Tego dnia 2013 roku zmarł Stanisław Nagy, polski kardynał diakon
Zwykle pozostawał w cieniu, choć jego myśl formowała całe pokolenia teologów i kapłanów. Gdy mówił o Kościele, czynił to z pasją uczonego i pokorą sługi – dla wielu był głosem sumienia, zwłaszcza wtedy, gdy milczenie wydawało się bezpieczniejsze. Wśród postaci, które współtworzyły duchowe zaplecze pontyfikatu Jana Pawła II, Stanisław Nagy zajmował miejsce wyjątkowe – z dala od blasku fleszy, lecz zawsze blisko centrum wydarzeń. Jego historia to opowieść o wierności, wiedzy i cichej sile autorytetu.
5 czerwca 2013 roku zmarł kardynał Stanisław Nagy, polski duchowny rzymskokatolicki, sercanin, wybitny teolog, wykładowca akademicki i przyjaciel świętego Jana Pawła II. Był to dzień, w którym Kościół katolicki i środowiska naukowe w Polsce pożegnały człowieka o wyjątkowym dorobku intelektualnym, duszpasterskim i ekumenicznym.
Stanisław Kazimierz Nagy urodził się 30 września 1921 roku w Bieruniu Starym, w ówczesnym województwie śląskim. W młodości podjął decyzję o wstąpieniu do Zgromadzenia Księży Najświętszego Serca Jezusowego, zwanego potocznie sercanami, gdzie rozpoczął formację duchowną.
Początki drogi kapłańskiej i studia teologiczne
Już jako młody chłopiec wykazywał zainteresowanie życiem duchowym, dlatego w latach 1934–1937 uczęszczał do niższego seminarium duchownego sercanów w Krakowie. W 1937 roku wstąpił do zgromadzenia, a rok później odbył nowicjat w Felsztynie, gdzie złożył pierwszą profesję zakonną.
W czasie II wojny światowej kontynuował formację w warunkach konspiracyjnych, studiując filozofię i teologię u krakowskich reformatów. W tych trudnych realiach złożył śluby zakonne 22 września 1941 roku, a 8 lipca 1945 roku przyjął święcenia kapłańskie z rąk biskupa pomocniczego krakowskiego Stanisława Rosponda.
W 1948 roku ukończył studia magisterskie na Uniwersytecie Jagiellońskim, a następnie kontynuował naukę na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II. W 1950 roku uzyskał licencjat z teologii, dwa lata później obronił doktorat na podstawie dysertacji Urząd nauczycielski w Kościele pierwotnym, przygotowanej pod kierunkiem księdza Bolesława Radomskiego.
Jego praca habilitacyjna «Via notarum» we współczesnej eklezjologii apologetycznej została przyjęta w 1968 roku. Rok później wyjechał na stypendium naukowe do Katolickiego Uniwersytetu w Leuven, jednej z najstarszych i najbardziej prestiżowych uczelni katolickich w Europie.
Stanisław Nagy – działalność naukowa i akademicka
Kardynał Stanisław Nagy przez dekady łączył posługę kapłańską z intensywną działalnością akademicką. Był związany z wieloma ośrodkami naukowymi w Polsce:
- W latach 1947–1950 pełnił funkcję rektora Małego Seminarium Księży Sercanów w Krakowie-Płaszowie,
- Od 1952 do 1958 roku kierował Wyższym Seminarium Księży Sercanów w Tarnowie,
- W latach 1956–1962 z jego inicjatywy powstało Studium Teologiczne Księży Sercanów w Krakowie, którym następnie kierował.
W 1958 roku rozpoczął długoletnią współpracę z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim Jana Pawła II, gdzie wykładał teologię fundamentalną, eklezjologię oraz teologię porównawczą i ekumeniczną. W 1963 roku został adiunktem w Katedrze Eklezjologii, w 1972 docentem, a w 1979 profesorem nadzwyczajnym. Tytuł profesora zwyczajnego uzyskał w 1985 roku.
W strukturach uczelni pełnił także funkcje administracyjne – w latach 1972–1974 był prodziekanem Wydziału Teologii, kierował również nowo utworzoną Sekcją Teologii Porównawczej i Ekumenicznej oraz przez blisko dwie dekady – Katedrą Eklezjologii Fundamentalnej.
Zaangażowanie w ekumenizm i działalność międzynarodową
Zgodnie z duchem soboru watykańskiego II, kardynał Stanisław Nagy był aktywnie zaangażowany w dialog ekumeniczny. Jego działalność w tej dziedzinie miała wymiar zarówno krajowy, jak i międzynarodowy:
- Przewodniczył Sekcji Profesorów Teologii Fundamentalnej przy Komisji Episkopatu ds. Nauki w latach 1983–1991,
- Brał udział w pracach Komisji Episkopatu ds. Ekumenizmu,
- Z nominacji papieża Jana Pawła II w latach 1986–1996 był członkiem Międzynarodowej Komisji Teologicznej,
- Współpracował z Komisją Mieszaną Katolicko-Luterańską, powołaną przez Sekretariat ds. Jedności Chrześcijan i Światową Federację Luterańską.
W 1985 i 1991 roku został zaproszony jako ekspert na synody biskupów w Rzymie. Jego głos był szczególnie ceniony w sprawach związanych z teologią Kościoła i dialogiem międzywyznaniowym. Pełnił również rolę redaktora działu ekumenicznego w Encyklopedii Katolickiej i zasiadał w kolegium redakcyjnym „Roczników Teologicznych”.
Nominacja kardynalska i bliska relacja z Janem Pawłem II
Ważnym momentem w życiu Stanisława Nagyego było wyniesienie go do godności kardynalskiej. 28 września 2003 roku papież Jan Paweł II ogłosił jego nominację, a zaledwie kilka dni później, 7 października, został on prekonizowany arcybiskupem tytularnym Hólaru – historycznej diecezji położonej w Islandii.
Święcenia biskupie przyjął 13 października 2003 roku w królewskiej katedrze na Wawelu. Głównym konsekratorem był kardynał Franciszek Macharski, metropolita krakowski, a towarzyszyli mu kardynał Marian Jaworski, arcybiskup metropolita lwowski, oraz arcybiskup Józef Kowalczyk, wówczas nuncjusz apostolski w Polsce.
Jako swoje zawołanie biskupie kardynał Nagy wybrał słowa In Te, Cor Iesu, speravi – W Tobie, Serce Jezusa, swą ufność złożyłem. To wyrażenie duchowości sercańskiej było nie tylko symbolicznym, ale też autentycznym odzwierciedleniem jego duchowej drogi.
Na konsystorzu 21 października 2003 roku został oficjalnie kreowany kardynałem diakonem tytularnego kościoła Matki Bożej ze Schodów (Santa Maria della Scala). Swój kościół objął liturgicznie 25 stycznia 2004 roku.
Warto zaznaczyć, że ponieważ nominacja kardynalska nastąpiła po ukończeniu przez niego 80. roku życia, zgodnie z obowiązującymi przepisami nie miał prawa uczestniczyć w konklawe. W związku z tym nie brał udziału ani w wyborze Benedykta XVI w 2005 roku, ani Franciszka w 2013 roku.
Relacja kardynała Nagyego z Jana Pawłem II była wyjątkowa – znał Karola Wojtyłę jeszcze z czasów krakowskich i pozostał mu wierny zarówno jako teolog, jak i osobisty przyjaciel. Po wyborze Wojtyły na Stolicę Piotrową wspierał jego pontyfikat intelektualnie i duszpastersko, uczestnicząc m.in. w pracach Rady Naukowej Instytutu Jana Pawła II, której przewodniczył w latach 1982–2007.
Stanisław Nagy – działalność duszpasterska i wpływ na kolejne pokolenia
Choć znany był przede wszystkim jako uczony, kardynał Nagy nie stronił od działalności duszpasterskiej. W latach 70. i 80. XX wieku angażował się w krakowskie duszpasterstwo studentów medycyny i pracowników służby zdrowia, pozostając blisko problemów zwykłych ludzi, także w trudnych realiach komunistycznej Polski.
Równolegle wykładał w wielu placówkach teologicznych:
- od 1973 roku na Papieskim Fakultet Teologicznym we Wrocławiu,
- na Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie,
- oraz w Wyższym Seminarium Księży Sercanów w Stadnikach.
Był członkiem Senackiej Komisji Stypendialnej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, co potwierdza jego wkład w rozwój młodej kadry naukowej. Dzięki swojej postawie, wiedzy i otwartości zyskał opinię człowieka dialogu i autorytetu nie tylko wśród duchownych, ale także w kręgach akademickich i społecznych.
Kardynał Stanisław Nagy zmarł 5 czerwca 2013 roku w Krakowie, w wieku 91 lat. Jego odejście zostało szeroko odnotowane zarówno w mediach, jak i w komunikatach episkopatu, które podkreślały jego wkład w rozwój teologii, ekumenizmu i życia Kościoła w Polsce.
Uroczystości pogrzebowe odbyły się 11 czerwca 2013 roku. Został pochowany obok kardynała Andrzeja Marii Deskura w krypcie sanktuarium błogosławionego Jana Pawła II, mieszczącym się na terenie Centrum Jana Pawła II „Nie lękajcie się” w Krakowie. Miejsce to, szczególnie bliskie sercu świętego Jana Pawła II, było godnym zwieńczeniem życia człowieka, który przez całe życie wiernie służył Kościołowi, nauce i Ojczyźnie.
Długa i owocna działalność kardynała Nagyego została wielokrotnie doceniona zarówno przez instytucje kościelne, jak i państwowe. Wśród przyznanych mu wyróżnień znalazły się m.in.:
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, przyznany mu w 2008 roku przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego,
- tytuł honorowego obywatela Bierunia w 2003 roku,
- honorowe obywatelstwo powiatu bieruńsko-lędzińskiego (2006),
- Złota Odznaka za Zasługi dla Województwa Śląskiego, wręczona w 2012 roku,
- tytuł doktora honoris causa Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu (2009),
- uroczyste odnowienie doktoratu na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II w 2012 roku, traktowane na równi z doktoratem honoris causa,
- medal Za zasługi dla Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, otrzymany w 2007 roku.
