Jerzy Kirszak, Generał Kazimierz Sosnkowski 1885-1969. Wola, wytrwałość i upór
Dzieje Polski XX stulecia przynoszą wiele postaci, które przez lata pozostawały w cieniu najbardziej znanych bohaterów epoki. Do tego grona należy generał Kazimierz Sosnkowski. W powszechnej świadomości pojawia się głównie jako bliski współpracownik Józefa Piłsudskiego, Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych w czasie II wojny światowej oraz jeden z przeciwników decyzji o rozpoczęciu powstania warszawskiego.
Obszerna biografia przygotowana przez Jerzego Kirszaka próbuje przekroczyć takie uproszczenia i pokazać Sosnkowskiego w znacznie pełniejszym ujęciu: jako dowódcę, polityka, działacza emigracyjnego i człowieka o skomplikowanej biografii.
Skala opracowania robi wyraźne wrażenie. Publikacja liczy około 760 stron, zawiera rozbudowany aparat naukowy oraz liczne ilustracje. Autor korzysta z szerokiego zasobu źródeł, obejmującego archiwa krajowe i zagraniczne, a także własne pisma Sosnkowskiego. Narracja prowadzi przez kolejne etapy życia generała: od młodości i działalności niepodległościowej, przez lata legionowe i funkcjonowanie w strukturach II Rzeczypospolitej, aż po dramatyczne doświadczenia wojny oraz wieloletniej emigracji.
Jednym z najbardziej interesujących wątków książki jest relacja Sosnkowskiego z Józefem Piłsudskim. Kirszak przedstawia ją jako bardzo silną więź polityczną i osobistą, szczególnie w pierwszych dwóch dekadach XX wieku. Sosnkowski należał do grona najbardziej zaufanych współpracowników przyszłego Marszałka. Jako szef sztabu I Brygady Legionów odgrywał znaczącą rolę zarówno w działaniach wojskowych, jak i w kształtowaniu polityki środowiska piłsudczykowskiego.
Autor pokazuje jednak także momenty napięć między oboma politykami. Szczególnie istotny okazuje się kryzys z lat 20., gdy Piłsudski domagał się ustąpienia Sosnkowskiego ze stanowiska ministra spraw wojskowych. Kulminacją dramatycznych wydarzeń była próba samobójcza generała podczas przewrotu majowego w 1926 roku. Kirszak interpretuje ją jako gest, który miał wstrząsnąć opinią publiczną i zatrzymać eskalację przemocy.
Pomimo przekonania często powtarzanego w historiografii o odsunięciu Sosnkowskiego na dalszy plan, w następnych latach nadal odgrywał on znaczącą rolę w życiu wojskowym państwa. W latach 1926–1935 pozostawał jednym z ważniejszych współpracowników Piłsudskiego.
Ostatnie partie książki opisują życie Sosnkowskiego poza krajem. Generał spędził ponad dwadzieścia lat na emigracji, głównie w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych. W tym czasie należał do najbardziej rozpoznawalnych postaci polskiego środowiska emigracyjnego.
Kirszak przedstawia go jako konsekwentnego rzecznika polskich interesów na arenie międzynarodowej. Wśród ważnych wątków pojawiają się również działania na rzecz odzyskania przez Polskę cennych dóbr kultury, w tym arrasów wawelskich oraz Szczerbca.
Książka Jerzego Kirszaka należy do najobszerniejszych współczesnych opracowań poświęconych Sosnkowskiemu. Autor osadza biografię generała w szerokim tle politycznym i militarnym, dzięki czemu publikacja staje się równocześnie opowieścią o dziejach Polski od końca XIX wieku aż po realia zimnej wojny.
Istotną zaletą opracowania pozostaje także bogata baza źródłowa oraz rozbudowany indeks osobowy obejmujący liczne postacie związane z historią Polski i świata.
Biografia przygotowana przez Jerzego Kirszaka należy do najbardziej kompletnych współczesnych opracowań dotyczących generała Kazimierza Sosnkowskiego. Duża objętość, szeroka kwerenda archiwalna i bogaty materiał ilustracyjny nadają publikacji charakter zarówno naukowy, jak i popularyzatorski.
Dla badaczy historii wojskowości oraz dziejów II Rzeczypospolitej książka pozostaje ważną i potrzebną lekturą. Dla szerszego grona odbiorców stanowi natomiast okazję do bliższego poznania jednej z ciekawszych, a zarazem często niedocenianych postaci polskiej historii XX wieku.
Wydawnictwo IPN
Ocena recenzenta: 6/6
Marcin Cybulski
Egzemplarz recenzencki otrzymany od Wydawnictwa IPN. Tekst jest subiektywną oceną autora, redakcja nie identyfikuje się z opiniami w nim zawartymi.
