Zabytkowa moneta Holey Dollar z 1813 roku, skradziona przed laty z Muzeum Okręgowego w Toruniu, została odzyskana i wraca do Polski dzięki współpracy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z australijskimi partnerami oraz organami ścigania, o czym informuje nas wspomniane ministerstwo.
Holey Dollar to australijska moneta wybita w 1813 roku na hiszpańskim srebrnym dolarze Karola III z 1777 roku, pochodzącym z Meksyku. Jest najstarszym środkiem płatniczym wytworzonym w Australii i symbolem tamtejszej numizmatyki. Jej doskonały stan wskazuje, że nie była w regularnym obiegu. Moneta była prawdopodobnie przekazana jako prezent dla ważnej osoby, jednak do dzisiaj zagadką jest w jaki sposób wywędrowała z Australii.
Wiemy natomiast o jej zakupie przez zapalonego numizmatyka, Walerego Amrogowicza w Amsterdamie w 1914 roku. Kolekcjoner w 1931 roku przekazał ją, wraz ze swoją kolekcją, Towarzystwu Naukowemu w Toruniu, skąd trafiły później do Muzeum Okręgowego.
W latach od 2008 do 2017 duża część kolekcji monet została wykradziona z Muzeum, w tym omawiany dolar. W 2022 roku współpracujący ze sobą policja, prokuratura, Muzeum Okręgowe oraz MKiDN odnaleźli zabytkową monetę w Australii. Ministerstwo skutecznie domagało się zwrotu skradzionego przedmiotu, na co przystał australijski minister sztuki Tony Burke.
Uroczyste przekazanie odzyskanej monety miało miejsce w Ambasadzie RP w Canberze, z udziałem podsekretarz stanu w MKiDN, Marty Cienkowskiej, oraz ministra sztuki Australii, Tony’ego Burke’a. To wydarzenie podkreśla znaczenie międzynarodowej współpracy w ochronie dziedzictwa kulturowego.
Kim był Walery Cyryl Amrogowicz?
Był polskim kolekcjonerem monet i dzieł sztuki oraz działaczem społecznym. Urodził się w Nowogrodzie jako syn Konstantego i Amelii z Kamińskich, miał siostrę bliźniaczkę Walerię. Problemy zdrowotne uniemożliwiły mu ukończenie gimnazjum, jednak znalazł zatrudnienie jako sekretarz sądowy.
Był gorliwym patriotą i wspierał finansowo inicjatywy społeczne, takie jak Towarzystwo Pomocy Naukowej im. Karola Marcinkowskiego, budowa Domu Polskiego „Bazar” czy Towarzystwo Czytelni Ludowych. W 1908 roku został członkiem Towarzystwa Naukowego w Toruniu.
Po traktacie wersalskim otrzymał propozycję objęcia funkcji starosty w Kościerzynie i Pucku, lecz z powodów zdrowotnych odmówił. Zamiast tego założył w Sopocie Bank Ludowy, a w Gdańsku towarzystwo naukowe Guldenrunde, późniejsze Towarzystwo Numizmatyczne.
Pasją Amrogowicza była numizmatyka. Monety kupował w niemieckich firmach i pozyskiwał ze znalezisk. W 1911 roku zaprezentował swoją kolekcję na wystawie kaszubsko-pomorskiej. Pod pseudonimem Wakowicz napisał książkę o monetach Pomorza. Zbierał także grafikę mistrzów, takich jak Rembrandt, Albrecht Dürer, Jacques Callot i Jeremiasz Falck, a także starożytne artefakty, m.in. asyryjskie tabliczki, pompejańską amforę i rzymskie lampki.
Zmarł 31 sierpnia 1931 roku w Krynicy i został pochowany w Kościerzynie. Zgodnie z jego testamentem większość zbiorów trafiła do Towarzystwa Naukowego w Toruniu.
Źródło: Holey Dollar – zabytkowa moneta z 1813 roku wraca do polskich zbiorów, gov.pl [dostęp: 16.02.2025].
Fot. poglądowa, Awers Holey Dollar, Rząd Nowej Południowej Walii
