Tego dnia 1567 roku rozegrała się bitwa pod Oosterweel, rozpoczynając wojnę osiemdziesięcioletnią
W marcu 1567 roku, na tle rosnącego napięcia religijnego i politycznego, w Niderlandach zderzyły się armie, których losy miały zadecydować o przyszłości całego regionu. Krwawa potyczka na polach Oosterweel była momentem, w którym szala przechyliła się na stronę Hiszpanii, a kalwińska rewolucja spotkała się z brutalnym stłumieniem. Bitwa pod Oosterweel okazała się nie tylko tragicznym końcem nadziei dla rebeliantów, ale i pierwszym krokiem w kierunku długotrwałego konfliktu, który wstrząśnie Europą przez kolejne dziesięciolecia.
Bitwa pod Oosterweel miała miejsce 13 marca 1567 roku i stanowiła jedno z kluczowych starć na początku powstania w Niderlandach. Uważana jest za pierwsze starcie wojny osiemdziesięcioletniej. To ważne wydarzenie miało miejsce w pobliżu wioski Oosterweel, leżącej na północny zachód od Antwerpii. W tej bitwie wojska rządowe, dowodzone przez Filipa van Lannoya, zniszczyły obóz armii „żebraków” pod wodzą Jana Marnixa. Marnix, który w tej walce poniósł śmierć, stał się symbolem niepowodzenia kalwinistów, a wkrótce potem Wilhelm I Orański stłumił bunt kalwinistów w Antwerpii.
Represje i organizowanie oporu
W 1566 roku doszło do fali ikonoklazmu, czyli zniszczenia obrazów religijnych, co spotkało się z reakcją ze strony władz hiszpańskich. Gubernator Niderlandów, Małgorzata Parmeńska, początkowo chciała powstrzymać represje, obiecując, że nie będzie działać przeciwko kazaniom w miejscach, gdzie były one już powszechne. Jednocześnie, zorganizowała mobilizację wojska, aby ścigać obrazoburców i uniemożliwić rozszerzanie protestanckich kazań w nowych miejscach.
W obliczu tego zagrożenia, kalwińska szlachta, chcąc oprzeć się władzy hiszpańskiej, zaczęła werbować żołnierzy. Hendrik van Brederode zorganizował rekrutację w Vianen, a Jan van Marnix w Antwerpii. Przeciwdziałając rosnącemu buntowi, magistrat Antwerpii zmusił uzbrojonych rebeliantów do opuszczenia miasta. Ci, po rozbiciu obozu w Dambrugge, przenieśli się do Oosterweel, gdzie mieli nadzieję oprzeć się nadciągającym wojskom rządowym.
Przygotowania do bitwy
Aby zapobiec ewentualnym kontratakom ze strony Hiszpanów, Jan Marnix podjął próbę zdobycia Fortu Rammekens oraz Vlissingen 1 marca 1567 roku, licząc na wsparcie Pietera Haecka z Middelburga. Z pomocą przyszli także kalwiniści z Oosterweel. Niestety, obrońcy fortu, pod dowództwem Roelanda van Gistela, nie uwierzyli w legalność działań Marnixa i, 4 marca, zmusili żebraków do powrotu do Oosterweel. Próby przejęcia kontroli nad miastem nie powiodły się, a obozujący tam kalwiniści nie zamierzali się poddać.
Dodatkowo, 8 marca żebracy dokonali napadu na kościół w Oosterweel, niszcząc dom księdza, co jeszcze bardziej zaostrzyło sytuację w regionie. Filip van Lannoy, dowódca wojsk rządowych, postanowił podjąć działania przeciwko rebelii.
Bitwa pod Oosterweel
Rano, 13 marca 1567 roku, Filip van Lannoy przeprowadził niespodziewany atak na oboz rebeliantów w Oosterweel. Z murów Antwerpii, w której znajdowały się już przygotowane oddziały rządowe, mieszkańcy obserwowali, jak profesjonalnie wyszkolona armia rządowa stopniowo zdobywa przewagę. Żebracy, będący w większości niedoświadczonymi wojownikami, nie byli w stanie stawić czoła regularnym wojskom i zostali zmuszeni do odwrotu w kierunku rzeki Skalda.
W trakcie starcia Jan Marnix, przywódca kalwinistów, poniósł śmierć. Według późniejszych relacji, takich jak te zawarte w pracy Baudartiusa, liczba ofiar wśród rebeliantów wyniosła około 1500 osób. Po bitwie, wielu jeńców zostało skazanych na śmierć – zostali rozstrzelani lub powieszeni. Celem tych brutalnych represji było zapobieżenie ewentualnemu wyzwoleniu miasta przez powstańców.
Bitwa pod Oosterweel – następstwa bitwy i zamieszki w Antwerpii
Po klęsce kalwinistów w Oosterweel, mieszkańcy Antwerpii zaczęli głośno kwestionować autorytet Wilhelma Orańskiego, który odmówił użycia miejskiej milicji do obrony obozu żebraków. Istnieją różne interpretacje motywów tej decyzji. Henri Pirenne sugerował, że Wilhelm Orański starał się uniknąć bezsensownego rozlewu krwi, natomiast inni historycy twierdzą, że w ten sposób starał się utrzymać lojalność wobec Filipa II, króla Hiszpanii, który powierzył mu zarząd nad Antwerpią.
Wkrótce po bitwie, kalwińscy mieszkańcy Antwerpii wyszli na ulice miasta, zagrażając porządkowi publicznemu. Thomas Gresham i Thomas Churchyard byli świadkami tych wydarzeń, które przyczyniły się do dalszego zaostrzenia sytuacji. Mimo obietnic Wilhelma Orańskiego, że wojska Lannoya nie wejdą do miasta, nastroje kalwinistów były nadal bardzo gorące. Wkrótce jednak doszło do rozproszenia kalwińskich oddziałów, które porzuciły zdobyte działa i opuściły miasto.
Bitwa pod Oosterweel – znaczenie
Bitwa pod Oosterweel była jednym z pierwszych ważniejszych starć w wojnie osiemdziesięcioletniej i miała duże znaczenie w kontekście dalszego przebiegu tego konfliktu. Małgorzata Parmeńska, gubernator Niderlandów, po zwycięstwie nad rebeliantami wydawała się mieć sytuację pod kontrolą. Niedługo później, 24 marca, padło Valenciennes, a 3 maja zdobyto zamek Brederode.
Jednak już 10 kwietnia Wilhelm Orański przekroczył granicę Niderlandów, udając się do Niemiec. Choć Filip II wydawał się mieć kontrolę nad sytuacją, Wilhelm Orański i jego sojusznicy nie zamierzali rezygnować z walki. 18 czerwca rozpoczęła się ofensywa armii Alvy, która miała na celu stłumienie oporu w Niderlandach.
Bitwa pod Oosterweel była jednym z wydarzeń, które symbolizowały początek szerokiego oporu Niderlandów przeciwko rządom Hiszpanii. Choć niektórzy historycy traktują starcie pod Heiligerlee z 1568 roku jako “oficjalny” początek wojny osiemdziesięcioletniej, to już w 1567 roku można dostrzec wyraźne oznaki nadchodzącego wielkiego konfliktu.
