Anna Brzezińska, Cierpliwe Genowefy, bezwstydne Magdaleny. Przewodnik po średniowieczu zwykłych kobiet
Anna Brzezińska – polska pisarka i mediewistka, ceniona przede wszystkim za literaturę fantastyczną i historyczną – już od pierwszych stron uprzedza czytelnika, że nie znajdzie w książce jednej, uniwersalnej opowieści o średniowiecznej kobiecie. Zamiast tego proponuje coś znacznie ciekawszego – kalejdoskop pięćdziesięciu mikrohistorii, w których mniszki, prostytutki, notariuszki, rzeźniczki i wiele innych kobiet pokazują, że ich los zależał nie tylko od płci, ale przede wszystkim od pochodzenia, majątku i pozycji społecznej.
Bohaterki, o których nie uczono nas w szkole
Siłą książki jest jej rozmach – każda z opisanych postaci dostaje osobny, krótki rozdział, a mimo to autorka potrafi w kilku zdaniach nakreślić pełny kontekst prawny, obyczajowy i polityczny epoki. Znajdziemy tu kobiety walczące w obronie miast, zarządzające cechami rzemieślniczymi, prowadzące nielegalną praktykę lekarską czy próbujące o własnych siłach wywalczyć w sądzie separację od przemocowego męża. Obok nich pojawiają się historie znacznie bardziej niejednoznaczne – oskarżenia o herezję, czary czy „niewymowne grzechy”, które dziś czytamy zupełnie inaczej niż czytano je w średniowieczu. Autorka nie ocenia bohaterek z perspektywy współczesności, tylko pozwala im mówić same za siebie.
Rzemiosło historyczne w najlepszym wydaniu
To, co odróżnia tę książkę od wielu podobnych zbiorów, to solidność warsztatu. Każda historia jest głęboko osadzona w realiach epoki – prawie, ekonomii, medycynie, obyczajowości – bez sprowadzania bohaterek do anegdoty. Autorka świadomie zrezygnowała z tradycyjnych przypisów, ale do każdego rozdziału dołączyła obszerną bibliografię naukową, co pozwala czytelnikowi zweryfikować źródła i pogłębić temat samodzielnie. Minusem jest tu przewaga literatury obcojęzycznej – osobom niewładającym biegle angielskim czy francuskim trudniej będzie sięgnąć dalej. Do tego dochodzą piękne, starannie dobrane ryciny, które ożywiają tekst i nadają mu wizualny kontekst epoki.
Dla kogo jest to książka?
Książka Anny Brzezińskiej to obowiązkowa lektura dla każdego, kto myśli, że zna średniowiecze. To książka, którą najlepiej czyta się fragmentami, wracając do niej wielokrotnie – każda historia jest osobną, samodzielną całością. Prawdziwą wartością jest różnorodność losów i konsekwentne pokazywanie, że średniowiecze kobiet było znacznie bardziej skomplikowane, niż podpowiada popularny obraz epoki.
Wydawnictwo Marginesy
Ocena recenzenta 5/6
Magdalena Kaczmarek
