Jan Andrzej Morsztyn

24 czerwca 1621 urodził się Jan Andrzej Morsztyn

Tego dnia 1621 urodził się Jan Andrzej Morsztyn herbu Leliwa, polski poeta i polityk

Jan Andrzej Morsztyn był czołowym przedstawicielem polskiego baroku literackiego. Większość jego twórczości została wydrukowana i oficjalnie wydana jednak dopiero w XIX wieku. W jego dziełach można znaleźć wiele politycznych podtekstów okresu, w którym tworzył – Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Był posłem na sejmy, dyplomatą, a także zwolennikiem stronnictwa profrancuskiego, za co został później oskarżony o zdradę stanu.

Krótki życiorys

Jan Andrzej Morsztyn przyszedł na świat 24 czerwca 1621 roku w Raciborsku, nieopodal Krakowa, jako syn zamożnego ziemianina, który był członkiem wspólnoty braci polskich. Studiował na Uniwersytecie w Lejdzie. Wraz z bratem odbył podróż po Włoszech i Francji.

Następnie związał się z dworem rodziny Lubomirskich, służył Jerzemu Lubomirskiemu. Dzięki ich protekcji uzyskał kontakty na dworze królewskim.

Był posłem na sejmy w latach 1648, 1650, 1653, 1658 i 1659 oraz działał w licznych komisjach tych sejmów, m.in. w dziedzinie finansów, prawa i spraw zagranicznych. Brał również udział w misjach dyplomatycznych na Węgrzech w 1653 roku, do Szwecji w 1655 roku i Austrii w 1656 roku.

W 1656 roku został mianowany sekretarzem królewskim, a w 1658 roku urzędnikiem koronnym. W 1660 roku zaangażował się w projekt reformy sejmu. W 1668 roku objął urząd podskarbiego. W tych latach brał udział w innych misjach dyplomatycznych, a także brał udział w negocjacjach dotyczących traktatu oliwskiego. Walczył z potopem szwedzkim i powstaniem Chmielnickiego.

Przez te wszystkie lata dorobił się znacznego majątku.

W 1659 roku ożenił się z Katarzyną Gordon de Huntly (1635–1691). Przeniosła się ona do Polski wraz z bratem, pułkownikiem lordem Henrym Gordonem de Huntly, który przez kilka lat służył tam królowi. Później powrócił do Szkocji, gdzie zmarł w Strathbogie.

Katarzyna była damą dworu na dworze królowej Luizy Marii Gonzagi. Mieli syna i trzy córki. Wszystkie jej dzieci – z wyjątkiem jednej córki, która została zakonnicą – wyszły za mąż za członków europejskiej szlachty. Prawnuk pary, Stanisław August Poniatowski, został później ostatnim królem Polski.

Politycznie reprezentował stronnictwo profrancuskie, poparł francuskiego kandydata na tron Franciszka Ludwika Burbona, księcia de Conti w elekcji w 1668 roku, a także był zwolennikiem polityki francuskiej w Polsce. Wyrażało się to również poprzez uzyskanie obywatelstwa francuskiego i otrzymywanie emerytur z Francji.

Gdy król Jan III Sobieski zdystansował się od Francji i sprzymierzył z Austrią, Morsztyn został oskarżony o zdradę stanu. W 1683 roku wyemigrował więc do Francji, przyjął tytuł hrabiego de Châteauvillain i ostatnie lata życia spędził jako sekretarz króla francuskiego.

Sejm z 1686 roku pozbawił go wszelkich urzędów i tytułów oraz wygnał z kraju.

Zmarł 8 stycznia roku 1693 w Paryżu.

Jan Andrzej Morsztyn – twórczość

Jan Andrzej Morsztyn był czołowym przedstawicielem polskiego baroku literackiego. Jego twórczość charakteryzowała ekstrawagancka stylistyka w stylu manieryzmu włoskiego. Napisał większość swoich dzieł zanim został wiceskarbinim w 1668 roku.

Morsztyn traktował swoją twórczość literacką jako rodzaj osobistej rozrywki i wolał pozwalać rękopisom krążyć w swoich kręgach, niż narażać swoją karierę na niebezpieczeństwo, publikując je.

Z tego powodu większość jego dzieł została wydrukowana i wydana dopiero w XIX wieku. Jego głównym zmartwieniem w poezji było nie tyle „szczęście doczesne” jako takie, ile jego nieodłączne sprzeczności. W wierszach Morsztyna paradoksy miłości ukazują się jako szeroki wachlarz pozornych wyobrażeń, w których jest tyle samo frywolności, co metafizycznego lęku.

Można odnaleźć także polityczne podteksty w jego twórczości, np. w „Pospolitych ruszeniu” czy „Pieśni w obozie pod Żwańcem”, które krytykują niechęć szlachty do reagowania na zagrożenia polityczne (np. zagrożenie ze strony Tatarów i Kozaków).

W przeciwieństwie do kuzyna Zbigniewa Morsztyna, tylko kilka jego wierszy można zaliczyć do poezji religijnej.

Pracował także jako tłumacz.

Comments are closed.