Tego dnia 558 roku Chlotar I został królem Franków
Chlotar, choć udało mu się zjednoczyć Państwo Franków, nie dorównywał jednak swojemu ojcu, Chlodwigowi. Prawdopodobnie największym atutem tego bardzo późno koronowanego króla było jego długie życie, które pozwoliło mu przeżyć swoich braci, a czasem nawet ich potomków.
Plemię Franków różniło się od wszystkich innych plemion germańskich na przynajmniej kilka sposobów. Frankowie nie przywędrowali pod granicę rzymską dopiero w czasach trudności Rzymu i walk z Gotami, siedzieli oni nad północną granicą, już od dawna, od III wieku.
Tam opanowali część rzymskiego terytorium jeszcze za czasów stabilności cesarstwa, przed V wiekiem. Mieli być pierwszymi germańskimi sprzymierzeńcami, którym zezwolono na osiedlenie się w Cesarstwie. Ich pierwotne terytorium to tzw. Toksandria, na terenie dzisiejszych Niderlandów, Belgii i Niemiec.
Kolejną różnicą jest ich religia. Frankowie, jako jedni z niewielu Germanów przyjęli chrześcijaństwo w normalnym obrządku, a nie ariańskim jak praktycznie wszyscy inni Germanie. Spowodowało to, że nie byli oni aż tak odseparowanie od lokalnej ludności. Taka religijna sytuacja była spowodowana bardzo późną zmianą religii przez Franków, dopiero Chlodwig I, architekt Państwa Franków, ochrzcił się w 508 roku według tradycji (chociaż data ta nie jest akceptowana przez wszystkich historyków).
Trzecią różnicą był ich stosunek do cesarstwa. Jako najwcześniejsi sprzymierzeńcy i może najgorzej zorganizowani, poddawali się raczej woli rzymian i służyli im zbrojną pomocą. Jeszcze ojciec Chlodwiga, Childeryk walczył z Wizygotami dla Rzymian, na przykład w 463 roku w bitwie pod Orleanem.
Chlodwig I
Chlodwig I praktycznie samodzielnie położył fundamenty dla wielkiego Państwa Franków, które samo w sobie dało początek dwóm wielkim państwom europejskim, jeśli nie całej kulturze zachodnioeuropejskiej.
To państwo zaczęło się w Tournai, mieście nieopodal rzymskiego limes, które ta część franków uczyniła swoją stolicą. Frankowie nie byli wtedy jeszcze zjednoczeniu, dzielili się na 2 główne części Franków Ripuarskich (którzy zostali za Renem) i Franków Salickich (którzy przekroczyli Ren). Te części dzieliły się dalej na małe państewka plemienne.
Chlodwig I założył dynastię Merowingów, nie był jednak jej protoplastą, jego ojcem był Childeryk. Prawdziwy protoplasta, Meroweusz jest postacią bardzo niepewną. Nie jest pewne, jak dokładnie spokrewniony jest z resztą swojej dynastii i czy w ogóle istniał.
Chlodwig dokonał w pewnym sensie zwrotu w polityce franków atakując resztki rzymian w Galii pod wodzą Syagriusza. Był to tylko do pewnego stopnia zwrot, ponieważ ostatni cesarz zachodniorzymski, Romulus Augustulus, został zdetronizowany parę lat wcześniej, a już ojciec Syagariusza przyjął barbarzyński tytuł rex romanorum (król rzymian). Był więc to nowy barbarzyński świat i stare sposoby prowadzenia polityki były nieaktualne.
Długie rządy Chlodwiga wypełnione były wojnami z innymi Frankami i germanami (głównie Alemanami i Turyngami). Zjednoczenie Franków i opanowanie północnej Galii dało Chlodwigowi solidną bazę. To za co jest on jednak najlepiej znany, to jego wojna z Wizygotami.
W 507 roku wyruszył przeciwko Wizygotom za przyzwoleniem Cesarstwa Wschodniorzymskiego. Działania rzymskiej floty nie pozwoliły Ostrogotom przyjść z pomocą Wizygotom. Pod Vouille Alaryk II, król Wizygotów starł się z siłami Franków i ich sojusznikami. Przegrał z kretesem i zginął w bitwie. Wizygoci stracili praktycznie całą Galię, nie licząc Septymanii. Frankowie jednak nie dotarli do morza śródziemnego, Ostrogoci zajęli Prowansję, odcinając ich.
To nowe, wyjątkowo silne państwo pozostawił Chlodwig swoim synom: Teodorykowi, Chlotarowi, Childebertowi i Chlodomerowi. Tutaj widzimy kolejną różnicę między Frankami a resztą Germanów, Chlodwig podzielił swoje państwo między swoich synów, co nie było regułą wśród germańskich państw.
Chlotar I – okres rządów
Chlotar dostał w spadku Neustrię. Był on zapewne najmłodszym, ale też najsprytniejszym i najokrutniejszym z synów Chlodwiga. Początek panowania to czasy dość spokojne. Było to prawdopodobnie spowodowane ciężką sytuacją polityczną.
Ostrogoci nadal rządzili na południowym-wschodzie Galii oraz zyskiwali coraz większe wpływy w Akwitanii. Dodatkowo, Burgundia wysuwała się na pierwsze miejsce wśród okolicznych państw, ciesząc się łaską cesarza wschodniorzymskiego i oficjalnie odrzucając arianizm. Jej król Zygmunt I Święty miał naprawdę mocną pozycję, nowelizując prawo Burgundów w 517 roku wydając je w postaci Liber Constitutionum.
Ta dobra pozycja miała nie trwać jednak długo. Zygmunt musiał zmierzyć się z paroma wewnętrznymi kryzysami. Wkrótce, Chlodomer wraz z Ostrogotami zaatakował Burgundczyków i schwytał Zygmunta. Został on stracony wraz z rodziną i uzyskał w ten sposób status męczennika. Jest czczony do dziś.
Jego stracenie było ostatecznie błędem, brat Zygmunta, Godomar, kontynuował walkę i ostatecznie zabił Chlodomera w 524 w bitwie pod Vézeronce. Burgundia pozostała niepodległa jeszcze 10 lat. Dopiero w 534 roku udało się ją podporządkować Chlotarowi i Childebertowi.
Żona Chlodomera chciała, aby jej synowie odziedziczyli któlestwo po ojcu, Chlotar i Childebert mieli jednak inne plany. Zabili oni jego synów z wyjątkiem jednego, Chrodowalda/Klodoalda, który został pustelnikiem, a później świętym.
Po śmierci Teoderyka, Chlotar ponownie podjął próby opanowania jego części królestwa, jego syn Teodebert, miał jednak zbyt mocną pozycję. Chlotar pozostał cierpliwy, przeżył najpierw jego, a potem jego syna, Teudebalda, który nie pozostawił po sobie następcy. Dopiero po jego śmierci, w 555 roku, Chlotar przejął tą część królestwa.
Ostatni z jego braci, Childebert, zmarł w 558 roku, również bezdzietnie. To pozwoliło mu opanować ostatnią dzielnicę i koronować się na króla 23 grudnia 558 roku. Ostatecznie największym atutem Chlotara miało być jego długie życie, przeżył wszystkich swoich braci i wielu ich synów, pozostało mu niestety zaledwie 3 lata cieszenie się jedynowładztwem.
Śmierć
Ostatnie lata Chlotara nie miały być jednak spokojne. Jego syn Chram zbuntował się przeciwko ojcu, próbując zagarnąć władzę dla siebie. Konflikt ten trwał od 555 do 560 roku. Ostatecznie Chram został spalony wraz z rodziną, a wkrótce potem Chlotar zmarł.
Chlotar wydaje się nie uregulował sprawy swojej sukcesji przed śmiercią. Możliwe jest, że chciał nawet ustanowić jednego spadkobiercę, swojego ulubionego syna, Chilperyka. Ten podjął próbę utrzymania jedności państwa próbując przejąć władzę po ojcu, nie udało mu się to jednak. Państwo Franków znów zostało podzielone na 4 części w 561 roku, jako kompromis, pomiędzy 4 synów Chlotara: Chariberta, Guntrama, Chilperyka i Sigeberta.
Czasy Chlotara to czasy walk politycznych i konfliktów wewnętrznych. Mimo to udało się poszerzyć Państwo Franków, nawet w tym okresie, przyłączając Burgundię i Prowansję (podarowana za neutralność podczas inwazji Italii prowadzonej przez Justyniana w latach 535-540 albo przez ostrogockiego króla Witgisa w nadziei na pomoc).
Sam Chlotar jest postacią, która umyka ocenie. Jest on jednym z wielu Merowingów, niewątpliwie politycznie utalentowany, nie był jednak jednym z wielkich władców.
Bibliografia:
- Wood Ian, The Merovingian Kingdoms 450-751, 1994.
- Mączyńska Magdalena, Wędrówka Ludów, Historia Niespokojne Epoki IV i V wieku, 1996.
- Geary Patrick, Before France and Germany, The Creation and Transformation of the Merovingian World, 1988.
- Zientara Benedykt, Historia Powszechna Średniowiecza, 2000.
