Tego dnia 1454 roku miało miejsce zdobycie zamku krzyżackiego w Toruniu przez toruńskich mieszczan, którzy go następnie zburzyli. To wydarzenie miało kluczowe znaczenie dla przyszłości miasta
Zdobycie zamku krzyżackiego w Toruniu przez toruńskich mieszczan i jego zniszczenie zadecydowało o przyszłości miasta. Ich odwaga w walce z Zakonem Krzyżackim zbliżyła Toruń do Polski oraz otworzyła drogę do nowych możliwości i rozwoju.
Zamek krzyżacki w Toruniu powstał w połowie XIII wieku, jednakże nie jest znana dokładna data rozpoczęcia budowy. Został wzniesiony na planie podkowy i składał się z przedmurza, przedzamcza i zamku głównego. Jego całkowita powierzchnia wynosiła około 2,2 hektara.
Na terenie zamku Zakonu Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego usytuowane były m.in., wielki młyn, szpital, piekarnia, spichrz zbożowy, kuźnie, wozownia oraz stajnie.
Natomiast zamek główny mieścił: sale komtura, izbę wicekomtura, kapitularz, kaplicę, zakrystię, sale pokutniczą, kuchnię, refektarz i dormitorium oraz dziedziniec, na którym znajdowała się studnia wraz z ośmioboczną wieżą mierzącą niemal 40 metrów wysokości. Wnętrze zamku charakteryzowało się bogactwem dekoracji.
Powstanie i zdobycie zamku krzyżackiego w Toruniu
W 1440 roku na zjeździe w Kwidzynie stany pruskie utworzyły Związek Pruski, który miał stać na czele wolności i przeciwstawić się władzy krzyżackiej. Decyzja o powołaniu Związku spowodowana była m.in., licznymi obciążeniami podatkowymi oraz znacznemu ograniczeniu praw przez rycerzy Zamku Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego.
Na początku 1453 roku w Starym Mieście Toruniu powstała Tajna Rada Związku Pruskiego, kierowana przez Hansa von Baisena i miejscowych rajców. Pragnęli, aby stany pruskie znajdowały się pod zwierzchnictwem króla polskiego Kazimierza IV Jagiellończyka.
W tym celu prowadzili rozmowy z dostojnikami polskimi, aby ustalić odpowiednie warunki. Atmosfera w Toruniu stawała się coraz bardziej burzliwa, a perspektywa wybuchu walk wydawała się nieunikniona.
Gdy pertraktacje z polskim królem dobiegły końca, Tajna Rada Związku Pruskiego zdecydowała 4 lutego 1454 roku o zerwaniu posłuszeństwa wobec władzy krzyżackiej i złożeniu hołdu polskiemu królowi Kazimierzowi IV Jagiellończykowi.
Toruń był jednym z pierwszych miast, który poparł decyzje Tajnej Rady i 6 lutego 1454 roku rozpoczął bunt przeciwko krzyżakom. Mieszczanie toruńscy przystąpili do ostrzału Zamku Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego.
Oblężenie trwało 2 dni. 8 lutego 1454 roku z racji na niewielkie zaopatrzenie, osłabioną motywację obrońców zamku oraz znikomą ilość środków do obrony, komtur Albrecht Kalb podjął decyzję o poddaniu warowni.
Mieszczanie zdobyli zamek Zakonu Krzyżackiego, a rada miejska zdecydowała o zniszczeniu warowni. Wieże wyburzono, a zamek przy pomocy cieśli, murarzy i robotników zdemontowano.
Pozostałości zamku po rozbiórce w postaci cegieł zostały wykorzystane jako materiały budowlane, a ruiny zamku, zgodnie z postanowieniem Rady Miasta Torunia, przekształciły się w wysypisko śmieci.
10 lutego 1454 roku Tajna Rada Związku Pruskiego wysłała posłów do króla Kazimierza IV Jagiellończyka z oficjalną prośbą o przyłączenie ziem pruskich do Polski.
W odpowiedzi król Polski 6 marca 1454 roku wydał akt inkorporacji, który rozpoczął wojnę trzynastoletnią z Krzyżakami.
Wojna zakończyła się w Toruniu w 1466 roku, II pokojem toruńskim.
26 sierpnia 1457 roku król Polski wydał dla Torunia tzw. przywileje kazimierzowskie, które potwierdziły zjednoczenie Starego i Nowego Miasta Toruń pod władzą Rady staromiejskiej, nadając jednocześnie wszystkim mieszczanom równe prawa, co umocniło pozycję Torunia na wieki.
Legenda toruńskiego buntu
Ze zdobyciem Zamku Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego wiążę się pewna legenda. Kiedy toruńscy mieszczanie postanowili zaatakować warownie krzyżaków, z pomocą przyszedł zamkowy kucharz o imieniu Jordan.
Miał on poinformować buntowników, gdy bracia zakonni udadzą się na spoczynek. Gdy nadeszła odpowiednia chwila, Jordan dał znak mieszczanom do ataku, machając chochlą z wieży.
Zaciekawiony sytuacją kucharz postanowił pozostać na wieży i obserwować walkę, co okazało się błędem.
Przypuszczający atak mieszczanie podłożyli ładunek wybuchowy pod wieżę, która została zniszczona, a Jordan został wyrzucony w powietrze. Jego lot trwał długo i upadł dopiero przy Bramie Chełmińskiej, gdzie przez chwilę nie ruszał się ze strachu.
Mieszczanie, ciesząc się z wygranej, zdjęli go stamtąd, a w podzięce zawisł nad bramą żelazny szyld z wizerunkiem kucharza z chochlą.
Obecnie można go zobaczyć w Muzeum Okręgowym na Ratuszu Staromiejskim.
Bibliografia:
- Zamek krzyżacki, Toruński Serwis Turystyczny [dostęp: 28.01.2025].
- TORUŃ ruina zamku komturów krzyżackich, Zamki polskie [dostęp: 28.01.2025].
- Zniszczenie zamku, Toruńska Agenda Kulturalna Zamek Krzyżacki w Toruniu [dostęp: 28.01.2025].
- Zamek Krzyżacki (ruiny), Toruński Serwis Turystyczny [dostęp: 28.01.2025].
- Ruiny Zamku Krzyżackiego, Zwiedzaj Toruń [dostęp: 28.01.2025].
- Toruń buntuje się przeciwko krzyżakom, TorunTour.pl [dostęp: 28.01.2025].
Fot. Ruiny zamku krzyżackiego w Toruniu, domena publiczna
Lidia Nosal
