Bair Irincheev, Wojna fińsko-sowiecka
Stalowe kolosy utknęły w śnieżnych zaspach, a zmarznięci czerwonoarmiści ginęli w leśnych pułapkach, które zastawili na nich znacznie mniej liczni Finowie. Gdy w 1939 roku Stalin rzucał swoją armię na północ, spodziewał się szybkiego triumfu – zamiast tego dostał jedną z najbardziej upokarzających porażek w historii Związku Sowieckiego. Książka Wojna fińsko-sowiecka Baira Irincheeva to wciągająca opowieść o tym, jak mały, ale zdeterminowany naród zatrzymał machinę wojenną imperium.
Dawid kontra Goliat. Poza biblijną opowieścią rzadko z takiego pojedynku, ten słabszy wychodzi zwycięsko. Jednak w 1940 roku Finom to się udało!
Wojna zimowa cały czas wzbudza zainteresowanie wśród pasjonatów wojskowości. Mocarstwo zatrzymane przez skandynawski kraj. Sromotna porażka największej wówczas armii na świecie. Stalin rozpoczynając konflikt w listopadzie 1939 r. zdecydowanie nie spodziewał się aż takiego blamażu.
Finowi odnieśli sukces wykorzystując atuty własne oraz słabości przeciwnika. Co prawda pokój podpisany w Moskwie w marcu 1940 r. teoretycznie był zwycięski dla Związku Sowieckiego. Jednakże było to pyrrusowe zwycięstwo.
W Polsce wydano już trochę książek dotyczących wojny zimowej. Jednak i tak warto zapoznać się z opisem działań zbrojnych w tym konflikcie przedstawionym przez B. Irincheeva.
Różne teatry działań
Wiele osób myśląc o wojnie zimowej, widzi oczami wyobraźni fińskich narciarzy robiących zasadzki na oddziały Armii Czerwonej. Śnieg, las, skrajny mróz… Pogromy setek czerwonoarmistów uwięzionych w motti. Obraz ten oddaje przebieg walk na wschodniej granicy Finlandii z ZSRS.
Odmiennie wyglądały działania wojenne na Przesmyku Karelskim. Stabilna linia frontu. Szturmy na fortyfikacje stałe i polowe. To właśnie ten teatr działań okazał się decydujący dla wyniku zarówno wojny zimowej, jak i późniejszej wojny kontynuacyjnej.
Dlatego mądrym wyborem ze strony B. Irincheeva był podział na rozdziały odnoszące się do poszczególnych odcinków frontu. Zdecydowanie ułatwia to orientację w sytuacji militarnej na poszczególnych odcinkach.
Styl RM
Wojna fińsko-sowiecka jest klasycznym przykładem książek wydawanych przez warszawskie wydawnictwo. Czytelna czcionka, narracja przeplatana czasem ilustracjami (mapami lub fotografiami), format niekolidujący z wygodną pozycją do czytania.
Autor
Bair Irincheev w czasach ZSRS, w ówczesnym Leningradzie. Jest pasjonatem historii. Poświęcił się zwłaszcza zmaganiom militarnym między Finlandią z Związkiem Sowieckim podczas II wojny światowej. W Wyborgu otworzył wystawę Przesmyk Karelski. Wojna 1939-1944, która później rozrosła się do Muzeum Wojskowego Przesmyku Karelskiego.
Przez pewien czas mieszkał w Finlandii, gdzie prowadził firmę turystyczną. Ożenił się też z Finką. Dzięki znajomości języka fińskiego prowadził swoje badania także w tamtejszych archiwach.
W 2024 r. był świadkiem w pokazowym procesie, w którym Finlandię oskarżono o ludobójstwo podczas okupacji Karelii Wschodniej.
Na polskim rynku wydawniczym jest dostępna tylko jedna z jego prac: Wojna zimowa. Białe piekło Sowietów. Wydawnictwo RM postanowiło po raz kolejny wydać tę książkę. Tym razem, już czwarte wydanie, nosi tytuł: Wojna fińsko-sowiecka[1].
Należy pamiętać, czego oczekiwać po książce
Przeglądając Internet zauważyłem pewne głosy krytyki skierowane wobec tej książki. Zarzuty koncentrowały się wokół dwóch kwestii: brak przedstawienia tła międzynarodowego i politycznego oraz nieomówienia przez autora działań w powietrzu i na wodzie podczas wojny zimowej.
Nie ukrywam, że trochę mnie to zaskoczyło. Autor we wstępie książki zastrzegł co będzie przedmiotem jego narracji – walki sił lądowych[2]. Jeśli ktoś chciałby rozszerzyć swoją wiedzę w tym zakresie to bez problemu znajdzie publikacje, w których opisano szerzej tło polityczne konfliktu[3] lub zagadnienia militarne[4].
Wojna fińsko-sowiecka – ocena w pigułce
Jest to kolejne wydanie kompleksowej pracy o działaniach sił lądowych podczas wojny zimowej. Myślę, że książka zainteresuje każdego chętnego, który chciałby poznać szczegółowy przebieg walk między Finlandią a Związkiem Sowieckim w latach 1939-1940. Pasjonaci II wojny światowej na pewno spędzą mile czas podczas lektury.
[1] B. Irincheev, Wojna fińsko-sowiecka, Warszawa 2025.
[2] Tamże, s. 8.
[3] Np. A. Kastory, Finlandia w polityce mocarstw 1939-1940, Kraków 1993; O. Jussila, S. Hentilä, J. Nevakivi, Historia polityczna Finlandii 1809-1999, Kraków 2001.
[4] Np. C. Grzelak, Armia Stalina 1939-1941. Zbrojne ramię polityki ZSRS, Kielce-Piotrków Trybunalski-Warszawa 2010; P. Jowett, B. Snodgrass, Finlandia w wojnie 1939-1945, Warszawa 2010; C. G. Mannerheim, Wspomnienia, Warszawa 2017; E. Luukkanen, Myśliwce nad Finlandią. Wspomnienia pilota dwóch wojen, Zakrzewo 2018.
Wydawnictwo RM
Ocena recenzenta: 6/6
Błażej Jankowski
Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem RM. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
