Podobną sytuację miał również zespół Lady Pank, którego teksty były za słabo zakamuflowane. Warto wskazać w tym momencie na piosenkę Wciąż bardziej obcy[17]. Oczywistym jest, iż pierwszym zastrzeżeniem cenzury było dlaczego obywatel czuje się obco, nieswojo w swoim kraju. Od samego początku wskazywało to na błędy w polityce, przez które ojczyzna przestawała być bliska. Wers są dni, kiedy mówię sobie dość może wskazywać na strajki i ogólne niezadowolenie, które panowało w kraju. Również w piosence można doszukać się zachęty do ucieczki z kraju, bo najważniejszy ma być własny ląd, który może znajdować się dziesięć godzin od miejsca przebywania. Jest tu przywołane powszechnie spotykane zjawisko, jakim była ucieczka do krajów zza żelaznej kurtyny.
Oczywiście z chwilą słabnięcia wpływów komunistycznych w Polsce zaczęła słabnąć również cenzura. Ważniejsze zaczęły być strajki czy obrady okrągłego stołu. Co za tym idzie, artyści mogli na więcej sobie pozwolić. Wcześniej niedopuszczalne byłoby wydanie piosenki góralskiej Big Cyca. Był to utwór o zomowcach, którzy jeździli radiowozem za młodymi ludźmi; by zmylić cenzurę, piosenka miała charakter przyśpiewki. W dość wesoły sposób kapela mówiła o prześladowaniach i kontroli wobec młodych buntowników.
Jedną z czołowych postaci zabierających głos w sprawie wydarzeń ówczesnych był Kazik i zespół Kult. Ich teksty to nie tylko walka z systemem, ale również upamiętnienie wydarzeń, które miały miejsce[18]. Doskonałym tego przykładem jest Ballada o Janku Wiśniewskim[19]. Utwór mówi o młodym chłopcu, który został zastrzelony 17 grudnia 1970 roku. Wówczas miało miejsce ostrzelanie załogi Stoczni Gdańskiej, która była w drodze do pracy. Również Janek Wiśniewski to nie jakaś wymyślona postać, która stanowi zbitek innych jednostek. Mowa tu o Zbigniewie Godlewskim, którego ciało po zastrzeleniu zostało przeniesione na czele pochodu pod siedzibę Miejskiej Rady Narodowej[20]. Cały tekst ukazuje nie tylko tragizm sytuacji opisanej, ale pokazuje jak niesłowna i niewiarygodna była władza w Polsce, która pomimo podpisanych dzień wcześniej porozumień otworzyła ogień do bezbronnych robotników. Z tekstów Kultu należy również wyróżnić piosenkę Polska, która w bardzo ogólny sposób opisuje sytuację w kraju[21]. Owy utwór można rozumieć tak, iż przez politykę, jaka była prowadzona, państwo jest w opłakanym stanie. Nie ma w nim piękna, a przede wszystkim coraz mniej w nim ludzi myślących samodzielnie bez wpływu partii. Podobne treści przekazuje nieco wcześniejszy utwór Tan[22]. Opisane jest w nim ludzkie zniewolenie i bezmyślne przeżywanie życia w złudne rzeczywistości, która w okresie rządów komunistycznych została stworzona.
Do bardziej popularnych polskich protestów – songów zaliczyć należy piosenki Perfect, takie jak Chcemy być sobą i Nie bój się tego wszystkiego. Fani podczas koncertów przekręcali oba teksty i śpiewali chcemy bić ZOMO i nie bój się tego Jaruzelskiego.
Warto również zwrócić uwagę na piosenki, które mówią o historii, ale były lub są pisane z perspektywy czasu. Tym samym autorzy tekstów i wykonawcy nie żyli w opisywanych czasach, więc mogli na dane wydarzenia spojrzeć nieco mniej emocjonalnie.
Rockowe piosenki, które mówią o wydarzeniach minionych. powstawały również w hołdzie bliskim. Takiego zabiegu dokonał Paweł Kukiz, który poświęcił tekst 17 września (Polsza nie zagranica) swojemu dziadkowi, który został zamordowany przez NKWD we Lwowie. W piosence artysta opisuje owe wydarzenia oczami radzieckiego żołnierza. Głównym motywem jest to, że sposób eksterminacji Polaków, co według tekstu miało być czymś trudnym i jedynie butelka wódki pomagała przetrwać trudne chwile. Również wielką motywacją miała być nadchodząca pochwała od Stalina, jednak żeby zagłuszyć wyrzuty sumienia konieczne jest posadzenie w miejscu zbrodni lasu.
Również powstało wiele piosenek związanych z mordowaniem Polaków w Katyniu. Jednym z przykładów jest zespół Horytnica i utwór Katyńskie łzy. Zespół uchodzi za skrajnie prawicowy, jednak treści, które przekazuje, nie są upolitycznione. Tekst oddaje cześć zamordowanym i opisuje ich martyrologie, by dodatkowo podkreślić ważność owego wydarzenia w historii, teledysk został ubogacony fragmentami filmu Andrzeja Wajdy Katyń. Taki zabieg miał na celu oddziaływać na emocje słuchacza, ponieważ w ten sposób przekaz słowny został ubogacony o bardzo mocny obraz. Tematykę związaną z Katyniem podjął również zespół Forteca, który prezentuję piosenkę Katyń. Rockowo-metalowe brzmienie z dynamicznymi rytmami i melodyjnymi solówkami. Tekst ukazuje świat z tamtych lat, upamiętniają walczących, a także tych, którym przyszło umrzeć za Polskę. Historia z tego okresu jest jedynym motywem ich twórczości. Ich muzyka niesie czysty, obiektywy przekaz z wydarzeń tamtego okresu, dzięki temu zespół daje odbiorcy pełne pole ich analizy. Sami jednak chcą pokazać jak bezsensowna jest wojna, a także upamiętnić los całego pokolenia, które zostało przez historię zmuszone do dorastania w tym okresie, jego bohaterskie i patriotyczne postawy.
Wśród utworów o tematyce historycznej najwięcej dotyczy Żołnierzy Wyklętych. Niestety w większość są to teksty bardzo upolitycznione i nadmiernie gloryfikujące obraz ludzi, którzy zdecydowali się walczyć z systemem komunistycznym. Doskonałym tego przykładem jest De Press Myśmy rebelianci[23]. Utwór stanowił nieoficjalny hymn obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych. Z analizy tekstu wyłania się obraz żołnierza, dla którego wolność Polski była najważniejsza, to dla niej poświęcił wszystko, co miał do tej pory. Życie, które przyszło im prowadzić w lesie, stanowiło element poświęcenia dla przyszłych pokoleń. Tekst wydaje się być nieco przesadzony, ponieważ wykonawcy patrzą bezkrytycznie na osoby, o których śpiewają, oczywiście nie jest to zabronione, ponieważ jest to tylko forma wyrazu artystycznego. Jednak to tylko potwierdza, że nie można tekstów piosenek traktować jako źródło wiedzy historycznej.
Chciałabym poświęcić jeszcze chwilę uwagi tematyce związanej z Wyklętymi. 9 listopada 2014 roku powstał projekt z inspiracji Darka Malejonka, w którym uwaga została poświęcona pamięci kobiet walczących w oddziałach Podziemia Antykomunistycznego[24]. Projekt Panny Wyklęte z utworem Noc, prezentuje poruszającą historię kobiety, która poślubiła Polskę i chce być z nią póki śmierć nas nie rozłączy. Ukazuje to nie tylko obraz kobiety, która jest gotowa poświęcić życie w rodzinie i wygody w domu, ale również wielkie poświęcenie dla swojego kraju.
Nieco trudniej odnaleźć na polskiej scenie rockowej teksty piosenek związane z historią wcześniejszą, niż XX wiek. Jest ich niewiele i najczęściej pochodzą z narodowo – radykalnych środowisk. Dobrym przykładem jest zespół Legion, owa grupa reprezentuje światopogląd patriotyczny, katolicki i konserwatywny. Teksty piosenek tej kapeli to głównie wołanie o obronę starego porządku świata oraz niekiedy przechodzi to w obronę doktryn Kościoła. Inspiracją są nie tylko wydarzenia związane z komunizmem, w skutek czego powstał kawałek 1920, ale również członkowie zespołu porównują współczesne wydarzenia do średniowiecznych ruchów religijnych. Krzyżowcy XX wieku, to utwór, w którym współcześni prawicowcy są porównywani do uczestników wypraw krzyżowych[25].
Dużo więcej o historii średniowiecza na ziemiach Polski, można znaleźć w tekstach zespołu Percival Schuttenbach. Jest to połączenie folk rocka i metalu, w którym członkowie zespołu grają na etnicznych instrumentach przy jednoczesnym wspominani dawnych dziejów związanych z Polską oraz uznają wyższość pogaństwa, co potwierdza utwór Reakcja pogańska[26]. Według niego poganie zwyciężali dzięki Perunowi i pradawnym bogom. Jest to pochwała niszczenia klasztorów i mordowania chrześcijan.
Zakończenie
Podsumowując, z analizy tekstów piosenek rockowych jasno wynika, iż artyści chętniej piszą o historii, która wydarzyła się najdalej sto lat temu. Kapele, które opisują wydarzenia związane ze średniowieczem, najczęściej nawiązują do pogaństwa, a ich teksty to pochwała różnorodności etnicznej. Nie udało mi się dotrzeć do zespołów i piosenek, które opisują wydarzenia z okresu nowożytnego lub z XIX wieku. Być może jest to okres, który nie stanowi zbyt dużej inspiracji dla artystów.
Należy zwrócić uwagę, iż teksty owych piosenek to jedynie wyraz artyzmu i nie może być on uznawany jako źródło historyczne. Często nawet same teksty nie są obiektywne, kierują nimi głównie poglądy polityczne, czy religijne twórców. Można z nich czerpać informacje o artystach, wykonawcach czy samym zespole, ale nie można poddawać analizie faktów zamieszczonych w piosenkach.
Kinga Michalak
Bibliografia:
Monografie:
Dyś M., Oczami rockmana. Polska i świat w tekstach polskich twórców rockowych lat 80. i 90. XX wieku. Sosnowiec 2012.
Gajewski M., Rockiem na całe zło. Boom polskiego rocka w latach 80., Sosnowiec 2011.
Jackowska O., Kora i Maanam, podwójna linia życia, Warszawa 2008.
Panek W., Mały słownik muzyki rozrywkowej, Warszawa 1986.
Pawlak M., Serczyk J., Podstawy badań historycznych, skrypt dla studentów I roku historii, Bydgoszcz 1993.
Rychlewski M., Rewolucja rocka. Semiotyczne wymiary elektrycznej ekstazy, Bydgoszcz 2011.
Rychlewskim M., Rewolucja rocka. Semiotyczne wymiary elektrycznej ekstazy, Gdańsk 2011.
Sztuczka A., Janiszewski K., My lunatycy, rzecz o republice, Warszawa 2015.
Topolski J., Korzystanie ze źródeł literackich, [w:] pod red. Z. Stefanowska, J. Sławińskie, Warszawa 1978.
Tutka E., Bajm. Płynie w nas gorąca krew, Warszawa 2012.
Czasopisma:
Dorobek A., Cała ta historia jest zupełnie nieprawdziwa…czyli o autentyzmie w sztuce rockowe, Gościniec Sztuki 1997 nr 1.
Sobczak P., Tekstsy jako dzieło literacki – dzieło literackie jako tekst piosenki. Zarys problematyki, przykłady realizacji, [w:] Folia Literacka Polonica, t.2, z.16, 2012.
Strony internetowe:
www.polskieradio.pl
www.natemat.pl
www.tekstowo.pl
www.3obieg.pl
Filmy:
Beats od Freedom – zew wolności, reż. L. Gnoiński, W. Słota, Polska 2010.
Encyklopedia polskiego rocka, reż. L. Gnoiński, J. Skaradziński, Polska 2008.
Przypisy:
[1]W. Panek, Mały słownik muzyki rozrywkowej, Warszawa 1986, s.32.
[2]M. Rychlewski, Rewolucja rocka. Semiotyczne wymiary elektrycznej ekstazy, Gdańsk 2011, s. 43.
[3]Encyklopedia polskiego rocka, reż. L. Gnoiński, J. Skaradziński, Polska 2008.
[4]Ibidem, s. 54.
[5]M. Pawlak, J. Serczyk, Podstawy badań historycznych, skrypt dla studentów I roku historii, Bydgoszcz 1993, s. 26.
[6]Ibidem, s. 27.
[7]J. Topolski, Korzystanie ze źródeł literackich, [w:] pod red. Z. Stefanowska, J. Sławińskie, Warszawa 1978, s. 23.
[8] P. Sobczak, Tekstsy jako dzieło literacki – dzieło literackie jako tekst piosenki. Zarys problematyki, przykłady realizacji, [w:] Folia Literacka Polonica, t.2, z.16, 2012, s. 134 – 138.
[9]Beats od Freedom – zew wolności, reż. L. Gnoiński, W. Słota, Polska 2010.
[10]O. Jackowska, Kora i Maanam, podwójna linia życia, Warszawa 2008, s.34.
[11]A. Sztuczka, K. Janiszewski, My lunatycy, rzecz o republice, Warszawa 2015, s.9.
[12]http://www.tekstowo.pl/piosenka,republika,nieustanne_tango.html [dostęp 3.06.2016]
[13]A. Sztuczka, K. Janiszewski, op.cit., s.2.
[14]http://www.tekstowo.pl/piosenka,republika,kombinat.html [dostęp 3.06.2016]
[15]http://www.tekstowo.pl/piosenka,bajm,jozek_nie_daruje_ci_tej_nocy.html [ dostęp 3.06.2016]
[16]E. Tutka, Bajm. Płynie w nas gorąca krew, Warszawa 2012, s. 46.
[17]http://www.tekstowo.pl/piosenka,lady_pank,wciaz_bardziej_obcy.html [dostęp 3.06.2016]
[18]M. Rychlewski, Rewolucja rocka. Semiotyczne wymiary elektrycznej ekstazy, Bydgoszcz 2011, s. 38.
[19]http://www.tekstowo.pl/piosenka,kazik,ballada_o_janku_wisniewskim.html [dostęp 3.06.2016].
[20]http://www.polskieradio.pl/39/1240/Artykul/282993,Prawdziwa-historia-Janka-Wisniewskiego [dostęp 4.06.2016].
[21]http://www.tekstowo.pl/piosenka,kult,polska.html [dostęp 3.06.2016].
[22]http://www.tekstowo.pl/piosenka,kult,tan.html [dostęp 3.06.2016].
[23]http://www.tekstowo.pl/piosenka,de_press,mysmy_rebelianci.html [dostęp 3.06.2016].
[24]B. Muzyk – Konarska, „Panny Wyklęte”, czyli polskie artystki śpiewają o patriotyzmie, http://natemat.pl/62293,panny-wyklete-czyli-polskie-artystki-spiewaja-o-patriotyzmie [dostęp 4.06.2016].
[25]http://3obieg.pl/zespoly-i-solisci-o-ktorych-nawet-ci-sie-nie-snilo [ dostęp 4.06.2016].
[26]http://www.tekstowo.pl/piosenka,percival_schuttenbach,reakcja_poga_ska.html [ dostęp 3.06.2016].
