Ostatnim zespołem, którego działalność chciałbym omówić jest poznańska grupa „Stress”, działająca od 1971 r. Zespół można uznać za polskiego prekursora hard rocka, bowiem w swojej twórczości nawiązywał bezpośrednio do dokonań brytyjskich grup „Deep Purple” i „Black Sabbath”[24]. Może właśnie przez taki stan rzeczy, pomimo przychylności publiczności i środowiska muzycznego (w tym wirtuoza jazzowego wibrafonu – Jerzego Milliana) zespół nie mógł zaistnieć dostatecznie na scenie ogólnokrajowej[25]. Co ciekawe, zespół był także rozpoznawalny w kręgu lokalnych kibiców piłkarskich – to właśnie ta grupa pierwsza wykonała i nagrała hymn kibiców drużyny „Lech Poznań”, który istocie jest coverem utworu „Yellow Submarine” z repertuaru grupy The Beatles z innym, pasującym do kontekstu, tekstem[26]. Podobnie, jak poprzednio omawiane grupy, dokonał jedynie nagrań radiowych, a jedynym utworem znanym w całej Polsce był „Ciężką drogą” emitowany na falach Rozgłośni Harcerskiej[27].
Grupa Stress – „Ciężką drogą”
Wydaje mi się, że przedstawione tu przykłady działalności różnych grup muzycznych doskonale pokazują, że bunt w polskiej muzyce rockowej zaczął się znacznie wcześniej niż w latach osiemdziesiątych XX wieku, jak chcieliby niektórzy, promując ten, poniekąd szkodliwy – moim zdaniem – pogląd. Można także ponadto stwierdzić, że opresyjność państwa względem zespołów działających w latach siedemdziesiątych była dla ich działalności bardziej szkodliwa, niż dla tych grających dekadę później, choćby ze względu na możliwości techniczne. Zwróćmy uwagę na to, że zespołu grające w latach osiemdziesiątych, nawet jeżeli miały zakaz występowania, mogły rozprowadzać swoje nagrania, powstające na próbach, na kasetach magnetofonowych[28]. Dekadę wcześniej takiej możliwości nie było[29]. Ograniczenie działalności zespołu muzycznego do środowiska lokalnego nie pozwalała na osiągnięcie większego sukcesu, a tym samym na dłuższą działalność. Istotnym spostrzeżeniem będzie chyba także to, że teksty utworów były mniej bezpośrednie niż te późniejsze. Wyrażały emocje kontrolowane.
Mateusz Stelmasiak
Fotografia główna: Zespół Stress, zdjęcie z 1974 roku autorstwa Wiktora Franczyszyna
Bibliografia:
[b. a.], Romuald i Roman. Tekst pochodzi ze strony internetowej: http://www.pawnhearts.eu.org/~gregland/w-matni/rir/rir.html Stan na dzień 26 IX 2014.
Ałaszewski M., Z brzytwą na poziomki, pierwsze wydanie nagrania: Pronit 1970.
Antoniszczak R., Ballada o dziadku Kolejofilu, ilustracja do krótkometrażowego filmu animowanego Żegnaj paro!, reż. R. Antoniszczak, pierwsze wydanie nagrania: Antologia polskiej animacji dla dzieci, Narodowy Instytut Audiowizualny 2007.
Bogucka M., Życie z cenzurą [w:] Cenzura w PRL. Relacje historyków, oprac. Z. Romek,
Warszawa 2000.
Brzostek D., Nagrane czy wyparte? W stronę antropologii kasety magnetofonowej, „Glissando. Magazyn o muzyce współczesnej”, nr 23(23)/2014, tekst dostępny na stronie internetowej czasopisma: http://glissando.pl/artykuly/nagrane-czyli-wyparte-w-strone-antropologii-kasety-magnetofonowej/ Stan na dzień 27 IX 2014.
Domagała A., Romuald & Roman z archiwum Polskiego Radia, tekst na stronie: http://wyborcza.pl/1,75475,4602758.html. Stan na dzień 26 IX 2014.
Gnoiński L., Skaradziński J., Encyklopedia polskiego rocka, Poznań 2001.
Gradowski M., Przypadek Zdroju Jana czyli o krzyżowaniu zaskrońca z nutrią za późnego Gomółki „Fragile. Pismo kulturalne”, nr 2(8)/2010, s. 58-61.
Grün J., [b.t.] „Jazz”, 266/1978.
http://klan.art.pl/ Stan na dzień 27 IX 2014.
Idzikowska-Czubaj A., Rock w PRL-u. O paradoksach współistnienia, Poznań 2011.
Ingham C., The rough guide to The Beatles, London 2006.
Jarmużek K., Grupa Stress, http://kjarmuzek.pl/historia/grupa-sress/ Stan na dzień 27 IX 2014.
Jaśkiewicz T., Górka W., Byłem gitarzystą Niemena, Warszawa 2014.
Kawecki J., Zając W., Encyklopedia polskiej muzyki rockowej. Rock’n’roll 1959-1973,
Kraków 1995.
Królikowski W., Maanam, Warszawa 1985.
Kuryło A., Towarowy rusza do Indii, pierwsze wydanie nagrania: Polskie Radio 2005.
Lizut M., Punk rock later, Warszawa 2003.
Pawlicki A., Kompletna szarość. Cenzura w latach 1965-1972: instytucja i ludzie, Warszawa 2001.
Robak A., Przypadek Zdroju Jana czyli psychodeliczny punk po polsku „Gościniec sztuki. Magazyn Artystyczno-Literacki”, nr 1/16, Rok XV, Płock 2011, s. 33-37.
Romek Z., Kłopoty z cenzurą. Kilka refleksji zamiast wstępu [w:] Cenzura w PRL. Relacje historyków, oprac. Z. Romek, Warszawa 2000.
Sobczak A., Ciężką drogą, pierwsze wydanie nagrania: Polskie Nagrania 2008.
Szukalski B., Wziewne środki odurzające „Alkoholizm i narkomania”, nr 4(21)/1995, s. 9-30.
Taborek T., Niezależna muzyka rockowa, Łódź 2010.
Wolański R., Leksykon polskiej muzyki rozrywkowej, Warszawa 1995.
Przypisy:
[1]Wydaje się, że pogląd ten, obok dziennikarzy, prezentują także twórcy punk-rockowi działający w latach osiemdziesiątych XX w. W tym kontekście można przedstawić konkretne wypowiedzi: dziennikarza czasopisma „Jazz” i muzyka Roberta Brylewskiego. Obaj krytykują grupy i muzyków, którzy rozpoczynali kariery w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Totalny brak koncepcji muzycznych, połączony z absurdalnym jazgotem syntezatorów, monotonia, bełkot semantyczny. Przerost „filozofii” nad muzyką, to jest to, co obecnie określa nowe prądy w naszej muzyce rozrywkowej i jazz-rockowej. Natomiast reklama otaczająca młode grupy jest ogromna – mnóstwo frazesów przepisanych z książek i zagranicznych czasopism, bzdur nie dotyczących, nie przystających, nastawionych nie wiadomo na co. Na koncercie czar pięknych słów pryska… J. Grün, [b.t.] „Jazz”, 266/1978. R. Brylewski o swoich starszych kolegach – muzykach: [widziałem ludzi] w powłóczystych szatach z cekinami, stojących w strumieniach świateł i śpiewających o purpurowych kaloryferach na karmazynowych niebach. M. Lizut, Punk rock later, Warszawa 2003, s. 50. Wypowiedziom tym trudno odmówić krytycyzmu i złośliwej ironii. Oba cytaty za: T. Taborek, Niezależna muzyka rockowa, Łódź 2010, s. 61.
[2]O awangardzie w polskiej muzyce rockowej wspomina – choć bardzo skrótowo – Anna Idzikowska-Czubaj. A. Idzikowska-Czubaj, Rock w PRL-u. O paradoksach współistnienia, Poznań 2011, s. 225-229.
[3]Muzycy, którzy nagrywali swoje utwory w „oficjalnym obiegu”, czy to dla radia, czy dla celów wydawniczych musieli przedstawić teksty utworów do akceptacji cenzora. O kompetencjach GUKPiW: A. Pawlicki, Kompletna szarość. Cenzura w latach 1965-1972: instytucja i ludzie, Warszawa 2001, s. 30-44.
[4]W pewnym sensie potwierdza to – choć w przerysowany sposób – wypowiedź R. Brylewskiego, cytowana w przyp. 1.
[5]Np. „Perfect”, „Stalowy Bagaż”, „Kasa Chorych”.
[6][b. a.], Romuald i Roman. Tekst pochodzi ze strony internetowej: http://www.pawnhearts.eu.org/~gregland/w-matni/rir/rir.html Stan na dzień 26 IX 2014. Autorzy strony deklarują, że patronat nad treścią strony pełnią byli członkowie zespołu. O historii grupy także:
L. Gnoiński, J. Skaradziński, Encyklopedia polskiego rocka, Poznań 2001, s. 471
[7]Za najbardziej reprezentatywny może uchodzić przypadek grupy „Maanam”, na którą w 1984 roku,
z powodu odmowy występu na Zlocie Komunistycznej Młodzieży z Polski i ZSRR, został nałożony zakaz prezentowania jej twórczości w mediach. W. Królikowski, Maanam, Warszawa 1985, s. 22.
[8]Przemawia za tym choćby fakt wydania na oficjalnych płytach tylko kilku nagrań. [b. a.], Romuald
i Roman…; L. Gnoiński, J. Skaradziński, Encyklopedia polskiego rocka…, s. 471.
[9]A. Kuryło, Towarowy rusza do Indii, pierwsze wydanie nagrania: Polskie Radio 2005.
[10]O prezentowanym skojarzeniu: A. Domagała, Romuald & Roman z archiwum Polskiego Radia, tekst na stronie: http://wyborcza.pl/1,75475,4602758.html. Stan na dzień 26 IX 2014.
[11]O zjawisku autocenzury, np.: A. Pawlicki, Kompletna szarość…, s. 26-30; Z. Romek, Kłopoty z cenzurą. Kilka refleksji zamiast wstępu [w:] Cenzura w PRL. Relacje historyków, oprac. Z. Romek, Warszawa 2000, s. 10-20; M. Bogucka, Życie z cenzurą [w:] Cenzura w PRL…, s. 45.
[12]John Lennon zaprzeczał, że tytuł utworu ma jakikolwiek związek z substancją psychoaktywną.
C. Ingham, The rough guide to The Beatles, London 2006, s. 197-198.
[13]O narkotycznym działaniu trichloroetylenu i produktach, w których ten związek chemiczny występuje: B. Szukalski, Wziewne środki odurzające „Alkoholizm i narkomania”, nr 4(21)/1995, s. 9-30.
[14][b. a.], Romuald i Roman…; L. Gnoiński, J. Skaradziński, Encyklopedia polskiego rocka…, s. 367-369.
[15]R. Wolański, Leksykon polskiej muzyki rozrywkowej, Warszawa 1995, s. 4, 90-91; L. Gnoiński,
J. Skaradziński, Encyklopedia polskiego rocka…, s. O działalności Marka Ałaszewskiego, także przed założeniem zespołu „Klan”, patrz: T. Jaśkiewicz, W. Górka, Byłem gitarzystą Niemena, Warszawa 2014,
s. 35, 188, 190-191, 208-211, 239, 240.
[16]R. Wolański, Leksykon polskiej muzyki rozrywkowej, Warszawa 1995, s. 4, 90-91; L. Gnoiński, J. Skaradziński, Encyklopedia polskiego rocka…, s. 283.
[17]M. Ałaszewski, Z brzytwą na poziomki, pierwsze wydanie nagrania: Pronit 1970.
[18]R. Wolański, Leksykon polskiej muzyki rozrywkowej, Warszawa 1995, s. 4, 90-91; L. Gnoiński,
J. Skaradziński, Encyklopedia polskiego rocka…, s. 283.
[19]Materiał zarejestrowany na płycie w 1971 r. powstał jako ilustracja muzyczna do baletu o tym samym tytule. Tamże.
[20]O czym informuje oficjalna strona internetowa grupy: http://klan.art.pl/ Stan na dzień 27 IX 2014.
[21]A. Robak, Przypadek Zdroju Jana czyli psychodeliczny punk po polsku „Gościniec sztuki. Magazyn Artystyczno-Literacki”, nr 1/16, Rok XV, Płock 2011, s. 33-37; M. Gradowski, Przypadek Zdroju Jana czyli o krzyżowaniu zaskrońca z nutrią za późnego Gomółki „Fragile. Pismo kulturalne”, nr 2(8)/2010, s. 58-61.
[22]Utwór Kiedy będę żałował wydany w 1970 r.
[23]R. Antoniszczak, Ballada o dziadku Kolejofilu, ilustracja do krótkometrażowego filmu animowanego Żegnaj paro!, reż. R. Antoniszczak, pierwsze wydanie nagrania: Antologia polskiej animacji dla dzieci, Narodowy Instytut Audiowizualny 2007.
[24]J. Kawecki, W. Zając, Encyklopedia polskiej muzyki rockowej. Rock’n’roll 1959-1973, Kraków 1995, s. 216; K. Jarmużek, Grupa Stress, http://kjarmuzek.pl/historia/grupa-sress/ Stan na dzień 27 IX 2014.
[25]Tamże.
[26]K. Jarmużek, Grupa Stress… Tam także dostępne nagranie tego utworu.
[27]J. Kawecki, W. Zając, Encyklopedia polskiej muzyki rockowej…; K. Jarmużek, Grupa Stress…; A. Sobczak, Ciężką drogą, pierwsze wydanie nagrania: Polskie Nagrania 2008.
[28]O powszechności wykorzystywania kaset magnetofonowych w celu rozpowszechniania nagrań zespołów punkowych, często poza oficjalnym obiegiem wydawniczym m. in.: D. Brzostek, Nagrane czy wyparte? W stronę antropologii kasety magnetofonowej, „Glissando. Magazyn o muzyce współczesnej”, nr 23(23)/2014, tekst dostępny na stronie internetowej czasopisma: http://glissando.pl/artykuly/nagrane-czyli-wyparte-w-strone-antropologii-kasety-magnetofonowej/ Stan na dzień 27 IX 2014.
[29]Magnetofony kasetowe w Polsce upowszechniły się na dobre na początku lat osiemdziesiątych XX w.
Fascynujący artykuł. Szczególnie zainteresował mnie wątek na temat Grupy Stress. Jestem z Poznania i jestem kibicem Kolejorza. Słyszałem w przeszłości wielokrotnie na stadionie hymn. Jednak nie wiedziałem kto go wykonywał. Jednak od kilku lat przed meczami jest odtwarzana inna wersja hymnu. Z tymi samymi słowami ale wykonywana przez kogoś innego.