Jak kapelusz przepychał się z czapką, czyli o systemie politycznym w Szwecji (1739 – 1771)

Ludwika Ulryka - zdolna królowa w trudnych czasach
Ludwika Ulryka – zdolna królowa w trudnych czasach

W końcu na Riksdagu 1765 władzę przejęły Czapki. Mosspartiet nie spełniła jednak oczekiwań. Nie dość, że nie zniosła politycznego poddaństwa wobec Rosji, to nie wprowadziła obiecanej kodyfikacji praw. W tej sytuacji sympatia dworu i opinii publicznej ukierunkowała się ponownie w stronę Kapeluszy, co doprowadziło do zmiany władzy (1768) i ponownego panowania Hattpartiet.

W ostatnim okresie „ery wolności” stronnictwo Kapeluszy reprezentowało interesy arystokracji i biurokracji, a Czapki grup nieuprzywilejowanych. Toczył się wielki, ideologiczny spór o prawa chłopskie i o zniesienie przywilejów stanowych. Najwybitniejszym przedstawicielem liberalnego skrzydła Czapek był pastor Anders Chydenius. Za jego sprawą wprowadzono w 1766 r. wolność druku dla pism opozycyjnych. Wśród zaciętych walk partyjnych trwał Riksdag 1771/2, w czasie którego zmarł niezauważenie Fryderyk Adolf, a stronnictwo dworskie, które podczas nieustannych konfliktów i spadku zaufania do Czapek i Kapeluszy, urosło w siłę, sabotowało na tron Gustawa III, króla silnego, absolutnego i zdecydowanego. Powoli upadał kłam, hipokryzja i demagogiczny czar Mosspartiet i Hattpartiet…

Epilog

Na koniec dokonajmy reasumpcji bezrefleksyjnej rządów Czapek i Kapeluszy. Na pewno Szwecja przeżyła trzy degradacje – polityczną, militarną i społeczną. Po pierwsze przestała być istotnym i znaczącym krajem północnoeuropejskim – nie rozdawała już kart, nie pustoszyła Niemiec czy Polski i nie gromiła wojsk carskich. Po drugie, przegrane w wojnach z Rosją (1741 – 1743) i Prusami (1756 – 1762) tylko ten kryzys pogłębiły. I po trzecie, partyjniactwo sprawiło, że ludzie przestali mieć zaufanie do elity możnowładczej. Owoce jawnej hipokryzji, demagogii i korupcji Szwecja zbierać będzie jeszcze przez długie lata, hen! do czasów Bernadotte. No i dochodziły znaczne utraty terytorialne w Finlandii na rzecz Cesarstwa Rosyjskiego, na Pomorzu na rzecz Królestwa Pruskiego i w Norwegii na rzecz Danii.

Finlandia w dobie wojny rosyjsko - szwedzkiej (1741 - 1743)  Zdj. Wikimedia Commons
Finlandia w dobie wojny rosyjsko – szwedzkiej (1741 – 1743)
Zdj. Wikimedia Commons

Jednak paradoksalnie więcej było plusów panowania Kapeluszy i Czapek. Primo zaczęła, napędzana merkantylistyczną polityką kapeluszy, kiełkować gospodarka. Secundo poprawiono warunki bytowe oraz przeprowadzono pierwszą na świecie statystykę ludności (1747). Tertio bujnie kwitła prasa i literatura. Kapelusze, jako odbiorcy literatury francuskiej, propagowali ją w tym samym stopniu co Czapki literaturę angielską. Założono też słynne Akademie: Nauk Ścisłych (1739) i Nauk Historycznych (1753). Stąd możemy wysunąć wniosek, że skupieni na polityce, niekulturalni przedstawiciele Czapek i Kapeluszy, zrobili tyle dla dziedziny nie zajmującej ich specjalnie, ile zaszkodzili tematowi ich dotyczącemu. A polityce zaszkodzili dużo…

Wir polityki w 1771 r. pozbawił władzy Kapeluszy i Czapki. Zwiał te wątpliwe co do jakości nakrycia z głowy biednej i zmęczonej Szwecji. Zabłysło więc potężnym promieniem światło dla pewnego młodego naukowca siedzącego w laboratorium w Uppsali, który obserwując zapładniające się rośliny, notował gatunek za gatunkiem…

Wojciech Mazurek 

Bibliografia

  1. Andersson I., Dzieje Szwecji,

  2. Kersten A., Historia Szwecji

  3. Red. Lindsay J.O., [w] The New Cambridge Modern History; t. VII The Old Regime

  4. Rostworowski E., Historia Powszechna. Wiek XVIII.

  5. Roberts M., The Age of Liberty: Sweden 1719 – 1772

One Comment

  1. W sumie to się nie znam, ale wszędzie znajduje że Arvid Horn zmarł w 1742 roku w swoim majątku; coś się nie zgadza z tym spiskiem monarchicznym w 1756…

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

*