Tego dnia 1411 roku zawarto I pokój toruński, kończący wojnę z zakonem krzyżackim
I pokój toruński zakończył jedną z najważniejszych wojen średniowiecznej Europy Środkowo-Wschodniej – tzw. Wielką Wojnę między Królestwem Polskim i Wielkim Księstwem Litewskim a zakonem krzyżackim. Choć pokój toruński nie przyniósł rozstrzygnięcia wszystkich sporów, stanowił kluczowy moment w dziejach i na zawsze zapisał się w historii.
Wielka Wojna (1409–1411) była wynikiem narastających napięć między Zakonem Krzyżackim a unią polsko-litewską. Konflikt miał swoje korzenie w sporach terytorialnych, zwłaszcza o Żmudź, oraz w ambicjach Zakonu, który dążył do rozszerzenia swoich wpływów kosztem Litwy i Polski.
Bezpośrednim pretekstem do wojny był niekorzystny dla strony polsko-litewskiej wyrok w sprawie Żmudzi. Sędzią w tym sporze był król Czech – Wacław IV Luksemburski. Na odczytanie wyroku Władysław Jagiełło wysłał delegację, w której był obecny Wincenty Granowski – mąż Elżbiety Granowskiej, późniejszej żony króla. Wyrok odczytano w dwóch językach: niemieckim i czeskim. Polacy, rozgoryczeni tym, że wyroku nie odczytano po polsku, ostentacyjnie wyszli i zerwali rozmowy pokojowe. Wojna była przesądzona.
Bitwa pod Grunwaldem – punkt zwrotny wojny
Najważniejszym momentem Wielkiej Wojny była bitwa pod Grunwaldem, stoczona 15 lipca 1410 roku. Wojska polsko-litewskie pod dowództwem Władysława Jagiełły i wielkiego księcia Witolda, rozgromiły siły Zakonu Krzyżackiego, zadając im dotkliwą klęskę.
Mimo tego zwycięstwa Polakom i Litwinom nie udało się zdobyć Malborka – stolicy państwa zakonnego. Ostatecznie obie strony zmęczone wojną i stratami zdecydowały się na negocjacje pokojowe. W bitwie tej poległ wielki mistrz zakonu krzyżackiego – Ulrich von Jungingen.
Negocjacje i podpisanie pokoju toruńskiego
Rozmowy pokojowe toczyły się w Toruniu, mieście położonym na pograniczu wpływów polskich i krzyżackich. W rokowaniach brali udział przedstawiciele Polski, Litwy, Zakonu Krzyżackiego oraz mediatorzy z państw europejskich. 1 lutego 1411 roku podpisano traktat pokojowy, który formalnie zakończył wojnę.
I pokój toruński – postanowienia
Traktat toruński przewidywał, że:
- Żmudź zostanie przekazana Wielkiemu Księstwu Litewskiemu, ale tylko na czas życia Władysława Jagiełły i Witolda,
- Zakon Krzyżacki zachowa Pomorze Gdańskie, ziemię chełmińską i inne sporne terytoria.
- Polska odzyska Ziemię Dobrzyńską, a Litwa utrzyma wpływy na Żmudzi,
- Krzyżacy zobowiązali się do wypłaty wysokiego odszkodowania w srebrze dla Polski i Litwy.
Skutki pokoju toruńskiego
Choć pokój toruński zakończył działania wojenne, jego postanowienia nie zadowoliły żadnej ze stron. Polska i Litwa, mimo zwycięstwa pod Grunwaldem, nie uzyskały trwałych korzyści terytorialnych, a Zakon Krzyżacki, choć osłabiony, zachował znaczną część swojego terytorium. Odszkodowanie finansowe obciążyło Zakon, co przyczyniło się do jego wewnętrznego kryzysu gospodarczego. Już nigdy nie odzyskał swojej potęgi, jaką miał przed bitwą pod Grunwaldem.
Pokój toruński był jednak tylko chwilowym zawieszeniem broni. Nierozwiązane spory prowadziły do dalszych konfliktów, m.in. wojny głodowej (1414) i ostatecznego upadku potęgi Zakonu w wyniku wojny trzynastoletniej (1454–1466), zakończonej drugim pokojem toruńskim. W wyniku którego Polska odzyskała Pomorze Gdańskie.
Znaczenie pokoju toruńskiego w historii
Pierwszy pokój toruński z 1411 roku miał ogromne znaczenie polityczne i militarne. Pokazał siłę sojuszu polsko-litewskiego oraz osłabił dominację Zakonu Krzyżackiego w regionie. Był także przykładem, jak skomplikowane układy dyplomatyczne i interesy wielkich mocarstw wpływały na losy Europy Środkowo-Wschodniej w średniowieczu.
Mimo że nie przyniósł trwałego pokoju, traktat toruński stał się ważnym punktem odniesienia w dziejach Polski i Litwy, otwierając nowy rozdział w ich relacjach z Zakonem Krzyżackim.
Bibliografia:
- Krzyżaniakowa J., Ochmański J., Władysław II Jagiełło, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź 1990.
