Jak kapelusz przepychał się z czapką, czyli o systemie politycznym w Szwecji (1739 – 1771)

W powszechnej wiedzy o historii Szwecji w Polsce majaczy Karol Gustaw i jego groźny Potop (ale to zasługa Sienkiewicza) oraz ewentualnie szczęsny mieszczanin Bernadotte, który dzięki protekcji Napoleona otrzymał tron „zimnego królestwa”, a jego ród do dziś ma ten przywilej, by wręczać nagrodę wynalazcy dynamitu. Jednak, u samych zainteresowanych, po niemieckiej kampanii Gustawa Adolfa, Połtawie Karola XII, testamencie Alfreda Nobla i klasyfikacji gatunkowej Karola Linneusza (o którym jeszcze wspomnimy), gra system polityczny wieku XVIII.

Uwertura

Arvid Horn - wszechwładny przywódca Czapek
Arvid Horn – wszechwładny przywódca Czapek

W latach 1719 – 1739 realnie rządził (panował podówczas król Fryderyk I) Arvid Horn. Restaurował on szwedzki parlamentaryzm, zniweczony przez epokę rządów absolutnych Karola XII, wprowadzając reformy instytucjonalne (1719 – 1723), które oddawały władzę oligarchicznej Radzie Państwa, na której czele stał właśnie Horn. Partia, którą reprezentował nosiła nazwę Mosspartiet, co oznacza Partia Czapek. W latach dwudziestych tego wieku uwidoczniła się twarda opozycja polityczna, przeciwstawiająca się oligarchicznym rządom wolnych kmieci, tzw. bonder. Zwała się Partią Holsztyńską, a przewodzili jej Carl Gyllenborg i Carl Gustaf Tessin.

Jeżeli partia Horna reprezentowała interesy kmieci, to partia Gyllenborga występowała w imieniu „szlachty z portu” (patrycjatu miejskiego i szlachty). Pierwsze groźne wystąpienie parlamentarne Partii Kapeluszy (bo taką nazwę przyjęła Partia Holsztyńska) rozpoczęło się w Riksdagu w 1734 r., a skończyło na łamach sztokholmskiej gazety, gdzie został opublikowany manifest Tessina przeciwko rządzącym. Nazwał on w nim ich „wartymi szlafmycy”. Później Carl Gyllenborg ogłosił postulaty o sejmowładztwo, oparcie polityki o Francję, zlekceważenie godzącej w merkantylizm Anglii, oraz odebranie Rosji ziem, przyznanych jej pokojem nysztadzkim (1721).

Od tamtego czasu stronnictwo Gyllenborga i Tessina zaczęło cieszyć się znaczną popularnością, a absolutystyczne rządy Arvida Horna poczęły być krytykowane. Od 1734 do 1739 roku Hattpartiet przygotowywała się do wyborów. Wytworzyła niesamowicie rozwiniętą siatkę komisji przedwyborczych, klubów poselskich i system autokontrolny (pilnujący i ganiący posłów). W tym mniej więcej czasie przejęli władzę w Tajnym Wydziale (odpowiedniku naszego MSZ), by w 1739 r. obalić rząd Horna. Stało się to bez udziału armii, państw ościennych (no może z małą pomocą Francji) i prawnie. Otóż Gyllenborg oskarżył na łamach sejmowych rząd o nadużycia władzy i defraudację budżetu. Samo to było mocnym oskarżeniem, w połączeniu z niepodważalnymi dowodami, jednak przewrót nie dopełniłby się, gdyby nie pomoc udzielona Kapeluszom przez „szlachtę z portu”, która oburzona brakiem dofinansowania na handel rybny rozpoczęła protest. W tym roku przerażona Rada Państwowa utraciła wszystkie prerogatywy na rzecz Riksdagu i jego wydziałów, wypełniając tym samym postulat C. Gyllenborga o sejmowładztwo.

One Comment

  1. W sumie to się nie znam, ale wszędzie znajduje że Arvid Horn zmarł w 1742 roku w swoim majątku; coś się nie zgadza z tym spiskiem monarchicznym w 1756…

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*