Na przeszkodzie w uspokojeniu sytuacji w Państwie Środka stało również najsilniejsze azjatyckie mocarstwo – Japonia, która dążyła do podporządkowania sobie Chin, mających stać się bazą surowcową i rynkiem zbytu dla japońskich produktów. Jednocześnie Cesarstwo Japonii odrzucało pokojową współpracę gospodarczą z innymi państwami.
Szczególnie ważne w kontekście militarystycznych nastrojów w Japonii było stanowisko księcia Fumimaro Konoe, który pełnił urząd premiera w pierwszych latach wojny japońsko-chińskiej (1937–1945). Ów japoński polityk stwierdził jednoznacznie, iż wojny powodowane są przez nierówny podział ziemi i surowców naturalnych. Jednocześnie domagał się zniesienia opłat celnych na całym świecie, a także swobody migracji, pod którym to pojęciem, według amerykańskiego historyka Alana Schoma, rozumiał „prawo Japończyków do zajmowania i kolonizowania innych krajów, kiedy tylko uznają to za stosowne[36]”. W dalszej części swojej wypowiedzi Japończyk stwierdzał, że jedynym sposobem na przeżycie dla Japonii było wkroczenie do Mandżurii i Mongolii, a także, że białe rasy Zachodu są gorsze od Japończyków i Chińczyków[37].
W 1933 roku Chińczycy nie mieli po prostu dość sił, by przeciwstawić się japońskiej agresji. Wojska dowodzone przez Czang Kaj-szeka były zajęte tłumieniem kolejnych komunistycznych rebelii, a stacjonująca w Mandżurii armia, na czele której stał syn Zhang Zoulina[38], Zhang Xueliang nie podejmowała walki z Japończykami. Jakby tego było mało w kraju wybuchały powstania przeciwko władzy Kuomintangu[39].
Późniejszy generalissimus – Czang Kaj-szek – stosunkowo wcześnie zdał sobie sprawę, że najważniejsze dla stworzenia nowoczesnego państwa chińskiego jest zorganizowanie w pełni nowoczesnej armii. Jeszcze w czasach znienawidzonego Cesarstwa, późniejszy przywódca Kuomintangu zdecydował się na wybranie zawodu, który w oczach Chińczyków cieszył się bardzo złą opinią. W trakcie wojny domowej wybryki żołnierzy, często wcale nieróżniących się od bandytów, nie przyczyniły się do poprawy tej nad wyraz negatywnej opinii. Jednakże by stworzyć nowoczesną zunifikowaną armię dla całych Chin, potrzebni byli oficerowie zdolni do pokierowania taką armią.
Czang Kaj-szek walnie przyczynił się do stworzenia nowego korpusu oficerskiego tworząc Akademię Oficerów Armii, znaną także jako Akademia Whampoa. Utworzona w maju 1924 roku, przy wielkim wsparciu ze strony ZSRR, Akademia stała się najważniejszym źródłem kadry oficerskiej. Dzięki zdecydowanej postawie twórcy tej uczelni, jej absolwenci byli bardzo oddani ideałom głoszonym przez doktora Sun Yat-sena. Absolwenci Akademii stanowili jednak zamkniętą kastę, która, co zrozumiałe, nie była zbyt dobrze widziana przez oficerów dawnych warlordowskich armii. Niesnaski wewnątrz korpusu oficerskiego były jednak tylko wierzchołkiem góry lodowej.
Chiny wymagały natychmiastowej modernizacji praktycznie we wszystkich dziedzinach życia. W celu przyśpieszenia tego procesu rząd Kuomintangu zdecydował się na sprowadzenie do Chin specjalistów z całego świata. Niemieccy oficerowie zostali zaangażowani do szkolenia chińskich żołnierzy. Wśród nich znalazł się m.in. pochodzący ze Śląska gen. Alexander von Falkenhausen, który pozostawał wojskowym doradcą Czang Kaj-szeka do 1938 roku. Do grona doradców rządu należeli jednak nie tylko wojskowi, wśród ludzi, którzy udzielali wsparcia Kuomintangowi należeli m.in. Henry Ford, finansiści sir Frederick Leith-Ross (Brytyjczyk) i wspomniany już Arthur Young (Amerykanin), lekarz Ludwik Rajchman (Polak), inżynier Carlo Dragoni (Włoch)[40].
Piotr Rapiński
Bibliografia:
Richard M. Bueschel, Nakajima Ki.27A-B. Manshu Ki.79A-B. In Japanese Army Air Force-Manchoukuo-IPSF-RACAF-PLAAF & CAF Service, Oxford [brw.].
Richard Douse, Robert Short 1904 – 1932 An true American Hero, forgotten by his own countrymen, but remembered by the Chinese people he gave his life for, [dostęp 31 I 2015] http://www.rtdouse.com/Robert_Short-American_Hero.html.
The First Volunteer for China, [dostęp 31 I 2015] http://fly.historicwings.com/2013/02/the-first-volunteer-for-china/.
Douglas Ford, Pacyfik. Starcie mocarstw, Kraków 2013.
Gen. Mac Arthur odznaczony Wielką Wstęgą Odrodzenia Polski, [w:] Goniec Częstochowski nr. 210 (3 IX 1932), s. 3.
Adam Leszczyński, Chiny czasów watażków, [dostęp 1 II 2015] http://wyborcza.pl/alehistoria/1,140773,16630122,Chiny_czasow_watazkow.html.
Jean Louis Margolin, Japonia 1937 – 1945. Wojna armii cesarza, Warszawa 2009.
The Nanjing Decade, [dostęp 1 II 2015] http://alphahistory.com/chineserevolution/nanjing-decade/.
Jakub Polit, Pod wiatr. Czang Kaj-szek 1887-1975, Kraków 2008.
Charles F. Romanus, Riley Sunderland, United States Army in World War II. China-Burma-India Theater. Stillwell’s Mission to China, Waszyngton 1953.
Saburo Sakai, Samuraj, Lublin 2007.
Alan Schom, , Wojna na Pacyfiku 1941 – 1943. Od Pearl Harbor do Guadalcanal. Wodzowie, strategia, dyplomacja, Warszawa 2007.
Stephen Sherman, The Flying Tigers. Claire Chennault and the American Volunteer Group, [dostęp 6 II 2015] http://acepilots.com/misc_tigers.html.
Stephen Sherman, David Lee “Tex” Hill. AVG Flying Tiger Ace, 18+ Kills, [dostęp 10 II 2015] http://acepilots.com/cbi/hill.html.
Witold Szewczyk, Samoloty z którymi walczyli Polacy, Warszawa 1997.
Witold Urbanowicz, Latające Tygrysy, Lublin 1983.
Ray Wagner, Chiny 1931-1941. Preludium do Pearl Harbor, Gdynia 1995.
Donovan Webster, Droga Birmańska. Wojna w Azji Południowo – Wschodniej, Warszawa 2006.
Przypisy:
Brakuje w bibliografii jeszcze jednej niezłej publikacji w bibliografii:
“Rekiny nad Chinami” Carla Molesworth’ego.