Jak kapelusz przepychał się z czapką, czyli o systemie politycznym w Szwecji (1739 – 1771)

Libretto

Carl Gyllenborg - twórca Kapeluszy
Carl Gyllenborg – twórca Kapeluszy

W latach 1739 – 1765 Hattpartiet dzierżyła władzę niemal bez przerwy. Z jej ramienia pierwszym prezydentem kancelarii (premierem) został Carl Gyllenborg, a po jego śmierci (1746) Carl Tessin. Jak już zanotowaliśmy, Kapelusze zabezpieczyli sobie władzę w większości Izb Riksdagu, a więc: Panów, Miejskiej i Chłopskiej. Czapki swoje wpływy zachowali wyłącznie w konserwatywnej Izbie Duchownych. Od tamtego czasu Szwecja stała się widownią zaciętych walk politycznych, przyrównywanych do pojedynków Torysów i Wigów w „zgniłych okręgach wyborczych”. Zwłaszcza osławiona była korupcja szwedzkich polityków „ery wolności”. Kapelusze nadal napełniali swoje kapelusze pieniędzmi francuskimi, a Czapki swoje szlafmyce datkami rosyjsko – angielskimi.

Kapelusze doprowadzili w 1741 r. do wojny z Rosją. Klęski nikłej i słabo uzbrojonej armii szwedzkiej pod Lappeenratem i Helsinkami doprowadziły do powstania rojalistycznego, które chciało wprowadzić na tron królewicza duńskiego Fryderyka. W tej sytuacji przywódcy Kapeluszy poszli na kompromis z przywódcami Czapek. Był to przykład relatywnie pojmowanej racji stanu w sytuacji ogólnonarodowego niebezpieczeństwa. Politycy szybko wspólnie zorganizowali armię, stłumili powstanie, jednak nie mając perspektywy na rywalizację z potęgą carskiej Rosji podpisali haniebny pokój w Abo (1743), na mocy którego Szwecja traciła swe południowe posiadłości w Finlandii. W latach następnych Rosja, podobnie jak w Polsce, uzyskała wielki wpływ na sprawy wewnętrzne Szwecji, której narzuciła nawet następcę tronu – ks. Adolfa Fryderyka. Kapeluszom jednak udało się pozyskać księcia holsztyńskiego i jego ambitną żonę Ludwikę Ulrykę, siostrę króla pruskiego Fryderyka II. Sojusz między Hattpartiet a Mosspartiet skończył się definitywnie na Riksdagu 1747, gdzie odbyła się zwycięska dla Kapeluszy batalia o władzę. Wtedy to nowy przywódca stronnictwa Carla Gustafa Tessin, wykorzystując swoje talenty oratorskie, oskarżył (i ukarał) Czapki o usługiwanie Rosji.

Pokój w Abo (1743) Zdj. Wikimedia Commons
Pokój w Abo (1743)
Zdj. Wikimedia Commons

Objęcie władzy przez Adolfa Fryderyka (1751 – 1771) rozpoczął nowy kryzys. Był on spowodowany niehonorowym zachowaniem Kapeluszy, którzy nie dochowali obietnicy, wydanej w 1747 r., czyli w czasie apogeum kryzysu antyrosyjskiego. Mieli oni (na mocy obietnicy) rozszerzyć prerogatywy królewskie, w zamian za poparcie. Adolf Fryderyk z swojego zadania się wywiązał, za to Kapelusze dopuszczając się do oszustwa, nie. Miało się to dla nich źle skończyć.

Nowy król zorganizował niezależnie od istniejących stronnictw własną partię dworską. Jednak jej przywódcy, chodź prężni, ambitni i wspierani przez króla pruskiego, nie byli tak sprytni jak Tessin czy Horn. Ci, gdy przychodziło do ingerencji obcego ciała do ich konfliktu natychmiastowo łączyli siły, by pokonać wroga, a potem znowu spokojnie ze sobą szermować! Tym razem jednak to Horn zaatakował. Na Riksdagu roku 1756 przeprowadził zamach monarchiczny. Początkowo mu się udało, jednak gdy do akcji wkroczyło wojsko, zamachowcy musieli salwować się ucieczką. Arvid Horn został złapany i bez sądu zamordowany. Para królewska doznała wielu upokorzeń – nie dość, że ich władza została całkowicie unicestwiona, to wprowadzono słynną, ze swej haniebności, zasadę, iż w razie odmowy ratyfikacji przez króla dokumentu Rady, mają oni obowiązek dokonać oficjalnej falsyfikacji pieczęci władcy! Tak oto partyjniactwo wypchnęło uczciwych i poczciwych przecież „obrońców ludu”, jakim bez wątpienia byli Adolf Fryderyk i Ludwika Ulryka, poza znaczeniowy krąg.

W czasie wojny siedmioletniej (1756 – 1763), Kapelusze, nęceni propozycją przejęcia Pomorza (wysunął ją jej protektor – Rosja), rozpoczęli niefortunną wojnę z Prusami. Seria srogich porażek, które poniosła armia szwedzka, doprowadziła do ,,potulnego” pokoju z roku 1762 i spadku notowań Kapeluszy. W opinii publicznej prestiż zyskała królowa Ludwika Ulryka – autorka znośnego rozejmu, oraz coraz bardziej kompatybilne stronnictwa: dworskie i pohornowskie (Czapki).

One Comment

  1. W sumie to się nie znam, ale wszędzie znajduje że Arvid Horn zmarł w 1742 roku w swoim majątku; coś się nie zgadza z tym spiskiem monarchicznym w 1756…

Leave a Comment

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

*