Tego dnia 9 sierpnia 1958 roku w Differdange urodził się Jean-Claude Hollerich, kardynał prezbiter
W świecie, w którym Kościół katolicki staje przed największymi wyzwaniami od stuleci, wyrasta postać o globalnym doświadczeniu i głębokiej duchowej wizji. Jean-Claude Hollerich, jezuita i arcybiskup Luksemburga, budował swoją drogę od Europy po Azję, łącząc tradycję z odwagą stawiania nowych pytań. Dziś, gdy wspomina się jego wpływ na milczące przemiany wewnątrz Kościoła, jego imię staje się symbolem nadziei i oczekiwania na przyszłość, której kontury dopiero zaczynamy dostrzegać.
9 sierpnia 1958 roku w niewielkim Differdange w Luksemburgu przyszedł na świat Jean-Claude Hollerich, postać, która na przestrzeni dekad odegrała istotną rolę w życiu Kościoła katolickiego nie tylko w Europie, ale również w Azji. Jako duchowny związany z Towarzystwem Jezusowym, czyli jezuitami, przeszedł niezwykle bogatą drogę formacyjną i akademicką, obejmującą kilka kontynentów.
Choć początki jego edukacji przypadały na rodzinny Luksemburg – uczęszczał do École Apostolique w Clairefontaine oraz do Lycée Classique w Diekirch – to jego duchowe i intelektualne dojrzewanie było nierozerwalnie związane z Rzymem. Tam, w Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim, w latach 1978–1981 studiował teologię i filozofię. W wieku 23 lat, 27 września 1981 roku, wstąpił do zakonu jezuitów, co na stałe ukierunkowało jego drogę życia.
Początki formacji jezuickiej
Po nowicjacie w Namur w Belgii, który odbył w latach 1981–1983, Jean-Claude Hollerich angażował się w działalność duszpasterską w Luksemburgu. Jego duchowe i intelektualne zainteresowania zaprowadziły go jednak daleko poza Europę – od 1985 do 1989 roku studiował język japoński, kulturę Japonii oraz teologię na prestiżowym Uniwersytecie Sophia w Tokio.
W 1990 roku uzyskał licencjat z teologii w Wyższej Szkole Filozoficzno-Teologicznej Sankt Georgen we Frankfurcie nad Menem, co umocniło jego pozycję jako myśliciela o szerokich horyzontach. Święcenia kapłańskie przyjął 21 kwietnia 1990 roku w Brukseli, a następnie kontynuował studia z zakresu germanistyki i literatury niemieckiej na Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana w Monachium.
Ważnym etapem jego formacji akademickiej była również praca doktorska w Centrum Studiów nad Integracją Europejską w Bonn, którą realizował do 2001 roku. 18 października 2002 roku w kościele św. Ignacego w Tokio złożył wieczyste śluby zakonne.
Duszpasterz i profesor w Japonii
Dzięki głębokiemu związaniu z kulturą japońską, Jean-Claude Hollerich został członkiem japońskiej prowincji jezuitów. Przez wiele lat – od 1994 do 2011 roku – był profesorem języka niemieckiego, francuskiego oraz studiów europejskich na Uniwersytecie Sophia w Tokio, gdzie pełnił również funkcję prorektora ds. ogólnych i studenckich.
Podczas pobytu w Japonii związał się również z katolickimi korporacjami akademickimi – AV Edo-Rhenania zu Tokio oraz AV Rheinstein zu Köln im CV. Jego wieloletnia obecność w Azji nie przeszkodziła mu jednak w utrzymywaniu ścisłych relacji z Kościołem europejskim.
Jean-Claude Hollerich i nominacja na arcybiskupa Luksemburga
12 lipca 2011 roku papież Benedykt XVI mianował Jean-Claude’a Hollericha arcybiskupem Luksemburga. Był to istotny moment zarówno w jego życiu, jak i dla samego Kościoła w tym kraju – Luksemburg posiadał bowiem własną archidiecezję, choć niewielką pod względem liczby wiernych. Święcenia biskupie Hollerich przyjął 16 października 2011 roku w katedrze Notre-Dame w Luksemburgu z rąk swojego poprzednika, Fernanda Francka. Współkonsekratorami byli Joachim Meisner, arcybiskup Kolonii, oraz Peter Takeo Okada, arcybiskup Tokio.
W ten sposób Jean-Claude Hollerich został ósmym biskupem i trzecim arcybiskupem w historii Kościoła w Luksemburgu. Jego konsekracja symbolicznie potwierdzała związek między Kościołem w Luksemburgu a chrześcijaństwem europejskim i światowym.
W kolejnych latach Hollerich brał udział w licznych wydarzeniach o randze międzynarodowej. 20 października 2012 roku przewodniczył ślubowi Guillaume’a, dziedzicznego wielkiego księcia Luksemburga, i hrabiny Stéphanie de Lannoy, który odbył się w katedrze Notre-Dame w Luksemburgu. Było to wydarzenie o dużym znaczeniu państwowym i medialnym, podkreślające rolę Kościoła w oficjalnym życiu kraju.
Jean-Claude Hollerich i jego działalność w strukturach europejskich
Dzięki swojemu międzynarodowemu doświadczeniu Jean-Claude Hollerich szybko zdobył zaufanie na forum europejskim. Od 2014 do 2018 roku pełnił funkcję przewodniczącego Konferencji Europejskich Komisji “Sprawiedliwość i Pokój” (Justice and Peace Commissions), organizacji zajmującej się promocją praw człowieka i wartości chrześcijańskich w Europie.
We wrześniu 2017 roku został również przewodniczącym Komisji Młodzieży przy Radzie Konferencji Episkopatów Europy. Jego głównym zadaniem było promowanie dialogu Kościoła z młodymi ludźmi, zwłaszcza w kontekście narastających zmian kulturowych i społecznych.
Kolejny ważny etap w jego karierze rozpoczął się w marcu 2018 roku, kiedy został wybrany prezydentem Komisji Konferencji Biskupów Unii Europejskiej (COMECE). COMECE to organizacja reprezentująca interesy Kościoła katolickiego wobec instytucji Unii Europejskiej, angażująca się w kwestie etyczne, społeczne i polityczne. Funkcję tę Hollerich pełnił do 2023 roku.
Podczas swojej kadencji w COMECE aktywnie uczestniczył w debacie publicznej na temat wartości chrześcijańskich w zjednoczonej Europie, promując idee solidarności, sprawiedliwości społecznej i praw człowieka.
Nominacja na kardynała
Kolejny przełom w karierze Jean-Claude’a Hollericha nastąpił 5 października 2019 roku, kiedy papież Franciszek wyniósł go do godności kardynała prezbitera, nadając mu tytuł kościoła San Giovanni Crisostomo a Monte Sacro Alto w Rzymie. Było to wydarzenie o ogromnym znaczeniu nie tylko dla samego Hollericha, ale także dla Kościoła w Luksemburgu – został on bowiem pierwszym kardynałem w historii swojego kraju.
Kardynał to tytuł przysługujący najwyższym dostojnikom Kościoła katolickiego, którzy są doradcami papieża oraz członkami Kolegium Kardynalskiego. Mają również prawo wybierać nowego papieża podczas konklawe, jeśli nie ukończyli jeszcze 80 lat. Nominacja Hollericha była więc wyrazem ogromnego zaufania papieża Franciszka wobec jego osoby i działalności.
W wywiadzie udzielonym po nominacji Hollerich zaznaczył, że chociaż osobiście cenił sobie życie w celibacie, widział również wartość w dopuszczaniu do święceń żonatych mężczyzn: Kocham mój celibat, trwam przy nim, ale widzę, że żonaci diakoni potrafią inaczej głosić kazania niż ja, i uważam to za wspaniałe wzbogacenie.
Jean-Claude Hollerich w pracach watykańskich rad i komisji
Od czasu swojej nominacji na kardynała Jean-Claude Hollerich otrzymał także szereg zadań w ramach Stolicy Apostolskiej – czyli centralnych instytucji zarządzających Kościołem katolickim na całym świecie. W lutym 2020 roku papież Franciszek mianował go członkiem Papieskiej Rady ds. Kultury, która zajmuje się dialogiem Kościoła z szeroko pojętą kulturą współczesną, od sztuki po naukę. Następnie, w lipcu tego samego roku, Hollerich został również członkiem Papieskiej Rady ds. Dialogu Międzyreligijnego, instytucji odpowiedzialnej za budowanie relacji Kościoła katolickiego z wyznawcami innych religii, zwłaszcza islamu, judaizmu, hinduizmu i buddyzmu.
Zaangażowanie w prace tych rad podkreślało międzynarodowy charakter jego działalności i otwartość na nowe wyzwania stojące przed Kościołem w XXI wieku.
Pandemia COVID-19 i refleksje nad przyszłością Kościoła
W 2020 roku, gdy cały świat zmagał się z pandemią COVID-19, również Jean-Claude Hollerich odniósł się do wyzwań stojących przed Kościołem katolickim w nowej rzeczywistości. W swoich wypowiedziach zauważył, że ograniczenia sanitarne, zwłaszcza w dostępie do sakramentów i katechezy, doprowadzą do zmniejszenia liczby wiernych uczestniczących w życiu Kościoła. Wyraził przekonanie, że ci, którzy wcześniej uczestniczyli w Mszach świętych i obrzędach głównie z powodów kulturowych, a nie duchowych, mogą już nie wrócić do wspólnoty.
Warto tutaj wyjaśnić, czym jest katolicyzm kulturowy – to sytuacja, w której ludzie deklarują przynależność do Kościoła i uczestnictwo w jego ceremoniach głównie z tradycji, rodzinnego zwyczaju lub kulturowego przywiązania, a nie z głębokiej wiary. Jean-Claude Hollerich zauważył, że pandemia jedynie przyspieszyła proces zaniku takiego powierzchownego uczestnictwa, co w dłuższej perspektywie może skutkować powstaniem bardziej świadomej, ale mniejszej wspólnoty wiernych.
Jednocześnie kardynał apelował, aby Kościół nie bał się stawiać “wielkich pytań” dotyczących własnej tożsamości i przyszłości. Szczególną uwagę zwrócił na temat roli kobiet w Kościele, podkreślając: Najważniejszą kwestią jest rola kobiet w Kościele. Musimy zauważyć i dostrzec, że kobiety mają coś do powiedzenia.
Jean-Claude Hollerich i rola kobiet w Kościele
W swoich licznych wystąpieniach Jean-Claude Hollerich wielokrotnie akcentował konieczność zwiększenia zaangażowania kobiet w życie wspólnoty katolickiej. Choć przyznał, że papież Franciszek nie popiera idei święceń kapłańskich dla kobiet, Hollerich podkreślił, że należy kobietom powierzyć większą odpowiedzialność duszpasterską: Jestem zwolennikiem dawania kobietom większej odpowiedzialności pastoralnej. Jeśli to osiągniemy, wtedy będziemy mogli zobaczyć, czy wciąż istnieje potrzeba święceń.
Ważne jest, by rozumieć, że duszpasterstwo oznacza działania na rzecz wspólnoty wiernych: opiekę duchową, nauczanie, przewodzenie modlitwom i innym aktywnościom religijnym. W tradycyjnej strukturze Kościoła wiele z tych ról było zarezerwowanych głównie dla mężczyzn – duchownych. Postulaty Hollericha dotyczą więc nowej wizji Kościoła bardziej otwartego i inkluzyjnego.
Jean-Claude Hollerich jako relator generalny Synodu Biskupów 2023
W lipcu 2021 roku papież Franciszek powierzył Jean-Claude’owi Hollerichowi bardzo ważną funkcję – mianował go relatorem generalnym Synodu Biskupów 2023.
Co to oznaczało? W Kościele katolickim Synod Biskupów to międzynarodowe zgromadzenie hierarchów, którzy doradzają papieżowi w istotnych sprawach dotyczących całego Kościoła. Funkcja relatora generalnego to ogromne wyróżnienie i odpowiedzialność – oznaczała, że Jean-Claude Hollerich miał za zadanie:
- przygotowywać dokumenty wprowadzające do obrad,
- zbierać i podsumowywać głosy biskupów,
- opracować końcowe propozycje, które trafiały następnie do papieża.
Synod w 2023 roku skupiał się na synodalności – czyli na sposobie podejmowania decyzji w Kościele poprzez dialog, współpracę i wzajemne słuchanie. Jean-Claude Hollerich idealnie wpisywał się w tę wizję – od lat promował większy udział wiernych świeckich i kobiet w kształtowaniu życia wspólnoty katolickiej.
Jean-Claude Hollerich a kontrowersje wokół nauczania o homoseksualności
W 2022 roku wybuchła jednak poważna kontrowersja związana z osobą Jean-Claude’a Hollericha. W wywiadzie, którego udzielił, otwarcie zakwestionował dotychczasowe nauczanie Kościoła na temat osób homoseksualnych.
Powiedział wprost: Uważam, że socjologiczno-naukowe podstawy tego nauczania są już nieaktualne.
Słowa te wywołały szeroką debatę wśród hierarchów i wiernych. W Kościele katolickim oficjalne nauczanie określa akty homoseksualne jako grzeszne, choć zaleca szacunek wobec osób homoseksualnych. Jean-Claude Hollerich sugerował jednak, że nauczanie to powinno zostać zaktualizowane, biorąc pod uwagę współczesną wiedzę psychologiczną i społeczną.
Reakcje nie kazały na siebie długo czekać. Anonimowa notatka krążąca po Watykanie – później przypisana kardynałowi George’owi Pellowi – oskarżyła Hollericha o jawne herezje. W notatce napisano, że kardynał Hollerich jest „jawnie heretycki”.
Warto dodać, że herezja w Kościele katolickim to uporczywe zaprzeczanie dogmatom wiary, czyli naukom, które według doktryny muszą być przyjęte przez wszystkich wiernych. Oskarżenia tego typu są bardzo poważne i mogą prowadzić nawet do sankcji kościelnych. W przypadku Jean-Claude’a Hollericha żadnych oficjalnych działań jednak nie podjęto – a sam kardynał wielokrotnie podkreślał, że jego celem jest dialog, a nie rozbijanie jedności Kościoła.
Jean-Claude Hollerich w Radzie Kardynałów: wzrost roli w Kościele
Dnia 7 marca 2023 roku Jean-Claude Hollerich został mianowany przez Papieża Franciszka członkiem Rady Kardynałów (oficjalna nazwa: Consilium Cardinalium).
Rada ta, nazywana także potocznie K9 (od liczby członków), jest elitarnym gronem kardynałów doradzających papieżowi w najważniejszych sprawach dotyczących reformy Kościoła oraz zarządzania Stolicą Apostolską.
Przynależność do Rady Kardynałów jest ogromnym wyróżnieniem. W skład tego gremium wchodzą kardynałowie reprezentujący różne kontynenty i tradycje Kościoła, co odzwierciedla jego globalny charakter. Jean-Claude Hollerich dołączył tam w momencie, gdy papież intensywnie przygotowywał reformę Kurii Rzymskiej – głównych urzędów Watykanu.
Rola Hollericha w Radzie świadczyła o ogromnym zaufaniu, jakim darzył go papież. Wynikało to nie tylko z jego wieloletniego doświadczenia duszpasterskiego w Europie i Japonii, ale również z jego otwartego podejścia do współczesnych wyzwań Kościoła, takich jak:
- laicyzacja społeczeństw zachodnich,
- rola kobiet w Kościele,
- postawy wobec osób LGBT+,
- potrzeba większej synodalności i decentralizacji władzy.
Jean-Claude Hollerich jako papabile: potencjalny następca papieża Franciszka?
Po śmierci Papieża Franciszka w kwietniu 2025 roku, rozpoczęły się spekulacje dotyczące wyboru nowego papieża.
Wśród nazwisk, które pojawiały się w analizach ekspertów i dziennikarzy, bardzo często wymieniano Jean-Claude’a Hollericha. Takie osoby określa się specjalnym terminem papabile (z języka włoskiego: zdolny do zostania papieżem).
Kto jest uważany za papabile? Zwykle są to kardynałowie:
- cieszący się szerokim szacunkiem wśród kolegium kardynalskiego,
- posiadający doświadczenie międzynarodowe,
- znani z umiejętności budowania mostów i dialogu,
- a jednocześnie reprezentujący nowoczesne spojrzenie na wyzwania współczesnego świata.
Jean-Claude Hollerich spełniał wszystkie te kryteria. Był:
- Europejczykiem, ale z głębokim doświadczeniem azjatyckim (Japonia),
- jezuitą, podobnie jak Papież Franciszek (co nie jest przypadkowe, zważywszy na ogromne znaczenie duchowości ignacjańskiej w czasach współczesnych),
- znany z otwartości na dialog międzyreligijny i międzykulturowy,
- zwolennikiem reform, ale unikającym radykalnych deklaracji, które mogłyby doprowadzić do schizmy.
W wielu artykułach – między innymi w analizach publikowanych przez La Croix, America Magazine, a także Vatican News – wskazywano, że Jean-Claude Hollerich może być kandydatem, który łączy w sobie zarówno ciągłość z reformami Franciszka, jak i nową energię potrzebną do dalszego kierowania Kościołem w XXI wieku.
