji.
Zamachy stanu podczas wojny Boshin
W wyniku zamachów stanu w domenie Choshu w Japonii doszło do przejęcia władzy przez przeciwników szogunatu, co zmusiło rody Tokugawa do podjęcia drugiej ekspedycji do zbuntowanej domeny.
Wydarzenia te przyczyniły się do zawarcia sekretnego sojuszu między Choshu a Satsumą. Latem 1866 roku Choshu pokonało szogunat, powodując utratę jego żołnierzy i autorytetu.
Zmiany władzy były jeszcze bardziej złożone z powodu śmierci szoguna Iemochi i cesarza Kōmei pod koniec tego samego roku, zastąpionych przez Yoshinobu i Mutsuhito. 9 listopada 1867 roku Satsuma i Choshu, w imieniu nowego cesarza, wydaliły Yoshinobu, co formalnie zakończyło szogunat Tokugawów.
Jednak pomimo formalnej rezygnacji Yoshinobu, aparat państwowy szogunatu nadal utrzymywał wpływy. W rezultacie, wojska cesarskie opanowały pałac w Kioto 3 stycznia 1868 roku, a cesarz Mutsuhito zadeklarował powrót do władzy. Konflikt między stronami doprowadził do deklaracji restauracji cesarskiej, jednak Takamori Saigo domagał się zniesienia tytułu szoguna i konfiskaty ziem Yoshinobu.
W międzyczasie, Yoshinobu, choć początkowo zgadzał się na warunki cesarza, 17 stycznia 1868 roku ogłosił, że proklamacja restauracji nie jest dla niego wiążąca. Zarządził przygotowania do ataku na Kioto, który miał być przeprowadzony 24 stycznia.
W wyniku napięć doszło do licznych podpaleń i starć, które kulminowały atakiem na rezydencję daimyo Satsumy, za co siły szogunatu zemściły się paląc pałac i eliminując przeciwników.
Uzbrojenie i stan obu stron
Podczas wojny Boshin w XIX wieku, zarówno siły Choshu i Satsumy, jak i wojska szogunatu Tokugawów, były zaopatrzone w różnorodną broń, odzwierciedlającą mieszankę tradycji i nowoczesności.
Siły Choshu i Satsumy, będące zwolennikami modernizacji, posiadały zaawansowane uzbrojenie, w tym haubice Armstronga, karabiny na pociski Minié i kartaczownice Gatlinga. Szogunat, natomiast, miał jednostki elitarne szkolone przez francuską misję wojskową, ale także korzystał z przestarzałych formacji i broni.
Uzbrojenie obejmowało różnorodne rodzaje broni palnej, importowane z krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych. Siły szogunatu zamawiały nowoczesne karabiny, takie jak Dreysego i Chassepot, oraz posiadały tradycyjne tanegashimy. Wojska cesarskie, zwłaszcza z Tosy, używały karabinów na pociski Minié i amerykańskich, powtarzalnych karabinów Spencera.
Ważną rolę odegrały również artyleria i okręty wojenne. Obydwie strony były zaopatrzone w nowoczesne haubice Armstronga, a marynarka wojenna używała pancerników, korwet i parowców, w tym Kotetsu i Kanrin Maru. Przewaga morska początkowo była po stronie szogunatu, ale po bitwie pod Toba-Fushimi Kotetsu trafił na stronę cesarza.
Mundury także różniły się między stronami, gdzie zmodernizowane oddziały nosiły mundury w stylu zachodnim, a tradycyjne oddziały zachowywały stroje samurajskie. Oficerowie szogunatu często nosili francuskie mundury, podczas gdy oddziały cesarskie wprowadzały nietypowe nakrycia głowy, takie jak “niedźwiedzie” o różnych kolorach symbolizujących różne domeny.
Wojna Boshin – początek
27 stycznia 1868 roku doszło do decydującego starcia wojny Boshin pomiędzy wojskami szogunatu Tokugawów a siłami Choshu i Satsumy. Mimo liczebnej przewagi armii szoguna, trzy razy mniejsze wojska cesarskie wyposażone były w nowoczesne haubice, karabiny Minié i kartaczownice Gatlinga. Po nierozstrzygniętym początku walk, cesarski proporzec został przekazany oddziałom broniącym, a książę Akihito Komatsu został naczelnym dowódcą sił zbrojnych.
W wyniku zdrady lokalnych daimyō, wcześniej lojalnych szogunowi, wielu z nich przeszło na stronę cesarza. 7 lutego Yoshinobu Tokugawa zbiegł z Osaki do Edo na pokładzie Kaiyo Maru, a demoralizacja i zdrada szogunatu doprowadziły do zwycięstwa sił cesarskich w bitwie pod Toba-Fushimi.
W tym samym czasie miała miejsce pierwsza bitwa morska pomiędzy flotą szogunatu a flotą domeny Satsuma u wybrzeży prowincji Awa. Choć zaangażowanych okrętów było niewiele, bitwa zakończyła się zwycięstwem szogunatu.
Mimo sukcesów cesarskich, na początku lutego ministrowie obcych mocarstw w Hyogo nadal uznawali szogunat za jedyną prawowitą władzę. Jednak delegat cesarski przekonał ich, że szogunat został rozwiązany, porty zostaną otwarte, a obywatele zagraniczni będą chronieni.
Mimo tego, w kolejnych miesiącach doszło do aktów przemocy ksenofobicznej, m.in. morderstwa francuskich marynarzy i ataku na brytyjskiego ambasadora w Kioto.
Republika Edo i kampania Hokkaido
27 stycznia 1869 roku ogłoszono niepodległą Republikę Ezo w Japonii, opartą na strukturze Stanów Zjednoczonych. Enomoto Takeaki został wybrany na pierwszego prezydenta. To pierwsza elekcja w Japonii, w której struktura feudalna kierowana przez wojskowych była normą. Republika starała się uzyskać uznanie obcych mocarstw, a Francja i Wielka Brytania wyraziły warunkowe poparcie.
Zimą 1868-1869 roku ufortyfikowano południowy półwysep w pobliżu Hakodate, gdzie znajdowała się forteca Goryokaku. Wojska, zorganizowane pod francusko-japońskim dowództwem, podzielono na cztery brygady. Każda z nich była dowodzona przez francuskiego oficera i dzieliła się na półbrygady dowodzone przez Japończyków.
Siły cesarskie wysłały flotę i 7000 żołnierzy piechoty na Hokkaido, zwyciężając w bitwie o Hakodate i zdobywając Goryokaku. Enomoto Takeaki poddał się 26 czerwca, a zarząd nad fortecą przekazano Kiyotace Kurodzie. Wyspę przemianowano na Hokkaido 20 września 1869 roku, co było ostatnim aktem wojny Boshin.
Enomoto Takeaki podjął starania o ustanowienie rządu na Hokkaido nie tylko dla rodu Tokugawa, lecz także w celu ochrony reszty kraju. Ezo nie było uważane za integralną część Japonii, co sprawiło, że utworzenie republiki nie było postrzegane jako akt secesji, lecz wprowadzenia nowego polityczno-społecznego bytu na Ezo.
Skazany na krótkotrwałe więzienie, Enomoto Takeaki został zwolniony w 1872 roku, przyjmując stanowisko w Agencji Ziemskiej Hokkaido. Później pełnił funkcje ministerialne w rządzie Meiji i był wysłannikiem do Rosji.
Przebieg wojny Boshin – ciąg dalszy
W lutym 1868 roku, przy współpracy z francuskim ambasadorem Léonem Rochesem, opracowywany był plan powstrzymania cesarskiego natarcia pod Odawarą, ostatnim kluczowym punktem przed Edo.
Niemniej, szogun Yoshinobu zrezygnował z tego planu, co zszokowało L. Rochesa, który zrezygnował ze stanowiska doradcy. W marcu tego samego roku, pod wpływem brytyjskiego ministra Smitha-Parkesa, obce mocarstwa podpisały umowę o ścisłej neutralności, zobowiązując się do nieinterweniowania ani nieudzielania pomocy wojskowej żadnej ze stron konfliktu.
Takamori Saigo, po odniesieniu zwycięstwa pod Koshu-Katsunumą, poprowadził wojska cesarskie na północ i wschód Japonii. W maju 1868 roku zmusił obrońców Edo do bezwarunkowej kapitulacji po negocjacjach szoguna Kaishu Katsu. Pomimo tego, niektóre grupy kontynuowały czynny opór, a walki zakończyły się pokonaniem ich pod Ueno w lipcu 1868 roku.
Dowódca marynarki bakufu, Takeaki Enomoto, odmówił poddania swoich okrętów i uciekł na północ z flotą oraz wojskiem, mając nadzieję na kontratak po sojuszu z daimyo z północy. Flota Enomoto dotarła do portu w Sendai w sierpniu 1868 roku.
Mimo że Sojusz Północny był liczny, był słabo uzbrojony i opierał się głównie na tradycyjnych metodach walki. Z drugiej strony daimyo Nagaoki był w stanie wystawić dwie z trzech kartaczownic Gatlinga w Japonii oraz nowoczesne francuskie karabiny.
Na terenie regionu Hokuetsu na wybrzeżu Morza Japońskiego miały miejsce potyczki, ale wojska cesarskie pokonały Sojusz Północny, zwłaszcza podczas bitwy o zamek Aizu-Wakamatsu w październiku 1868 roku. W wyniku tych wydarzeń Edo zostało przemianowane na Tokio, a Aizu poddało się 6 listopada, kończąc tym samym wojnę Boshin.
Najważniejsze starcia w wojnie Boshin
- Bitwa pod Toba-Fushimi (27-31 stycznia 1868): decydujące starcie między wojskami szogunatu Tokugawa a siłami Choshu i Satsumy. Pomimo przewagi liczebnej szogunatu, siły cesarskie wyposażone w nowoczesne uzbrojenie odniosły zwycięstwo, co zakończyło się ucieczką Yoshinobu Tokugawa.
- Bitwa morska u wybrzeży prowincji Awa (luty 1868): pierwsza bitwa morska pomiędzy flotą szogunatu a flotą domeny Satsuma. Mimo niewielkiego zaangażowania okrętów, bitwa zakończyła się zwycięstwem szogunatu.
- Bitwa o zamek Aizu-Wakamatsu (październik 1868): jedno z ostatnich starć, które zakończyło się zdobyciem zamku Aizu-Wakamatsu przez wojska cesarskie, co przyczyniło się do końca oporu w północnej części Japonii.
- Bitwa o Kioto (styczeń 1868): siły cesarskie opanowały pałac w Kioto, co doprowadziło do ogłoszenia przez cesarza Mutsuhito powrotu do władzy i deklaracji restauracji cesarskiej.
- Bitwa pod Ueno (lipiec 1868): walki zakończyły się pokonaniem opornych grup pod Ueno, co było kolejnym etapem zwycięstwa wojsk cesarskich w trakcie wojny Boshin.
- Bitwa pod Koshu-Katsunuma (maj 1868): zwycięska bitwa Takamoriego Saigo, który poprowadził wojska cesarskie na północ i wschód Japonii, zmuszając obrońców Edo do bezwarunkowej kapitulacji.
Znaczenie wojny Boshin
Wojna Boshin zaznaczyła koniec ery szogunatu Tokugawa, trwającej ponad 250 lat. Zwycięstwo frakcji cesarskiej przypieczętowało restaurację cesarską, przywracając władzę cesarzowi Mutsuhito i inaugurując okres Meiji. Ten okres był kluczowy dla transformacji Japonii, wprowadzając nowoczesne instytucje i oznaczając koniec feudalnych struktur społecznych.
Wojna Boshin otworzyła nowy rozdział w historii Japonii, znosząc system klasowy i przywileje samurajów. Reformy Meiji podjęte po wojnie obejmowały modernizację sił zbrojnych, rozwój infrastruktury i przemysłu oraz wprowadzenie nowoczesnego systemu edukacji.
Otwarcie kraju na świat zakończyło izolacjonistyczną politykę, a Japonia nawiązała kontakty dyplomatyczne z mocarstwami zachodnimi. Walki miały także wpływ na przemiany społeczne, urbanizację i równość obywateli przed prawem.
Warto zauważyć, że wojna Boshin nie tylko zakończyła jedno z najdłuższych panowań szogunatu, ale również doprowadziła do powstania Republiki Ezo na Hokkaido. Choć krótkotrwała, była ona eksperymentem politycznym, który wskazywał na starania o utrzymanie tradycyjnych wartości samurajskich.
W rezultacie, wojna Boshin stanowiła kluczowy moment, kształtując nowoczesne oblicze Japonii i legitymizując władzę cesarską, która przyczyniła się do gwałtownego postępu społeczno-gospodarczego w okresie Meiji.
Następstwa wojny Boshin
Po zwycięstwie nad szogunatu Tokugawa w wyniku wojny Boshin, Japonia przeszła przez zasadnicze przemiany polityczne i społeczne. Nowe władze, zjednoczone pod cesarskim dworem, podjęły się unifikacji kraju.
W kwietniu 1868 roku ogłoszono Przysięgę cesarską w pięciu artykułach, której celem było otwarcie debat nad problemami państwa, zwiększenie partycypacji społeczeństwa w tworzeniu decyzji oraz promowanie sprawiedliwości i prawa.
W 1871 roku cesarskim edyktem zlikwidowano feudalne domeny, zastępując je nowo utworzonymi prefekturami. Zmiana ta, łącząca się z wywłaszczeniem i zniesieniem klasy samurajów, przyczyniła się do zubożenia tej grupy społecznej. W rezultacie członkowie kluczowych domen, takich jak Satsuma, Choshu i Tosa, objęli istotne stanowiska w nowym rządzie.
W 1869 roku wzniesiono chram Yasukuni-jinja w Tokio, honorujący poległych w wojnie Boshin, co symbolicznie uwieczniło ważne wydarzenia tego okresu. Jednakże, w wyniku wprowadzonych reform, niektóre napięcia społeczne pojawiły się na Kiusiu, co doprowadziło do rebelii domeny Saga w 1874 roku, a następnie rebelii Choshu w 1876 roku.
Najbardziej znanym zrywem przeciwników nowego rządu był bunt samurajów z Satsumy pod przywództwem Takamoriego Saigo w 1877 roku, zakończony bohaterską porażką pod Shiroyamą.
Mimo tych oporów, Japonia kontynuowała modernizację kraju, wprowadzając nowości takie jak obowiązek szkolny, zniesienie zasad klasowych konfucjańskiego pochodzenia, a kulminacją reform było wprowadzenie Konstytucji Meiji w 1890 roku. W ten sposób wojna Boshin zapoczątkowała epokę Meiji, przynoszącą dynamiczne zmiany w strukturze społecznej i politycznej kraju.
Źródła:
- Boshin War, New World Encyclopedia [dostęp 25.01.2024].
- Bolitho Harold, Treasures among Men: The Feudal Daimyo in Tokugawa Japan, New Haven: Yale University Press, 1974.
- DeVere Brown Sidney, Nagasaki in the Meiji Restoration: Choshu loyalists and British arms merchants, 1994. [dostęp 25.01.2024].
- Wojna Boshinów, History Maps [dostęp 25.01.2024].
