Anna Łozowska-Patynowska, Wszystkie chwyty dozwolone? Warianty gry o władzę w Kronice Polskiej Mistrza Wincentego zwanego Kadłubkiem
Studia nad średniowiecznymi kronikami potrafią zmęczyć, czy znudzić nawet najwytrwalszych fascynatów historii. Jednak książka, której recenzję właśnie czytasz drogi czytelniku, jest pięknym wyjątkiem od reguły. Analiza historyczno literacka autorki ukazuje zupełnie inne podejście do studiowania średniowiecznych kronik. Właśnie poprzez analizę literacką, różni się od poważnych tekstów, które skupiają się bardziej na wydarzeniach niż sposobie ich przedstawienia przez kronikarza.
Problem władzy, walki o nią i mechanizmy ją determinujące są podstawą badawczą w książce. Praca ma za cel wyjaśnienie kluczowych problemów związanych z osobą MIstrza Wincentego. Składa się na nie wstęp skupiony na jego urodzeniu, wychowaniu i oczywiście środowisku, w którym zdobywał edukację. Następnie autorka stara się przedstawić dojście Mistrza do pozycji na dworze Kazimierza Sprawiedliwego i jego relacjach ze swoim mecenasem.
Kolejnym punktem rozważań są relacje tekstu Mistrza Wincentego z innymi podobnymi dziełami tego okresu, który słusznie określany jest w literaturze jako renesans XII wieku. W tej części książki autorka próbuje odczytać jakie były inspiracje Kadłubka oraz jaki był faktycznie jego światopogląd na ten wyjątkowy okres w dziejach, który z pewnością dla intelektualistów w nim żyjących był zauważalny.
Ważną dla poznania wielkiego dzieła jest sprawa pamięci historycznej, którą kronikarz ukazuje poprzez nawiązania do przeszłości. Starożytne dzieje są czymś wielkim i wartym pamiętania, Poprzez ukazanie legendarnych historii Kadłubek próbuje ukształcić światopogląd Kazimierza. Usprawiedliwia jego przejęcie władzy wbrew zasadom ustalonym przez Bolesława Krzywoustego. Powołuje się na liczne starożytne historie, które nadają kontekstu, by władza zagarnięta przez Kazimierza była zlegitymizowana.
I to jest clue całej książki Anny Łozowskiej-Patynowskiej. Przejęcie władzy dzięki zgodzie panów małopolskich na zajęcie tronu w stolicy kraju, kwestie prawne i hipotezy dotyczące wpływu kroniki Kadłubka na wyjaśnienie zdarzeń i usankcjonowanie stanu rzeczy.
Walory samej kroniki są nie do przecenienia, gdyż Wincenty okazał się autorem ponadczasowym. Jego dzieło zostało nawet podręcznikiem do nauki retoryki w Polsce.
Struktura
Książka jest wydana chyba perfekcyjnie. Jestem pod wielkim wrażeniem staranności publikacji. Twarda oprawa zawiera ponad 500 stron tekstu. Praca dzieli się na sześć rozdziałów.
Na okładce znajduje się witraż albo portal przedstawiający drzewo. I tu mam chyba jeden z głównych zarzutów do wydawcy, który skorzystał z darmowej grafiki. Szkoda, gdyż czuć, że jest to trochę generyczna okładka a potencjał zdecydowanie jest wielki.
Każdy rozdział rozpoczyna się inicjałem niczym ze średniowiecznej kronili.
Ocena i opinia
Wielką, jak nie największą zaletą książki jest to, że autorka łączy narzędzia historiografii, literaturoznawstwa i hermeneutyki. Analiza takich kategorii, jak mit, legenda,polityka pamięci, pozwala autorce ukazać Kronikę polską jako tekst wielowarstwowy. Szczególnie interesujące są interpretacje wątków legendarnych (Piast, Popiel, Aleksander Macedoński) oraz ich funkcji w procesie budowania średniowiecznej świadomości „narodowej”.
Dla nieznających tematu, książka będzie też niesamowitym wstępem do poznania epoki przełomu XII i XIII wieku. Autorka przekonująco Kadłubka go nie tylko jako kronikarza, lecz także jako aktywnego uczestnika gry politycznej, duchownego świadomego siły słowa i narracji historycznej. By to osiągnąć badaczka musiała przebrnąć przez olbrzymią bazę źródłową.
Pewnym mankamentem monografii może być jej objętość oraz momentami nadmierna szczegółowość wywodu, która może utrudniać lekturę czytelnikom mniej obeznanym z problematyką średniowiecznej historiografii. Bo przecież historiografia, czyli sposób pisania o historii w średniowieczu jest tutaj w centrum wywodu.
Podsumowując, książka Anny Łozowskiej-Patynowskiej jest ważnym i oryginalnym osiągnięciem badawczym. Stanowi cenny wkład w studia nad Kroniką polską Mistrza Wincentego Kadłubka, a zarazem inspirującą propozycję interpretacyjną dla historyków, literaturoznawców i badaczy kultury średniowiecza. Praca ta potwierdza, że refleksja nad dawnymi mechanizmami władzy pozostaje aktualna także we współczesnym dyskursie humanistycznym.
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku
Ocena: 6/6
Remigiusz Gogosz
Egzemplarz recenzencki otrzymany od Wydawnictwa Naukowego Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
