Narodziny państwa piastowskiego

Bolesław Chrobry – pierwszy król Polski

Panowanie Bolesława Chrobrego to kontynuacja polityki jego ojca, która objawiała się przyjaźnią z dworem cesarskim i dalszym konfliktem z Czechami. W zaistniałej sytuacji zrozumiałe wydaje się, że władca Polski zdecydował się przyjąć wygnanego z Pragi biskupa Wojciecha, serdecznego przyjaciela Ottona III. Biskup czeski, znany też pod imieniem Adalbert, został przez Chrobrego wysłany na misję chrystianizacyjną do pogańskich Prus, podczas której w roku 997 został zabity. Sytuację tę książę Bolesław potrafił doskonale wykorzystać, wykupując od Prusów ciało duchownego, płacąc za nie tyle złota, ile ważyło. Jego zwłoki pochowano z honorami w Gnieźnie, a męczeńska śmierć spowodowała, że w 999 roku papież Sylwester II ogłosił go świętym. Tym samym Polska zyskała swojego pierwszego świętego, w dodatku przyjaciela cesarza Ottona III. Gdy ten dowiedział się, co spotkało Wojciecha, zdecydował się przyjechać do Gniezna i w roku 1000 spotkał się z Bolesławem Chrobrym oraz odwiedził grób przyjaciela. W tym samym czasie utworzone zostało arcybiskupstwo gnieźnieńskie, którego pierwszym przedstawicielem został brat świętego – Radzim. W ten sposób powstał zręb polskiej organizacji kościelnej, którą tworzyły biskupstwa w Poznaniu, Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu. Ponadto na spotkaniu cesarz włożył na głowę księcia cesarski diadem oraz podarował mu kopię włóczni św. Maurycego. Tym samym uznał on władcę Polski za równego sobie oraz wyraził wstępną zgodę na jego koronację. Jednak Otton III zmarł dwa lata później, a król niemiecki Henryk II nie był już tak pozytywnie nastawiony do tej kwestii. W związku z tym wydarzenie, na które czekał cały polski dwór, zostało odsunięte w czasie blisko na ćwierć wieku. Niechęć władcy niemieckiego do Bolesława wynikała przede wszystkim z jego działań w stosunku do Łużyc i Milska, które Chrobry zajął zbrojnie. Ponadto polski książę wmieszał się w spory o tron czeski, co zaowocowało w 1003 roku objęciem przez niego rządów w Pradze. Tym samym całe Czechy i Morawy znalazły się pod polskim zwierzchnictwem. Był to szczyt rozwoju terytorialnego państwa Polan.

Król Henryk II nie zamierzał pozostać obojętnym wobec postępków Bolesława, w związku z czym udzielił poparcia Czechom, którzy wzniecili bunt przeciwko nowym rządom. Ostatecznie doszło do powstania, po którym obalono Chrobrego, a on sam z trudem wydostał się do Polski. W 1004 roku Czechy zostały stracone, a władca niemiecki uderzył w samo serce naszego państwa, docierając aż pod Poznań. Książę musiał prosić o pokój, do którego doszło w 1005 roku za cenę rezygnacji z ostatnich nabytków. Ten trudny okres wykorzystali Pomorzanie, którzy obalili polskie rządy i porzucili chrześcijaństwo. Jedynie Gdańsk pozostał wierny Bolesławowi. Pokój w Poznaniu nie zakończył walk z Niemcami. Jak się okazało, trwały one jeszcze kilkanaście lat. Ostatecznie w 1018 roku zawarto pokój w Budziszynie, który można uznać za sukces księcia polskiego. W jego ręku pozostawiono Łużyce, które zdobył ponownie, oraz potwierdzono wolność od trybutu na rzecz cesarza. Po tym wydarzeniu Chrobry uderzył na Ruś, zdobywając ją wraz z Grodami Czerwieńskimi.

Ostatnie lata panowania Bolesława Chrobrego nie są zbyt dobrze udokumentowane. Jak wskazują niektórzy historycy, książę na starość stał się tak gruby, że nie był w stanie dosiadać konia, co w pewnym sensie mogłoby tłumaczyć jego mniejsze zaangażowanie w sprawy państwowe. Jednak w roku 1024 nadszedł moment, na który Bolesław czekał niemal przez całe swoje dorosłe życie. To właśnie wtedy w odstępie kilku miesięcy zmarli kolejno papież i cesarz, co pozwoliło naszemu księciu uzyskać od nowego zwierzchnika Kościoła zgodę na koronację. Doszło do niej w 1025 roku w Gnieźnie. Tym samym Bolesław Chrobry stał się pierwszym królem Polski, a jego władza – jako pomazańca bożego, nabrała wyższej rangi. Jednak synowi Mieszka I nie dane było zbyt długo cieszyć się z nowej sytuacji. Król zmarł jeszcze w tym samym roku.