Tego dnia 1799 roku kamień z Rosetty został odnaleziony w egipskiej wiosce Rosetta przez Pierra-Francois Bouchard’a
Znalezienie Kamienia z Rosetty nastąpiło przypadkiem przez żołnierzy francuskich w czasie wyprawy Napoleona do Egiptu. Kamień z Rosetty to fragment steli ze starożytnym tekstem w trzech wersjach: greckiej, hieroglificznej i demotycznej. Pozwolił uczonym odczytać egipskie hieroglify. Zdobyty niedługo później przez Anglików, dziś spoczywa w British Museum.
Napoleon w Egipcie
W 1798 roku Francja rewolucyjna szukała przełomu w wojnie z Anglią. Jak mówi żart z epoki, słoń i wieloryb trwały w impasie. Francja, jak słoń (największe lądowe zwierzę) dominowała na kontynencie. Nie mogła jednak zaszkodzić Anglii ukrytej za kanałem La Manche i chronionej przez swą flotę.
Wówczas młody, opromieniony świeżą sławę kampanii włoskiej generał Napoleon Bonaparte wysunął niespodziewaną propozycję. Jak przerwać impas? Odciąć Anglię od jej zaplecza kolonialnego w Indiach. Jak to zrobić bez silnej floty? Wysyłając do Indii armię przez Egipt śladami Aleksandra Wielkiego.
Pomysł był tak szalony, że zaskoczona angielska flota nie zdołała powstrzymać desantu francuskiego pod Aleksandrią. Wkrótce, po szybkim rozgromieniu mameluków pod Piramidami, Egipt był pod okupacją francuską.
Kto odkrył Kamień z Rosetty?
Pierre-François Bouchard urodził się w 1771 roku. W chwili swego słynnego odkrycia Kamienia z Rosetty miał raptem 28 lat. Odebrał gruntowne wykształcenie, studiował matematykę i filozofię. W 1793 wstąpił do wojska i walczył w obronie republiki.
Rok później po kampanii belgijskiej został odesłany z frontu do École Nationale d’ Aérostatique, czyli rodzącej się właśnie katedry aeronautyki. Dowództwo armii francuskiej miało spore nadzieje wykorzystać wynalazek ostatnich lat, jakim był balon latający, do celów militarnych.
Bouchard wykładał matematykę i prowadził eksperymenty. W trakcie jednego z nich został poważnie ranny w prawe oko na skutek wybuchu wodoru. Po dwóch latach przeniósł się do nowopowstałej École polytechnique, tj. politechniki. Tam zajął się inżynierią, także na użytek wojenny i odebrał przygotowanie z zakresu konstrukcji fortyfikacji.
Jego studia zostały przerwane nagle w 1798 roku, gdy Ministerstwo Wojny zleciło mu dołączyć do szykowanej wyprawy do Egiptu.
Po przybyciu do Egiptu został szybko członkiem Komisji Nauk i Sztuk, czyli zrzeszenia naukowców, którzy wyruszyli z Napoleonem, by zbadać Egipt i rozpowszechnić wiedzę o tym kraju w Europie. Ich dorobek zebrano w 37-tomowej serii “Opisanie Egiptu” publikowanej od 1809-1822.
Znalezienie Kamienia z Rosetty – Fort Julien
Filologowie, geografowie i historycy z Komisji Nauk i Sztuk przemierzali kraj katalogujące kolejne odkrycia. Tymczasem armia francuska w Egipcie, zwane Armią Orientu, po opanowaniu kraju zaczęły przygotowywać grunt pod dłuższą okupację.
Budowano infrastrukturę i fortyfikacje. Czasami wykorzystywano istniejące drogi i forty zbudowane przez Osmanów bądź jeszcze starsze. W większości wymagały one jednak napraw.
Tak sprawy miały się z fortem Julien. Założony w XVIII wieku strzegł ujścia Nilu. Leżał na zachodzie Delty, nad brzegiem morza, kilka kilometrów na północ od pobliskiego portu Rosetty (dzisiejszy Raszyd).
Francuzi zajęli fort w lipcu 1799 roku, już ponad rok po wylądowaniu w Egipcie. Od razu zabrali się do pilnie potrzebnych prac naprawczych. Należało przede wszystkim wzmocnić kamienne mury fortu. Prace nadzorował porucznik Pierre-François Bouchard.
Znalezienie Kamienia z Rosetty
15 lipca 1799, gdy porucznik P. F. Bouchard przyglądał się pracującym żołnierzom, wzrok jego przykuł nagle wyłaniający się spod gruzu fragment muru. Był to wmurowany, pewnie w czasie budowy fortu, fragment steli z ciemnego granodiorytu. Użyto go jako budulca najpewniej z braku materiału. Odcinał się wyraźnie od reszty muru.
Co najbardziej zafascynowało P. F. Boucharda, to że stela zapisana była na jednej stronie od dołu do góry drobnym, rytym w kamieniu pismem. A dokładnie trzema różnymi rodzajami pisma.
Zajrzyj też tutaj: Kamień z Rosetty – klucz do sekretów faraonów
Przekonany od początku o przełomowości tego znaleziska, szybko zawiadomił stacjonującego nieopodal generała Menou. Potem zaś wieść trafiła prosto do Napoleona. Kamień przetransportowano do Kairu, a odkrycie zaprezentowano na zebraniu świeżo założonego Instytutu Egipskiego.
Dalsze dzieje kamienia związane były z losem ekspedycji francuskiej. Brytyjczycy w 1801 roku oblegli resztki Armii Orientu w Aleksandrii. Gen. Jacques-François de Menou dzielnie bronił miasta i ukrytych tam zdobyczy Instytutu Egipskiego, niemniej na darmo.
Kamień z Rosetty, pomimo interwencji tak generała, jak i uczonych francuskich, trafił do niewoli brytyjskiej. Wkrótce trafił na statek i pożeglował do Anglii, gdzie spoczywa do dziś w British Museum.
Niewiele wcześniej do niewoli trafił także P. F. Bouchard. Wypuszczony po zakończeniu wojny w Egipcie trafił przejściowo na Santo Domingo. Później służył Napoleonowi jeszcze w Hiszpanii, gdzie miał raz jeszcze trafić do niewoli brytyjskiej. Po wojnie wrócił do Francji i służył w armii jako inżynier do śmierci w 1822 roku.
Filip Grzębski – student II roku na Wydziale Historii UW, interesuje się starożytnością, historią idei, religii i języka. Poza uniwersytetem para się także poezją i żeglarstwem.
