Napady, wojny i … pierwsza krucjata
Wielkie najazdy Wikingów na Europę Zachodnią rozpoczęły się w drugiej połowie VIII wieku i były skierowane przede wszystkim na Anglię, Szkocję i Irlandię, a później na północną Francję. Początkowo ich wyprawy miały wyłącznie łupieżczy charakter – atakowali ważniejsze ośrodki polityczne, gospodarcze i kulturowe. Bezwzględnie i brutalnie wykorzystywali rozkład polityczny monarchii Karolingów, grabiąc miasta położone nad rzekami. Ich nagłe pojawienie się wywoływało panikę wśród miejscowej ludności, czego świadectwem jest relacja jednego z zachodniofrankońskich kronikarzy dotycząca oblężenia przez Normanów Paryża w 845 roku: (…) Oto banda rabusiów morskich dotarła aż do Paryża i bezkarnie zburzyła kościoły i klasztory nad brzegami Sekwany. Któż uwierzy, że królestwo tak rozległe i tak zaludnione ma zostać upokorzone przez Normanów (…). W tym samym roku król Karol Łysy zaczął Wikingom płacić okup w zamian za pokój.
W drugiej połowie IX wieku Normanowie zaczęli zakładać swoiste bazy wypadowe na zajmowanych terenach, a potem zorganizowali tam stałe siedziby. W 896 roku pod dowództwem Rollona osiedlili się u ujścia Sekwany. Król Franków Karol III Prosty, postawiony w sytuacji konieczności tolerowania przybyszów na północy swego państwa, uznał w 911 roku Rollona za swojego lennika w zamian za przyjęcie chrztu i powierzył mu kilka hrabstw, które później nazwano Normandią. Wikingowie znad Sekwany ulegli szybkiej romanizacji i to właśnie im przypadła szczególna rola w dziejach średniowiecznej Europy. W 1066 roku pod wodzą Wilhelma Zdobywcy dokonali bowiem brzemiennego w skutkach podboju Anglii, o którym będzie jeszcze szerzej mowa.
Mniej więcej równolegle do osiedlenia się Normanów we Francji Norwegowie podbili Orkady, Hebrydy i wschodnią Irlandię, a Duńczycy wschodnią Anglię. Król Wessexu Alfred Wielki został w 878 roku zmuszony do odstąpienia Duńczykom części kraju, tzw. Danelag. Wzajemne waśnie i rozbicie polityczne Wikingów sprawiły, że w 954 roku zostali oni z Anglii wyparci. Stan ten nie trwał jednak długo, gdyż na przełomie X i XI wieku Duńczycy i Norwegowie ponownie zaatakowali wyspę. W 1016 roku władca Danii Kanut II Wielki ogłosił się angielskim królem.
Norwegowie skierowali swoją ekspansję nie tylko na Wyspy Brytyjskie, ale również na Szetlandy, Orkady, Wyspy Owcze i do Islandii, która została przez nich opanowana około 870 roku. Kolonizacja Islandii, dobrze znana dzięki opisowi zawartemu w źródłach z XII wieku, odgrywa tutaj kluczową rolę – z Islandii podejmowano dalsze śmiałe podróże w kierunku zachodnim. W 981 roku wiking islandzki Eryk Rudy założył pierwszą osadę na Grenlandii, zaś około 1003 roku jego syn Leif wylądował prawdopodobnie na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej.
Ekspansję na szeroką skalę prowadzili również Szwedzi, zwani inaczej Waregami. Zainteresowali się głównie wybrzeżami Bałtyku i wschodnią Europą. Oprócz działalności czysto łupieskiej prowadzili też handel. Poprzez Newę i Ładogę dotarli aż do Nowogrodu Wielkiego, który stanowił niezwykle ważny punkt strategiczny, a stąd przez Dniepr i Morze Czarne do Bizancjum lub przez Morze Kaspijskie do Iranu i Azji Środkowej. Waregowie wnieśli istotny wkład w proces jednoczenia ziem ruskich. Ulegli szybkiej i całkowitej asymilacji kulturowej, a ich potomkowie panowali na Rusi do XVI wieku, stając się ważną częścią krajobrazu politycznego Europy Wschodniej. Równolegle do Waregów wyprawy na wybrzeża słowiańskie, a także pruskie, podejmowali Goci.
Wśród kierunków normańskiej ekspansji należy jeszcze wymienić obszar wokół Morza Śródziemnego. W drugiej połowie XI wieku znaczne tereny na Sycylii i południu Półwyspu Apenińskiego zostały zajęte przez potomków rycerza z Normandii – Tankreda de Hauteville (przed 990-1041), który dał początek nowej dynastii. Normanowie wzięli też dość liczny udział w pierwszej krucjacie, podczas której założyli w Syrii w 1098 roku efemeryczne księstwo ze stolicą w Antiochii.
Rzeczą znamienną jest, że równolegle do rozwoju stanu posiadania Normanów w Europie trwał w Skandynawii proces prowadzący do konsolidacji monarchii: duńskiej, norweskiej i szwedzkiej. Niejednokrotnie miał on bardzo burzliwy przebieg – charakterystyczne dla politycznych dziejów Skandynawii w X-XI wieku jest to, że losy królestw były tam niezwykle zmienne: stale toczyły one ze sobą walki, a przejściowe unie świadczyły o słabości więzów państwowych.
Realne zjednoczenie poszczególnych organizmów państwowych Skandynawii dokonało się dopiero około połowy XI wieku, wtedy też ugruntowała się pozycja religii chrześcijańskiej, wprowadzonej odgórnie przez władców na przełomie wieków X i XI, chociaż istniało jeszcze przywiązanie do dawnych kultów pogańskich i zdarzały się wewnętrzne zaburzenia na tym tle – na przykład reakcja pogaństwa w Szwecji w 1066 roku.
Umocnienie się królestw skandynawskich w XI wieku spowodowało zamknięcie epoki wypraw wikińskich i faktyczne zakończenie ekspansji Normanów.
Dobry tekst. Gratulacje dla autora.