Tomasz Kruczek, Wśród spalonych osad
Wśród spalonych osad to opowieść o tym, jak wśród popiołów i ruin rodzi się odwaga. Autor przenosi czytelników do czasów wczesnopiastowskich – epoki, w której życie toczyło się w cieniu grodów, lasów i wojen. Leszek i Dis przekazują pałeczkę młodym – Kaśce i Gniewoszowi – którzy stają oko w oko z tragedią, jaka dotyka ich rodzinny gród.
Bnińska osada zostaje ograbiona i spalona. Ludzie giną lub zostają wzięci w niewolę. W tym chaosie młodzi bohaterowie oraz ich opiekun, ojciec Jan, muszą nie tylko przeżyć, ale i podjąć walkę z własnym strachem, gniewem oraz pragnieniem zemsty. Droga, którą wybiorą, nie będzie łatwa – to podróż przez spustoszoną ziemię, bagna i lasy, gdzie każdy krok może być pułapką. Ale to również opowieść o przebaczeniu, o tym, że nawet w czasach najgłębszej ciemności potrafi rozbłysnąć iskra dobra.
Kruczek, który od lat zajmuje się nauczaniem alternatywnym i rekonstrukcją historyczną, po raz kolejny łączy wartką akcję z dbałością o realia epoki. Czytelnik znajdzie tu wszystko, co kocha w literaturze przygodowej: ucieczki z lochów, zdrady, bohaterskie czyny i przyjaźń wystawioną na próbę. Autor prowadzi narrację z kilku perspektyw – zarówno bohaterów, jak i ich przeciwników – dzięki czemu historia nabiera głębi i niejednoznaczności. Nie ma tu prostych podziałów na dobrych i złych. Widzimy, jak chęć zemsty może stać się siłą niszczącą, a przebaczenie – najtrudniejszym z aktów odwagi.
Znakomicie wypadają kobiece postacie. Kaśka, choć sama jest jeszcze dzieckiem, potrafi zachować zimną krew i przejąć odpowiedzialność za młodszych. Wśród postaci drugoplanowych wyróżnia się Żywia – wojowniczka, która mimo początkowej wrogości staje się przyjaciółką Gniewosza. Ich relacja, zbudowana na wzajemnym szacunku i wspólnym doświadczeniu bólu, stanowi jeden z najmocniejszych punktów fabuły. Obie dziewczyny są dowodem, że odwaga nie ma wieku ani płci.
Świat przedstawiony w powieści pulsuje życiem. Lasy i bagna nie są jedynie tłem wydarzeń, ale niemal bohaterami – karmią, chronią i uczą pokory wobec natury. W jednym z najbardziej pamiętnych fragmentów młodzi bohaterowie ukrywają się wśród lisich nor, zacierając ślady i chowając się na dębie przed pogonią. W tym rozdziale – pełnym napięcia, szelestu liści i dymu z podpalonego drzewa – widać mistrzostwo autora w budowaniu nastroju i napięcia. Wśród tych scen przewija się też subtelny wątek więzi człowieka ze zwierzętami – jak w przypadku oswojonego żbika Iskry, który w kluczowym momencie staje się sprzymierzeńcem bohaterów.
Kruczek pisze z ogromną dbałością o rytm zdania. Jego styl jest lekki, melodyjny i zarazem sugestywny – czytelnik niemal słyszy trzask płonących belek i szum wiatru w koronach drzew. „Wśród spalonych osad” to nie tylko powieść historyczna, ale i moralitet o tym, jak łatwo człowiek może zatracić się w gniewie, oraz jak trudno jest zachować człowieczeństwo, gdy świat wokół płonie.
Na końcu książki znalazł się słowniczek wyrażeń dawnych i ciekawostek historycznych, który przybliża młodym odbiorcom realia epoki – od nazw dawnych narzędzi po elementy życia codziennego. Dzięki temu lektura ma nie tylko walor przygodowy, ale też edukacyjny, nie popadając przy tym w szkolną dydaktykę.
Seria Młodzi Wojowie pokazuje, że literatura młodzieżowa potrafi być równocześnie emocjonująca, pouczająca i pięknie napisana. Kruczek nie infantylizuje czytelnika – traktuje go jak równorzędnego partnera, zdolnego do refleksji nad historią i wartościami.
Wśród spalonych osad to książka o sile wspólnoty, o tym, że nawet w czasach zagłady można budować nowy początek. Dla młodszych – wciągająca lekcja odwagi i empatii. Dla dorosłych – przypomnienie, że duch dawnych wojów i marzycieli wciąż w nas żyje.
Wydawnictwo Replika
Ocena recenzenta: 6/6
Agnieszka Cybulska
Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem Replika. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
