Konstytucja 3 Maja

Obchodzimy kolejną rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja. W związku z tym warto przypomnieć sobie w jakich okolicznościach została ona powołana do życia oraz jakie były jej najważniejsze postanowienia. Nie można też zapominać o reakcjach państw sąsiednich na ten fakt oraz zdradzie, jakiej dopuścili się targowiczanie.

Przeczytaj również Geneza Konstytucji 3 Maja

Ustawa Rządowa 1791
Ustawa Rządowa 1791

Pierwszy rozbiór Polski, który miał miejsce 1772 roku był wynikiem porozumienia ościennych państw, które równowagę sił we wzajemnych relacjach osiągnęły kosztem słabego sąsiada. W obliczu kolejnych zagrożeń mogących jeszcze bardziej skomplikować i tak trudną już sytuację państwową, Polacy podjęli się próby zreformowania kraju na Sejmie Wielkim w latach 1788 – 1792. Jednak przemiany, które miały stać się początkiem odbudowy sił Rzeczypospolitej były nie do przyjęcia, zarówno dla rodzimych oligarchów, jak i dla mających ogromne wpływy w naszym państwie sąsiednich potęg. W czasie wydarzeń rewolucji francuskiej i reform w Polsce absolutystyczne monarchie połączyły swe siły w celu stłamszenia wolnościowych zrywów na dwóch krańcach ówczesnej Europy. O ile Francja obroniła swe rewolucyjne zdobycze, to już w Rzeczypospolitej to się nie udało. I tak Polska została wymazana z politycznej mapy świata przez kolejne rozbiory, które nastąpiły już po uchwaleniu konstytucji majowej, a do których doszło w 1793 i 1795 roku.

Pozycja Polski po pierwszym rozbiorze nie była zbyt mocna, jednak udało się oddalić bezpośrednie zagrożenie jej istnienia. Z czasem, wobec zbliżającej się wojny rosyjsko – tureckiej, zarówno król Stanisław August jak i jego krajowi oponenci zaproponowali carycy rosyjskiej Katarzynie II przymierze antytureckie. Do spotkania dwóch stron doszło w 1787 roku w Kaniowie. Ostatecznie caryca godząc się na propozycje królewskie przystała jedynie na zwołanie sejmu konfederacyjnego, którego zadaniem miało być uchwalenie wspomnianego przymierza. W przededniu powołania Sejmu Czteroletniego sytuacja wewnętrzna w Polsce była skomplikowana i zawiła, co wiązało się z decyzjami sejmu rozbiorowego, który ustanowił w Rzeczypospolitej rządy Rady Nieustającej pod przewodnictwem króla. Nie byłoby w tym nic niekorzystnego, gdyby decyzje podejmowane w Warszawie były suwerenne, a nie uzgadniane z ambasadą rosyjską.

Początek obrad Sejmu Wielkiego

W takich okolicznościach dnia 6 października 1788 roku rozpoczął swe obrady skonfederowany Sejm Wielki pod laską marszałków: koronnego – Stanisława Małachowskiego i litewskiego – Kazimierza Nestora Sapiehy. W początkowym okresie sejmu ton obradom nadawało tzw. stronnictwo patriotyczne, które skupione było wokół magnatów niechętnych królowi – Adama Czartoryskiego i Ignacego Potockiego. Jego zwolennicy zmierzali do reform politycznych, które wiązały się z uniezależnieniem państwa od Rosji. To antyrosyjskie nastawienie skłoniło ich do szukania pomocy w Prusach. W sejmie widoczne było także stronnictwo królewskie, zorganizowane wokół osoby Stanisława Augusta, które oparło swą koncepcję reform na utrzymaniu związku z sąsiadem ze wschodu. Do zwolenników króla w owym okresie zaliczyć można m.in. prymasa Michała Poniatowskiego oraz kanclerza koronnego Jacka Małachowskiego, prywatnie brata marszałka sejmu. Na czele trzeciego stronnictwa, określanego mianem hetmańskiego, stali Seweryn Rzewuski oraz Ksawery Branicki. Reprezentowali oni program powrotu do organizacji władzy sprzed sejmu konwokacyjnego i rozbiorowego. Chcieli, uzyskawszy poparcie ambasadora rosyjskiego, przekształcić Rzeczpospolitą w federację samodzielnych województw, w których pozycję dominującą posiadałyby rody magnackie. Podczas pierwszej kadencji Sejmu Wielkiego decyzją posłów zniesiono Radę Nieustającą – będącą narzędziem carskiej dominacji. W marcu 1789 roku uchwalono stałe podatki na wojsko, co było niejako konsekwencją jego wcześniejszej aukcji – czyli powiększenia do 100 tys. żołnierzy. I tak duchowni mieli płacić podatek wynoszący dwadzieścia procent od dochodów, natomiast szlachta – podatek dziesięcioprocentowy od zadeklarowanych przychodów. W listopadzie tego samego roku z inicjatywy księdza Hugona Kołłątaja i prezydenta Starej Warszawy Jana Dekerta zebrali się w stolicy przedstawiciele mieszczaństwa miast królewskich z całego kraju, którzy domagali się przyznania im takich samych praw cywilnych jakie miała szlachta. Nie uzyskawszy zrozumienia dnia 2 grudnia 1789 roku ubrani w czarne stroje delegaci udali się w ramach tzw. czarnej procesji do króla i przywódców sejmowych, gdzie przedłożyli monarsze i obradującym posłom memoriał ze swoimi oczekiwaniami. Następstwem tego wydarzenia było wyłonienie przez sejm komisji, która przystąpiła do rozpatrywania zawartych w dokumencie postulatów.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*