Wybuch pierwszej wojny światowej sprawił, że wszystkie imperia zachodnie skupiły swoją uwagę przede wszystkim na europejskich frontach. Japończycy postanowili wykorzystać sytuację i rozpocząć proces podporządkowywania sobie Chin w podobny sposób, jak wcześniej zrobili to w wypadku Korei. Tokio w światowym konflikcie stanęło po stronie Państw Ententy, po czym wojska japońskie zajęły niemieckie koncesje znajdujące się na Półwyspie Shandong[29]. W styczniu 1915 roku Japonia wystosowała do Republiki Chińskiej listę 21 żądań, nadających stronie japońskiej szerokie przywileje gospodarcze i wpływy polityczne. Chińskie władze musiały przystanąć na część z punktów, a większość państw Zachodu były zbyt pochłonięta wojną, by móc skutecznie zareagować na zapędy Tokio, z kolei Stany Zjednoczone uznały w 1917 roku szczególne interesy japońskie w Państwie Środka[30].
Okres międzywojenny trwał w Azji krócej niż w Europie. Japonia dążyła do utworzenia wschodnioazjatyckiego imperium, a swoich regionalnych rywali upatrywała przede wszystkich w powstałym na gruzach Rosji Związku Radzieckim oraz w Stanach Zjednoczonych. Chiny, w których konflikt wewnętrzny powoli zmieniał się w wojnę domową pomiędzy rządem centralnym a komunistami, miały w zamysłach Tokio posłużyć jako cel do osiągnięcia własnego celu oraz zaplecze surowcowe. W 1931 roku wojska japońskie zajęły zbrojnie tereny Mandżurii, a dalsze naciski na Pekin doprowadziły w 1937 roku do wybuchu wojny japońsko-chińskiej[31].
W drugiej wojnie światowej głównymi przeciwnikami Japonii były Stany Zjednoczone i Wielka Brytania – sojusznicy z okresu pierwszej wojny. Konflikt zakończył się dla Tokio całkowitą klęską, którą przypieczętowała pierwsza w historii okupacja obcych wojsk na Archipelagu Japońskim, a także zrzeczenie się praktycznie wszystkich nabytków uzyskanych po 1895 roku[32]. Amerykanie, stanowiący główną siłę okupacyjną, narzucili Japończykom program reform polegający w głównej mierze na demokratyzacji, decentralizacji i demilitaryzacji[33].
Druga wojna światowa trwała do roku 1945, jednak Chiny jeszcze przez cztery lata były uwikłane w wojnę domową między nacjonalistami a komunistami. Za datę zakończenia konfliktu uznaje się 1 października 1949 roku, kiedy to Mao Zedong proklamował w Pekinie Chińską Republikę Ludową. W grudniu tego samego roku główne siły nacjonalistów zostały ewakuowane na wyspę Tajwan, a po stłumieniu lokalnych punktów oporu całe kontynentalne Chiny wpadły w ręce komunistów[34]. Jak miało się okazać, zaprzestanie działań zbrojnych wcale nie zaprowadziło Państwa Środka na drogę stabilności i dynamicznego rozwoju. Mao Zedong, który stał na czele Komunistycznej Partii Chin aż do swojej śmierci w roku 1976, rozpoczął serię rewolucyjnych kampanii mających na celu poprowadzić Chińczyków na drogę prawdziwego socjalizmu. Dwie najbardziej znane kampanie – Wielki Skok Naprzód (1958-1962) i Wielka Proletariacka Rewolucja Kulturalna (1965-1976) doprowadziły do dewastacji gospodarki, śmierci dziesiątek milionów osób oraz anarchizacji państwa i jego struktur[35]. Według niektórych badań poziom rolnictwa w Chinach w okresie maoistowskich rewolucji spadł do tego z czasów dynastii Han (206 p.n.e.-202 n.e.), a w przeliczeniu na osobę wydajność stanowiła niewiele ponad 1% wydajności amerykańskiej[36].
W tym samym czasie Japonia przeżywała prawdziwy rozkwit. Reformy dokonane pod presją Stanów Zjednoczonych włączyły Kraj Kwitnącej Wiśni do grona państw demokratycznych, z kolei wojna koreańska (1950-1953) stanowiła znaczący impuls dla rozwoju przemysłu, gdyż z powodu bliskości geograficznej Japonii względem frontu wojennego to właśnie Tokio otrzymało sporą część zleceń na potrzeby konfliktu[37]. Nastąpił okres bezprecedensowego wzrostu gospodarczego lat 60. i 70., który uczynił z Japonii drugą największą gospodarkę świata, zaraz po USA[38]. W czasie, gdy Chińska Republika Ludowa była pogrążona w „rewolucji kulturalnej”, podczas której wojskowi dążyli do autarkii gospodarczej, wzrost Japonii był uznawany na świecie za modelowy. Tokio doznało spowolnienia dopiero w latach 90., co było spowodowane załamaniem modelu rozwoju[39]. Stan ten utrzymuje się w zasadzie do dzisiaj.
Fot. Wikimedia Commons
Artykuł składa się z więcej niż jednej strony. Poniżej znajdziesz numerację stron.
